Francuski ekonomista Thomas Piketty zosta\u0142 nowym guru lub idolem lewicy, zast\u0119puj\u0105c ameryka\u0144skiego filozofa Johna Rawlsa. Piketty’s Capital in the Twenty-First Century<\/em> \u2014 gdzie tytu\u0142 \u015bwiadomie nawi\u0105zuje do Kapita\u0142u<\/em> Marksa \u2014 by\u0142 bestsellerem w 2014 roku, chocia\u017c mo\u017cna by\u0142o zaobserwowa\u0107 na Kindle, \u017ce niewielu kupuj\u0105cych czyta\u0142o wi\u0119cej ni\u017c wst\u0119p. Przes\u0142aniem Piketty’ego jest w skr\u00f3cie, \u017ce na Zachodzie nier\u00f3wno\u015b\u0107 bogactwa i dochod\u00f3w ros\u0142a w ci\u0105gu ostatnich kilkudziesi\u0119ciu lat do tego stopnia, \u017ce praktycznie wracamy do spo\u0142ecze\u0144stwa pocz\u0105tku XIX wieku, opisanego przez Honor\u00e9 de Balzaca w jego powie\u015bciach, przede wszystkim P\u00e8re<\/em> . Goriot<\/em> , opublikowany w 1835 r. Piketty obszernie cytuje P\u00e8re Goriot.<\/em> Akcja powie\u015bci toczy si\u0119 w latach 1819-1820. Opowiada o m\u0142odym szlachcicu z po\u0142udnia Francji, Eug\u00e8ne de Rastignac, kt\u00f3ry studiuje prawo w Pary\u017cu. Mieszka w skromnym pensjonacie z kilkoma innymi lud\u017ami, w tym starym Goriot, kt\u00f3ry by\u0142 niegdy\u015b bogatym kupcem, ale zosta\u0142 zdegradowany do ub\u00f3stwa, poniewa\u017c wyda\u0142 prawie ca\u0142\u0105 swoj\u0105 fortun\u0119 na swoje dwie niewdzi\u0119czne c\u00f3rki, obie po\u015blubione szlachcie. Goriota trawi nieodwzajemniona mi\u0142o\u015b\u0107 do c\u00f3rek. Wie, \u017ce nie zignorowaliby go, gdyby zosta\u0142o mu troch\u0119 pieni\u0119dzy, co sprawia, \u017ce wykrzykuje na \u0142\u00f3\u017cku chorym: \u201ePieni\u0105dze to \u017cycie. Pieni\u0105dze robi\u0105 wszystko. Piketty komentuje, \u017ce Rastignac \u201eodkrywa cynizm spo\u0142ecze\u0144stwa ca\u0142kowicie skorumpowanego przez pieni\u0105dze\u201d. Wsp\u00f3\u0142czesny kapitalizm jest tak samo z\u0142y, uwa\u017ca Piketty.<\/p>\n Nie jest to wiarygodne ani jako interpretacja Balzaca, ani jako opis wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu. Za pieni\u0105dze trzeba powiedzie\u0107, \u017ce samo w sobie nigdy nikomu nie zaszkodzi\u0142o. Jest \u015brodkiem wymiany, kt\u00f3ry u\u0142atwia podzia\u0142 pracy, a tym samym tworzenie prawdziwego bogactwa. Pieni\u0105dze to wymys\u0142 spo\u0142eczny, a nie niezale\u017cny agent. To prawda, \u017ce sk\u0105pstwo jest wyst\u0119pkiem, ale sk\u0105pstwo to nadmierna i nienormalna pogo\u0144 za pieni\u0119dzmi dla pieni\u0119dzy. Normalni ludzie chc\u0105 pieni\u0119dzy, poniewa\u017c mog\u0105 za ich pomoc\u0105 kupowa\u0107 towary i zaspokaja\u0107 swoje potrzeby. Je\u015bli ich potrzeby s\u0105 niemoralne, mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 skorumpowani, ale nie s\u0105 skorumpowani przez pieni\u0105dze, lecz przez w\u0142asn\u0105 niemoralno\u015b\u0107. Nie s\u0105 \u017ali z powodu swoich pieni\u0119dzy, ale dlatego, \u017ce pr\u00f3bowali je zdoby\u0107 przez oszustwo lub przemoc, albo dlatego, \u017ce wykorzystali swoje pieni\u0105dze w z\u0142y lub niepowa\u017cny u\u017cytek. Stary Goriot pr\u00f3bowa\u0142 na przyk\u0142ad kupi\u0107 co\u015b, czego nie mo\u017cna kupi\u0107, mi\u0142o\u015b\u0107 swoich c\u00f3rek. Zwykle pieni\u0105dze s\u0105 wyzwalaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105. Umo\u017cliwia wyb\u00f3r, ale go nie zast\u0119puje. Na pocz\u0105tku XX wieku islandzkie zwi\u0105zki zawodowe po raz pierwszy za\u017c\u0105da\u0142y, aby pracownicy byli op\u0142acani w pieni\u0105dzach, a nie w towarach czy kuponach. Je\u015bli otrzymywali pieni\u0105dze, mogliby zdecydowa\u0107, jak si\u0119 nimi zby\u0107. To, co jest jednak korupcyjne, to deprecjonowanie pieni\u0105dza, praktykowane przez rz\u0105dy od niepami\u0119tnych czas\u00f3w. Zwykle ma dwa rodzaje ofiar, oszcz\u0119dne i biedne. Oszcz\u0119dni widz\u0105, jak ich oszcz\u0119dno\u015bci trac\u0105 na warto\u015bci, a biedni nie maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci obrony przed deprecjacj\u0105 waluty: nie posiadaj\u0105 sztabek z\u0142ota, jak bogaci, tylko kilka banknot\u00f3w o coraz mniejszej warto\u015bci. Zdrowe pieni\u0105dze s\u0105 niezb\u0119dne w wolnym spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n Pieni\u0105dze nie korumpuj\u0105 ludzi, ale r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce by\u0107 tak, \u017ce ich brak. Tak czytam P\u00e8re Goriot<\/em> Balzaca. Nie wszyscy bohaterowie powie\u015bci s\u0105 biedni, ale prawie wszystkim brakuje pieni\u0119dzy, albo dlatego, \u017ce ich ambicja przekracza ich zasoby, jak w przypadku Rastignaca, albo dlatego, \u017ce s\u0105 zniewoleni pasj\u0105 jak Goriot, albo dlatego, \u017ce s\u0105 lekkomy\u015blne. Niekt\u00f3rzy maj\u0105 po prostu pecha. Balzac ma oko na krucho\u015b\u0107 istot ludzkich, a tak\u017ce na krucho\u015b\u0107 bogactwa (czego Piketty wydaje si\u0119 zaprzecza\u0107). Kiedy Balzac opisuje rol\u0119 pieni\u0105dza w spo\u0142ecze\u0144stwie, tak naprawd\u0119 obserwuje ludzk\u0105 natur\u0119 lub, jak sam to uj\u0105\u0142, ludzk\u0105 komedi\u0119. Inna powie\u015bciopisarka, Ayn Rand, ma jednak wi\u0119cej do powiedzenia na temat spo\u0142ecznej funkcji pieni\u0105dza. W The Fountainhead<\/em> , opublikowanym w 1943 roku, architekt Howard Roark prowadzi dyskusj\u0119 na temat pieni\u0119dzy z dziennikark\u0105, Gail Wynand. Roark nie znosi s\u0142u\u017cenia ani masom, ani milionerom: ceni sobie niezale\u017cno\u015b\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119. Wynand zauwa\u017ca, \u017ce paradoksalnie on, lord prasowy, m\u00f3g\u0142 by\u0107 postrzegany jako uciele\u015bnienie bezinteresowno\u015bci oklaskiwanej przez socjalist\u00f3w (takich jak Piketty), poniewa\u017c zale\u017cy mu tylko na uszcz\u0119\u015bliwianiu swoich klient\u00f3w, a nie na zapewnieniu sobie w\u0142asnego ja. Roark komentuje, \u017ce ludzie \u017cyj\u0105cy z drugiej r\u0119ki nie maj\u0105 siebie. \u017byj\u0105 w innych. \u201eNie widz\u0119 nic z\u0142ego w ch\u0119ci zarabiania pieni\u0119dzy. Ale pieni\u0105dze to tylko \u015brodek do jakiego\u015b celu. Je\u015bli cz\u0142owiek chce tego w celach osobistych \u2014 inwestowa\u0107 w sw\u00f3j przemys\u0142, tworzy\u0107, studiowa\u0107, podr\u00f3\u017cowa\u0107, cieszy\u0107 si\u0119 luksusem \u2014 jest ca\u0142kowicie moralny. Ale ludzie, kt\u00f3rzy stawiaj\u0105 pieni\u0105dze jako pierwsi, wykraczaj\u0105 daleko poza to. Luksus osobisty to ograniczone przedsi\u0119wzi\u0119cie. Chc\u0105 ostentacji: pokazywa\u0107, og\u0142usza\u0107, bawi\u0107, zaimponowa\u0107 innym. S\u0105 z drugiej r\u0119ki.<\/p>\n Rand omawia r\u00f3wnie\u017c pieni\u0105dze w Atlas Shrugged<\/em> , opublikowanym w 1957 roku. Dziennikarz m\u00f3wi biznesmenowi Francisco d’Anconia, \u017ce pieni\u0105dze s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiego z\u0142a. D’Anconia protestuje: \u201eCzy kiedykolwiek pyta\u0142e\u015b, co jest \u017ar\u00f3d\u0142em pieni\u0119dzy? Pieni\u0105dz jest narz\u0119dziem wymiany, kt\u00f3re nie mo\u017ce istnie\u0107, dop\u00f3ki nie zostan\u0105 wyprodukowane dobra i ludzie b\u0119d\u0105 w stanie je wyprodukowa\u0107. Pieni\u0105dz jest materialnym kszta\u0142tem zasady, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy chc\u0105 mie\u0107 ze sob\u0105 do czynienia, musz\u0105 handlowa\u0107 i dawa\u0107 warto\u015b\u0107 za warto\u015b\u0107. Pieni\u0105dze nie s\u0105 narz\u0119dziem oszust\u00f3w, kt\u00f3rzy p\u0142acz\u0105 za tw\u00f3j produkt, ani szabrownik\u00f3w, kt\u00f3rzy zabieraj\u0105 ci go si\u0142\u0105. Pieni\u0105dze s\u0105 mo\u017cliwe tylko dzi\u0119ki ludziom, kt\u00f3rzy produkuj\u0105\u201d. Podkre\u015bla r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy oferowaniem pieni\u0119dzy a u\u017cyciem si\u0142y: \u201ePieni\u0105dze nie pozwalaj\u0105 na \u017cadne transakcje, z wyj\u0105tkiem tych, kt\u00f3re przynosz\u0105 obop\u00f3lne korzy\u015bci dzi\u0119ki niewymuszonemu os\u0105dowi handlowc\u00f3w. Pieni\u0105dze wymagaj\u0105 od ciebie uznania, \u017ce ludzie musz\u0105 pracowa\u0107 dla w\u0142asnej korzy\u015bci, a nie dla w\u0142asnej krzywdy, dla zysku, a nie dla swojej straty \u2014 uznania, \u017ce nie s\u0105 zwierz\u0119tami poci\u0105gowymi, urodzonymi, by d\u017awiga\u0107 ci\u0119\u017car twojej n\u0119dzy \u2014 \u017ce ty musi ofiarowa\u0107 im warto\u015bci, a nie rany \u2014 \u017ce wsp\u00f3ln\u0105 wi\u0119zi\u0105 mi\u0119dzy lud\u017ami nie jest wymiana cierpienia, ale wymiana d\u00f3br. Pieni\u0105dze wymagaj\u0105, aby\u015b sprzeda\u0142 nie swoj\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 m\u0119skiej g\u0142upocie, ale sw\u00f3j talent ich rozumowi; wymaga, aby\u015b kupowa\u0142 nie najbardziej tandetn\u0105, jak\u0105 oferuj\u0105, ale najlepsze, co mo\u017cna znale\u017a\u0107 za pieni\u0105dze.<\/p>\nNie pieni\u0105dze, ale ich brak niszczy ludzi<\/h2>\n
Fortuna z pracy \u2014 lub podboju<\/h2>\n