Mario Puzo i Thomas Piketty cytuj\u0105 Balzaca, ale fa\u0142szywie go przedstawiaj\u0105…<\/p>\n
Jak wskaza\u0142em w dw\u00f3ch<\/a> artyku\u0142ach<\/a> w The Conservative<\/em> , francuski ekonomista Thomas Piketty zast\u0105pi\u0142 ameryka\u0144skiego filozofa Johna Rawlsa jako g\u0142\u00f3wnego guru lewicy. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi polega na tym, \u017ce Rawls martwi\u0142 si\u0119 o biednych. Rozwa\u017ca\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym najbiedniejsi mieliby si\u0119 tak dobrze, jak tylko mogli, nawet je\u015bli wymaga\u0142o to pewnej nier\u00f3wno\u015bci w bogactwie lub dochodach. Z drugiej strony Piketty jest zaj\u0119ty bogatymi. Twierdzi, \u017ce stale zdobywaj\u0105 coraz wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142kowitego bogactwa, zagra\u017caj\u0105c w ten spos\u00f3b demokracji. Dlatego chce wyw\u0142aszczy\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 ich dochod\u00f3w i bogactwa poprzez konfiskat\u0119 globalnych podatk\u00f3w, 80% od wysokich dochod\u00f3w i 5% od bogactwa. W przeciwnym razie wr\u00f3ciliby\u015bmy do spo\u0142ecze\u0144stwa skrajnej nier\u00f3wno\u015bci opisanego w s\u0142ynnej powie\u015bci Balzaca P\u00e8re Goriot<\/em> , do kt\u00f3rej Piketty wielokrotnie si\u0119 odwo\u0142uje. Argumentowa\u0142em jednak, \u017ce Piketty nie ma racji, gdy pozyskuje Balzaca jako zwolennika. P\u00e8re Goriot<\/em> opowiada o krucho\u015bci bogactwa i krucho\u015bci istot ludzkich. Wszystkim g\u0142\u00f3wnym bohaterom brakuje pieni\u0119dzy, nawet je\u015bli nie wszyscy s\u0105 biedni. Piketty twierdzi, \u017ce powie\u015b\u0107 ujawnia \u201ecynizm spo\u0142ecze\u0144stwa ca\u0142kowicie zepsutego przez pieni\u0105dze\u201d. Ale to nie pieni\u0105dze korumpuj\u0105 g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w. To, co ich psuje, to raczej ich zdecydowane pogo\u0144 za nami\u0119tno\u015bciami lub przyjemno\u015bciami, prowadz\u0105ca do lekcewa\u017cenia zasad moralnych. B\u0142\u0119dem jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce w czasach wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu bogactwo w jaki\u015b spos\u00f3b trzyma si\u0119 rodzin przez pokolenia. Piketty twierdzi, \u017ce \u201ebogactwo odziedziczone jest niemal tak samo decyduj\u0105ce na pocz\u0105tku XXI wieku, jak w epoce Pere Goriota Balzaka\u201d. Wr\u0119cz przeciwnie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 miliarder\u00f3w na listach regularnie publikowanych przez magazyny i gazety to w dzisiejszych czasach ludzie, kt\u00f3rzy sami si\u0119 dorobili.<\/p>\n P\u00e8re Goriot<\/em> odbywa si\u0119 w Pary\u017cu w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy w latach 1819-1820, wkr\u00f3tce po przywr\u00f3ceniu kr\u00f3l\u00f3w Burbon\u00f3w na tron francuski. W swojej Stolicy w XXI wieku<\/em> Piketty po\u015bwi\u0119ca ca\u0142y rozdzia\u0142 dyskusji mi\u0119dzy dwoma bohaterami powie\u015bci, Eugeniuszem de Rastignac i Vautrinem, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w tym samym skromnym pensjonacie. Rastignac jest ambitnym m\u0142odym studentem prawa ze szlacheckiej, ale pozbawionej grosza rodziny na po\u0142udniu Francji. Marzy o w\u0142amaniu si\u0119 do paryskiego spo\u0142ecze\u0144stwa i zrobieniu b\u0142yskotliwej kariery. Odwiedzi\u0142 ju\u017c wybitn\u0105 krewn\u0105 Madame de Beaus\u00e9ant, kt\u00f3ra oferuje mu wprowadzenie go do spo\u0142ecze\u0144stwa. Ostrzega go jednak, \u017ce \u015bwiat jest z\u0142y. – Im bardziej ch\u0142odno kalkulujesz, tym dalej zajdziesz. Uderz bez lito\u015bci, a ludzie b\u0119d\u0105 si\u0119 ciebie bali. Zaakceptuj m\u0119\u017cczyzn i kobiety jako zwyk\u0142e konie pocztowe, kt\u00f3re nale\u017cy znosi\u0107 na ka\u017cdym etapie, a osi\u0105gniesz szczyt swoich ambicji \u2013 m\u00f3wi kuzynowi. \u201eW Pary\u017cu sukces jest wszystkim, jest kluczem do w\u0142adzy\u201d \u2013 dodaje.<\/p>\n Vautrin powtarza i wzmacnia rad\u0119 pani de Beaus\u00e9ant. Jest postaci\u0105 tajemnicz\u0105, przychodz\u0105c\u0105 i odchodz\u0105c\u0105 bez widocznego celu, ale pozornie nie najgorzej. Jest przyjacielski, ale ironiczny, a nawet cyniczny. Jak uj\u0105\u0142 to Piketty, \u201eVautrin wyja\u015bnia Rastignacowi, \u017ce iluzj\u0105 jest my\u015blenie, \u017ce sukces spo\u0142eczny mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 poprzez nauk\u0119, talent i wysi\u0142ek\u201d. Jego rozmowa z Rastignakiem staje si\u0119 dla niego wyk\u0142adem. Vautrin zauwa\u017ca, \u017ce we Francji jest pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn na tym samym stanowisku, co Rastignac, pr\u00f3buj\u0105cych szybko si\u0119 wzbogaci\u0107. \u2014 Czy wiesz, jak si\u0119 tu dosta\u0107: przez b\u0142yskotliw\u0105 inteligencj\u0119 lub umiej\u0119tn\u0105 korupcj\u0119. Albo przebij si\u0119 przez masy ludzko\u015bci jak kula armatnia, albo zinfiltruj ich jak zaraza. Nie ma sensu by\u0107 szczerym. Vautrin kontynuuje: \u201eKorupcja kwitnie, talent jest rzadki, wi\u0119c korupcja jest broni\u0105 przeci\u0119tnej wi\u0119kszo\u015bci i poczujesz, jak k\u0142uje ci\u0119 gdziekolwiek si\u0119 udasz\u201d. Podkre\u015bla, \u017ce tego nie pot\u0119pia. \u201eZawsze tak by\u0142o. Moralizowanie nigdy tego nie zmieni. Cz\u0142owiek jest niedoskona\u0142y. Czasami jest mniej lub bardziej hipokryt\u0105, a potem g\u0142upcy m\u00f3wi\u0105, \u017ce jest moralny lub niemoralny. Nie oskar\u017cam bogatych na korzy\u015b\u0107 mas. Cz\u0142owiek jest taki sam na g\u00f3rze, na dole, po\u015brodku.<\/p>\n Aby zrobi\u0107 post\u0119p w \u017cyciu, Rastignac musi by\u0107 oportunist\u0105, m\u00f3wi mu Vautrin. – Je\u015bli mam dla ciebie jeszcze jedn\u0105 rad\u0119, m\u00f3j zwierzaku, to nie twardo trzyma\u0107 si\u0119 twojej opinii ni\u017c twoich s\u0142\u00f3w. Kiedy zostaniesz o nie zapytany, sprzedaj je. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry che\u0142pi si\u0119, \u017ce nigdy nie zmienia swoich pogl\u0105d\u00f3w, to cz\u0142owiek zawsze wierny linii prostej, idiota, kt\u00f3ry wierzy w nieomylno\u015b\u0107. Nie ma takich rzeczy jak zasady, s\u0105 tylko wydarzenia; \u017cadnych praw, tylko okoliczno\u015bci. Tw\u00f3j wyj\u0105tkowy cz\u0142owiek dostosowuje si\u0119 do wydarze\u0144 i okoliczno\u015bci, aby je kontrolowa\u0107. Na zako\u0144czenie swojego wyk\u0142adu Vautrin m\u00f3wi: \u201eSekretem wielkiego bogactwa bez oczywistego \u017ar\u00f3d\u0142a jest jaka\u015b zapomniana zbrodnia, zapomniana, poniewa\u017c zosta\u0142a wykonana starannie\u201d. Zdanie to zas\u0142yn\u0119\u0142o jako epigraf przypisywany Balzakowi w ksi\u0105\u017cce Mario Puzo Ojciec chrzestny,<\/em> opublikowany w 1969 roku: \u201eZa ka\u017cd\u0105 wielk\u0105 fortun\u0105 kryje si\u0119 zbrodnia\u201d. Ale Puzo b\u0142\u0119dnie cytuje Balzaca. Francuski powie\u015bciopisarz m\u00f3wi\u0142 o \u201ewielkim bogactwie bez oczywistego \u017ar\u00f3d\u0142a\u201d, a nie o ka\u017cdej wielkiej fortunie. Oczywi\u015bcie ludzie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 bogaci bez pope\u0142niania przest\u0119pstw.<\/p>\n Piketty r\u00f3wnie\u017c fa\u0142szywie przedstawia Balzaca. Po pierwsze, kim jest Vautrin? Nie jest uprzejmym, siwow\u0142osym m\u0119drcem, wypowiadaj\u0105cym m\u0105dre s\u0142owa, kt\u00f3re by\u0142y przekazywane przez wieki. Okazuje si\u0119, \u017ce prawdziwe nazwisko Vautrina to Jacques Collin. Pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik bankowy, ale nie by\u0142 typem ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jak to delikatnie m\u00f3wiono w przesz\u0142o\u015bci. Polubi\u0142 przystojnego w\u0142oskiego \u017co\u0142nierza, a kiedy \u017co\u0142nierz pope\u0142ni\u0142 fa\u0142szerstwo, Collin wzi\u0105\u0142 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 i zosta\u0142 skazany na pi\u0119\u0107 lat wi\u0119zienia. Innymi s\u0142owy Vautrin by\u0142 kierowany (lub wprowadzany w b\u0142\u0105d) przez p\u0142on\u0105c\u0105 pasj\u0119, a nie przez realizm, kt\u00f3ry teraz udaje, \u017ce reprezentuje. Po kilku pr\u00f3bach ucieczek wyrok Vautrina zosta\u0142 podwy\u017cszony do dwudziestu lat. Kiedy spotyka Rastignaca w Pary\u017cu, kieruje tajn\u0105 siatk\u0105 obecnych i by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w oraz pe\u0142ni funkcj\u0119 ich bankiera. Po raz kolejny uciek\u0142 z wi\u0119zienia, ale policja jest na jego tropie. Vautrin lubi osza\u0142amiaj\u0105co przystojnego Rastignaca i w ich dyskusji oferuje pomoc w szybkim wzbogaceniu si\u0119. Inn\u0105 lokatork\u0105 w pensjonacie jest Victorine Taillefer, s\u0142odka i delikatna c\u00f3rka bogatego bankiera, kt\u00f3ry jednak si\u0119 jej wyrzek\u0142 i chce wszystko zostawi\u0107 swojemu synowi. Vautrin m\u00f3wi Rastignacowi, \u017ce powinien si\u0119 do niej zaleca\u0107 i przekona\u0107 j\u0105 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Vautrin dopilnuje, by jej brat zgin\u0105\u0142 w pojedynku, a nast\u0119pnie dziewczyna odziedziczy ca\u0142y maj\u0105tek ojca. Przera\u017cony Rastignac odrzuca plan.<\/p>\n Po drugie, przest\u0119pczo\u015b\u0107 rzadko si\u0119 op\u0142aca. Przest\u0119pcy zostaj\u0105 z\u0142apani, tak jak Vautrin wkr\u00f3tce po wyk\u0142adzie dla Rastignaca. Rzeczywi\u015bcie, Vautrin jest ostatni\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra powinna poucza\u0107 innych, jak robi\u0107 post\u0119py w \u017cyciu, po\u015bwi\u0119caj\u0105c wszystko dla atrakcyjnego m\u0142odego m\u0119\u017cczyzny, a nast\u0119pnie rozpoczynaj\u0105c karier\u0119 przest\u0119pcz\u0105, w po\u015bcigu za policj\u0105. Vautrin to ofiara, a nie my\u015bliwy. Jest wyrzutkiem, a nie godnym zaufania przewodnikiem po udanym \u017cyciu. Ale pomijaj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 przest\u0119pcz\u0105, czy Madame de Beaus\u00e9ant i Vautrin maj\u0105 racj\u0119, \u017ce ludzie powinni bezwzgl\u0119dnie d\u0105\u017cy\u0107 do swojego w\u0105skiego interesu w\u0142asnego, nie zwa\u017caj\u0105c na zasady moralne? Jedn\u0105 z odpowiedzi jest to, \u017ce takie zachowanie mo\u017ce by\u0107 autodestrukcyjne z tego prostego powodu, \u017ce zwykle trzeba ci ufa\u0107, je\u015bli masz robi\u0107 post\u0119py, a zaufanie mo\u017cna zbudowa\u0107 tylko w d\u0142u\u017cszej perspektywie, b\u0119d\u0105c rozs\u0105dnie konsekwentnym i uczciwym. Oportunizm nie zawsze si\u0119 op\u0142aca. Przypomnij sobie uznanego mistrza realizmu, Niccol\u00f2 Machiavelliego. We Florencji pracowa\u0142 dla republiki, kt\u00f3ra w 1494 roku zast\u0105pi\u0142a rz\u0105dy rodu Medici. Ale kiedy Medyceusze powr\u00f3cili w 1512 r., pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 im przypodoba\u0107. Po pocz\u0105tkowych trudno\u015bciach uda\u0142o mu si\u0119 to zrobi\u0107. Ale w 1527 republikanie ponownie wyp\u0119dzili Medyceuszy, a teraz uznali Machiavellego za renegata, a on zmar\u0142 wkr\u00f3tce potem, rozczarowany aspirant bez \u017cadnych sojusznik\u00f3w. Zasady tradycyjnej moralno\u015bci s\u0105 niezb\u0119dnymi wskaz\u00f3wkami w \u015bwiecie niepewno\u015bci i indywidualnej ignorancji, nawet je\u015bli nie zawsze s\u0105 przestrzegane.<\/p>\n Vautrin myli si\u0119, kiedy wyja\u015bnia Rastignacowi, \u017ce \u201eiluzoryczne jest my\u015blenie, \u017ce sukces spo\u0142eczny mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 poprzez nauk\u0119, talent i wysi\u0142ek\u201d. Nawet Piketty przyznaje, \u017ce sam nie radzi\u0142by m\u0142odemu studentowi prawa, aby porzuci\u0142 studia i zamiast tego zaryzykowa\u0142 wszystko w desperackiej grze. Rzeczywi\u015bcie, Balzac komentuje okrzyk Rastignaca, \u017ce mu si\u0119 uda: \u201eS\u0142owa hazardzisty, wielkiego \u017co\u0142nierza, zgubne s\u0142owa, kt\u00f3re wi\u0119cej ludzi rujnuj\u0105, ni\u017c odkupuj\u0105\u201d. W kasynie bank zawsze na ko\u0144cu wygrywa. W prawdziwym \u017cyciu nauka, talent i wysi\u0142ek s\u0105 kluczowe. Ale nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107, aby doda\u0107 jeszcze dwa punkty dotycz\u0105ce wyk\u0142adu Vautrina. Z pewno\u015bci\u0105 ma racj\u0119, \u017ce cz\u0142owiek jest niedoskona\u0142y i cz\u0119sto ob\u0142udny. (To jest rzeczywi\u015bcie temat w wielu powie\u015bciach Balzaca). Ale logiczny wniosek z tego jest taki, \u017ce powinni\u015bmy pr\u00f3bowa\u0107 ogranicza\u0107 mo\u017cliwo\u015bci ludzi do czynienia z\u0142a, a najlepiej mo\u017cna to osi\u0105gn\u0105\u0107 przez ograniczony rz\u0105d, system kontroli i r\u00f3wnowagi, a nie przez zwi\u0119kszanie uprawnie\u0144 pa\u0144stwa, jak proponuje Piketty. . Nie chcia\u0142bym by\u0107 rz\u0105dzony lub zale\u017cny od niekt\u00f3rych niepowa\u017cnych, impulsywnych, obsesyjnych, a nawet na wp\u00f3\u0142 szalonych bohater\u00f3w P\u00e8re Goriot<\/em> . Po drugie, Piketty komentuje, \u017ce w dziewi\u0119tnastowiecznej Francji musia\u0142o by\u0107 kusz\u0105ce, aby ci, kt\u00f3rzy odziedziczyli maj\u0105tek, w og\u00f3le nie pracowali. Mo\u017ce mie\u0107 racj\u0119. Ale dzi\u015b kusz\u0105ce jest r\u00f3wnie\u017c, aby ci, kt\u00f3rzy mog\u0105 uzyska\u0107 \u015bwiadczenia socjalne z racji urodzenia w zamo\u017cnym kraju i bez wk\u0142adu w\u0142asnego, w og\u00f3le nie pracowali. Dlaczego odziedziczone \u015bwiadczenia socjalne, kt\u00f3re popiera Piketty, mia\u0142yby by\u0107 lepsze ni\u017c odziedziczone bogactwo, kt\u00f3remu si\u0119 sprzeciwia?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mario Puzo i Thomas Piketty cytuj\u0105 Balzaca, ale fa\u0142szywie go przedstawiaj\u0105… Jak wskaza\u0142em w dw\u00f3ch artyku\u0142ach w The Conservative , francuski ekonomista Thomas Piketty zast\u0105pi\u0142 ameryka\u0144skiego filozofa Johna Rawlsa jako g\u0142\u00f3wnego guru lewicy. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi polega na tym, \u017ce Rawls martwi\u0142 si\u0119 o biednych. Rozwa\u017ca\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym najbiedniejsi mieliby si\u0119 tak dobrze, jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":1852,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[175,174],"tags":[],"editorial-positions":[],"regions":[361],"types":[455],"class_list":["post-2388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eseje","category-kultura","regions-western-europe-pl","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\nRada pani de Beaus\u00e9ant<\/h2>\n
Porady Vautrina<\/h2>\n
Kim jest Vautrin?<\/h2>\n
Tak, cz\u0142owiek jest rzeczywi\u015bcie niedoskona\u0142y<\/h2>\n