W dniach 14-18 listopada 2021 r. Universidad Francisco Marroqu\u00edn<\/a> w Gwatemali obchodzi\u0142 swoje pi\u0119\u0107dziesi\u0105te urodziny, organizuj\u0105c regionalne spotkanie Towarzystwa Mont Pelerin. Obie instytucje s\u0105 naprawd\u0119 niezwyk\u0142e. UFM zosta\u0142o za\u0142o\u017cone przez biznesmena i przedsi\u0119biorc\u0119 Manuela Ayau<\/a> w 1971 roku, kiedy zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce w jego kraju marksi\u015bci kontrolowali edukacj\u0119, szczeg\u00f3lnie w zakresie nauk spo\u0142ecznych. To, czego on i grupa wok\u00f3\u0142 niego chcieli, to uniwersytet oparty mocno na wolno\u015bci my\u015bli i wypowiedzi oraz d\u0105\u017ceniu do prawdy. Towarzystwo Mont Pelerin zosta\u0142o za\u0142o\u017cone przez Friedricha von Hayeka<\/a> w 1947 roku z udzia\u0142em Ludwiga von Misesa, Wilhelma R\u00f6pke, Karla R. Poppera, Bertranda de Jouvenel, Miltona Friedmana i innych wybitnych my\u015blicieli klasycznego libera\u0142a (co dzi\u015b oznacza liberalnej<\/a> ) tradycji. Mia\u0142a by\u0107 i rzeczywi\u015bcie by\u0142a mi\u0119dzynarodow\u0105 akademi\u0105, w kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o swobodnie dyskutowa\u0107 i dyskutowa\u0107 idee. Towarzystwo Mont Pelerin zosta\u0142o zidentyfikowane przez przyjaci\u00f3\u0142 i wrog\u00f3w jako g\u0142\u00f3wna si\u0142a intelektualna stoj\u0105ca za szybkim odrodzeniem Niemiec, Austrii i W\u0142och po II wojnie \u015bwiatowej: kanclerz Niemiec Ludwig Erhard, austriacki minister finans\u00f3w Reinhard Kamitz i prezydent W\u0142och Luigi Einaudi wszyscy byli cz\u0142onkami. Towarzystwo by\u0142o r\u00f3wnie\u017c bardzo wp\u0142ywowe w latach 80. i 90., kiedy politycy tacy jak Margaret Thatcher w Wielkiej Brytanii, Ronald Reagan w Stanach Zjednoczonych, Sir Roger Douglas w Nowej Zelandii, V\u00e1clav Klaus w Czechach, Mart Laar w Estonii i David Oddsson<\/a> w Islandii wdro\u017cy\u0142 ambitne, kompleksowe i ostatecznie udane programy liberalizacji, prywatyzacji oraz stabilizacji monetarnej i fiskalnej.<\/p>\n Na spotkaniu regionalnym w Gwatemali wszystkim uczestnikom rozdano now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, Ayau’s Revolution: The Creation of Universidad Franciso Marroqu\u00edn<\/em> , autorstwa nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c Thomasa Landessa. Opowiada histori\u0119 Ayau. Jego ojciec, w\u0142a\u015bciciel gazowni w Gwatemali, zmar\u0142 w 1930 roku, gdy Manuel mia\u0142 zaledwie pi\u0119\u0107 lat, a wdowa przenios\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce potem z dzie\u0107mi do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Ayau zdoby\u0142 wykszta\u0142cenie w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych i zosta\u0142 in\u017cynierem mechanikiem. Wr\u00f3ci\u0142 do Gwatemali w 1950 roku i przej\u0105\u0142 rodzinn\u0105 gazowni\u0119. Teraz napotka\u0142 ten sam problem, co ka\u017cdy my\u015bl\u0105cy cz\u0142owiek w Ameryce \u0141aci\u0144skiej: dlaczego Kanada i Stany Zjednoczone by\u0142y o wiele bogatsze ni\u017c kraje Ameryki \u0141aci\u0144skiej? Marksi\u015bci mieli prost\u0105 odpowied\u017a: wyzysk Jankes\u00f3w. Ale to wyja\u015bnienie nie mia\u0142o sensu. Stany Zjednoczone nie by\u0142y bogate, poniewa\u017c Gwatemala i inne kraje po\u0142udnia by\u0142y biedne. Handel zagraniczny zawsze stanowi\u0142 niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 handlu USA, a jej gospodarka zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 niemal od samego pocz\u0105tku. Stany Zjednoczone by\u0142y bogate, poniewa\u017c ich gospodarka, pocz\u0105tkowo w du\u017cej mierze wolna, zach\u0119ca\u0142a do innowacji i przedsi\u0119biorczo\u015bci, podczas gdy jej rz\u0105d zapewnia\u0142 niezb\u0119dn\u0105 obron\u0119 praw w\u0142asno\u015bci prywatnej i wolno\u015bci gospodarczej. Z drugiej strony Gwatemala pozosta\u0142a biedna, poniewa\u017c realizowa\u0142a nowoczesn\u0105 wersj\u0119 merkantylizmu, w ramach kt\u00f3rej rz\u0105d rozdawa\u0142 przys\u0142ugi swoim zwolennikom i chroni\u0142 ich przed konkurencj\u0105. Z pewno\u015bci\u0105 w Gwatemali istnia\u0142 wyzysk, ale by\u0142 to wyzysk lokalnych monopolist\u00f3w oraz skorumpowanych urz\u0119dnik\u00f3w i polityk\u00f3w.<\/p>\n Ayau mia\u0142a dociekliwy, dociekliwy umys\u0142. Wci\u0105\u017c szuka\u0142 odpowiednich odpowiedzi, gdy pewnego dnia przyjaciel da\u0142 mu broszur\u0119 z Fundacji Edukacji Ekonomicznej<\/a> , instytucji w Nowym Jorku promuj\u0105cej wolno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. Jej dyrektor, biznesmen Leonard Read, by\u0142 jednym z cz\u0142onk\u00f3w za\u0142o\u017cycieli Towarzystwa Mont Pelerin. Ayau znalaz\u0142 argumenty za wolno\u015bci\u0105 nakre\u015blone w przekonuj\u0105cej broszurze. Odwiedzi\u0142 siedzib\u0119 FEE nast\u0119pnym razem, gdy by\u0142 w Stanach Zjednoczonych i wr\u00f3ci\u0142 do Gwatemali z ksi\u0105\u017ckami i broszurami. Potem on i ma\u0142y kr\u0105g podobnie my\u015bl\u0105cych biznesmen\u00f3w zacz\u0119li powa\u017cnie studiowa\u0107 prace Hayeka i Misesa. Swoje argumenty uznali za mocne: socjalizm by\u0142 skazany na pora\u017ck\u0119, poniewa\u017c plani\u015bci nigdy nie mogli wykorzysta\u0107 ca\u0142ej wiedzy rozproszonej w\u015br\u00f3d poszczeg\u00f3lnych podmiot\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w gospodarce i \u017ce wolna gospodarka by\u0142a mo\u017cliwa do zrealizowania, poniewa\u017c porz\u0105dek m\u00f3g\u0142 powsta\u0107 spontanicznie dzi\u0119ki stopniowym wzajemnym dostosowaniom, u\u0142atwianym przez mechanizm cenowy i sprawdzone w czasie praktyki, bez nikogo, kto projektuje lub nie zamierza tego zam\u00f3wienia. W 1959 roku grupa Ayau za\u0142o\u017cy\u0142a instytut Centrum Studi\u00f3w Ekonomicznych i Spo\u0142ecznych<\/a> i stopniowo nawi\u0105za\u0142a kontakty z czo\u0142owymi libera\u0142ami gospodarczymi za granic\u0105, takimi jak Mises, Hayek i Friedman. W 1964 Ayau zosta\u0142 cz\u0142onkiem Towarzystwa Mont Pelerin.<\/p>\n Dla Ayau i jego przyjaci\u00f3\u0142 stawa\u0142o si\u0119 coraz bardziej jasne, \u017ce prawdziwym problemem w biednych krajach s\u0105 instytucje, a nie jednostki. Nie chodzi\u0142o o to, \u017ce potrzebni byli lepsi w\u0142adcy, ale o to, \u017ce z\u0142e zasady utrudnia\u0142y post\u0119p. Ayau odkry\u0142a, \u017ce wielu innych cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci biznesowej Gwatemali sk\u0142ada\u0142o jedynie go\u0142os\u0142owne deklaracje na rzecz wolnej przedsi\u0119biorczo\u015bci. To, czego naprawd\u0119 chcieli, to wygodny, chroniony przez rz\u0105d monopol w ich w\u0142asnym ma\u0142ym zak\u0105tku. Popierali kapitalizm kolesi\u00f3w, a nie kapitalizm przedsi\u0119biorczy. Ayau zda\u0142 sobie r\u00f3wnie\u017c spraw\u0119 z tego, co Hayek zawsze podkre\u015bla\u0142, \u017ce reformy spo\u0142eczne wymagaj\u0105 d\u0142ugoterminowej strategii, jak\u0105 przyj\u0119li fabia\u0144scy socjali\u015bci w Anglii. W ko\u0144cu ludzie kieruj\u0105 si\u0119 ideami, kt\u00f3re akceptuj\u0105, cz\u0119sto milcz\u0105co, na temat sposobu, w jaki dzia\u0142a \u015bwiat, a wi\u0119c zadaniem by\u0142a zmiana ich idei, nawet je\u015bli zaj\u0119\u0142oby to dziesi\u0119ciolecia. Zadanie polega\u0142o na uwidocznieniu niewidzialnej r\u0119ki Adama Smitha, a co za tym idzie uczynieniu mo\u017cliwym politycznie niemo\u017cliwego. W Gwatemali istnia\u0142 w\u00f3wczas tylko jeden uniwersytet, San Carlos, i by\u0142 zdominowany przez marksist\u00f3w. Ayau i jego grupa postanowili wi\u0119c za\u0142o\u017cy\u0107 uniwersytet, kt\u00f3ry nie by\u0142by obozem szkoleniowym dla rewolucjonist\u00f3w ani wyl\u0119garni\u0105 fantast\u00f3w. Za\u0142o\u017cyli Universidade Francisco Marroqu\u00edn w 1971 roku, nazywaj\u0105c go imieniem pierwszego biskupa Gwatemali, kt\u00f3ry by\u0142 r\u00f3wnie\u017c uznanym t\u0142umaczem dzie\u0142 w j\u0119zykach Ameryki \u015arodkowej. Ayau by\u0142 prezesem UFM do 1988 roku, jednocze\u015bnie dbaj\u0105c o jego interesy biznesowe. Uniwersytet zajmuje si\u0119 \u201eedukacj\u0105 i szerzeniem zasad etycznych, s\u0105dowych i ekonomicznych spo\u0142ecze\u0144stwa os\u00f3b wolnych i odpowiedzialnych\u201d. Od pocz\u0105tku pobiera\u0142a wy\u017csze op\u0142aty ni\u017c inne uniwersytety w Gwatemali, ale szczyci\u0142a si\u0119 te\u017c lepsz\u0105 edukacj\u0105. Stypendia s\u0105 udost\u0119pniane studentom zdolnym i skromnym. My\u015bliciele i pisarze, kt\u00f3rzy przyj\u0119li doktoraty honoris causa UFM, to laureaci Nagrody Nobla Friedrich von Hayek, Milton Friedman, James M. Buchanan, Vernon Smith i Mario Vargas Llosa. W 2021 r. do UFM zapisa\u0142o si\u0119 2800 student\u00f3w. Znajduje si\u0119 na spektakularnym kampusie blisko centrum Gwatemali, w zielonej dolinie.<\/p>\n Po raz pierwszy spotka\u0142em Ayau jesieni\u0105 1980 roku na walnym zgromadzeniu Towarzystwa Mont Pelerin w Stanford. By\u0142 w\u00f3wczas ust\u0119puj\u0105cym prezesem Towarzystwa iw swoim przem\u00f3wieniu prezydenckim omawia\u0142 tak zwan\u0105 debat\u0119 kalkulacyjn\u0105 z lat 20. i 30. mi\u0119dzy Misesem i Hayekiem z jednej strony, a niekt\u00f3rymi ekonomistami socjalistycznymi z drugiej na temat wykonalno\u015bci socjalizmu. Socjali\u015bci musieli uzna\u0107 si\u0142\u0119 argument\u00f3w Misesa i Hayeka iw odpowiedzi skonstruowali model \u201esocjalizmu rynkowego\u201d, kt\u00f3ry jednak nigdzie nie zosta\u0142 wdro\u017cony, co nie jest zaskakuj\u0105ce, poniewa\u017c jest czyst\u0105 fantazj\u0105, ignoruj\u0105c potrzeb\u0119 realnych transakcji kapita\u0142owych, aby wyceni\u0107 kapita\u0142. . Potem cz\u0119sto wpada\u0142em na Ayau na spotkaniach MPS, zw\u0142aszcza na spotkaniu regionalnym, kt\u00f3re zorganizowa\u0142em z Haroldem Demsetzem na Islandii latem 2005 roku. Zostali\u015bmy dobrymi przyjaci\u00f3\u0142mi. Ayau by\u0142 przystojnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, niezbyt wysokim, o delikatnych rysach, energiczny i \u017cwawy, zawsze pogodny i przyjacielski. Jego strategi\u0105 nigdy nie by\u0142o osobiste atakowanie przeciwnik\u00f3w, a raczej dostarczanie najsilniejszych mo\u017cliwych argument\u00f3w dla swoich stanowisk, a nast\u0119pnie dodanie jednego lub dw\u00f3ch \u017cart\u00f3w, aby rozja\u015bni\u0107 nastr\u00f3j, ale mimo to jego stanowczo\u015b\u0107 celu i jasno\u015b\u0107 widzenia by\u0142y oczywiste. Cieszy\u0142 si\u0119 wielkim szacunkiem w Gwatemali, a tak\u017ce na arenie mi\u0119dzynarodowej: przez wiele lat s\u0142u\u017cy\u0142 na przyk\u0142ad w zarz\u0105dzie czcigodnego Funduszu Wolno\u015bci<\/a> w Indianapolis. To rzeczywi\u015bcie ma\u0142y cud, \u017ce Gwatemala, pomimo wielu trudno\u015bci, nie kroczy\u0142a t\u0105 sam\u0105 katastrofaln\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105, co Kuba, a teraz Nikaragua i Wenezuela, i mo\u017cna to w du\u017cej mierze przypisa\u0107 wysi\u0142kom Ayau i jego grupy. Ayau zmar\u0142a w 2010 roku, ale UFM kwitnie, co pokaza\u0142o znakomicie zorganizowane i udane regionalne spotkanie Towarzystwa Mont Pelerin w Gwatemali.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W listopadzie sp\u0119dzi\u0142em tydzie\u0144 w Gwatemali, na imponuj\u0105cym Uniwersytecie Francisco Marroqu\u00edn… W dniach 14-18 listopada 2021 r. Universidad Francisco Marroqu\u00edn w Gwatemali obchodzi\u0142 swoje pi\u0119\u0107dziesi\u0105te urodziny, organizuj\u0105c regionalne spotkanie Towarzystwa Mont Pelerin. Obie instytucje s\u0105 naprawd\u0119 niezwyk\u0142e. UFM zosta\u0142o za\u0142o\u017cone przez biznesmena i przedsi\u0119biorc\u0119 Manuela Ayau w 1971 roku, kiedy zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce w […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":1946,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[156,159],"tags":[],"editorial-positions":[42],"regions":[381],"types":[455],"class_list":["post-2351","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-handel-i-ekonomia","category-polityka","editorial-positions-focus","regions-the-americas-pl","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\nDlaczego niekt\u00f3re kraje s\u0105 biedne?<\/h2>\n
Prawdziwy problem: instytucje, a nie jednostki<\/h2>\n