Podczas gdy Piketty uczy, \u017ce bogactwo jest mocno przywi\u0105zane do rodzin, zar\u00f3wno powie\u015b\u0107 Balzaca, jak i dzisiejsze fakty ekonomiczne sugeruj\u0105 co\u015b przeciwnego…<\/p>\n
W swoim Capital in the Twenty-First Century<\/em> , opublikowanym w 2014 roku, francuski ekonomista Thomas Piketty przekonuje, \u017ce nier\u00f3wno\u015b\u0107 bogactwa i dochod\u00f3w wzros\u0142a tak bardzo we wsp\u00f3\u0142czesnym kapitalizmie, \u017ce zagra\u017ca demokracji. W\u0142a\u015bciw\u0105 odpowiedzi\u0105 jest jednak, jak m\u00f3wi, nie rewolucja proletariacka, jak naucza\u0142 Marks, ale raczej konfiskuj\u0105ce globalne podatki od bogatych, 80% od wysokich dochod\u00f3w i 5% od bogactwa. Musz\u0105 by\u0107 globalne, aby kapita\u0142 nie m\u00f3g\u0142 uciec od nich, przemieszczaj\u0105c si\u0119 ze Szwecji do Szwajcarii lub z Francji do Monako. Piketty przedstawia prosty model ekonomiczny, w kt\u00f3rym stopa zwrotu kapita\u0142u r<\/em> przewy\u017csza wzrost gospodarczy g<\/em> , tak \u017ce bogaci staj\u0105 si\u0119 proporcjonalnie coraz bogatsi. M\u00f3wi, \u017ce \u201ebogactwo odziedziczone jest niemal tak samo decyduj\u0105ce na pocz\u0105tku XXI wieku, jak w epoce Pere Goriota Balzaka\u201d. Rzeczywi\u015bcie, Piketty wierzy, \u017ce opis spo\u0142ecze\u0144stwa francuskiego przedstawiony przez Balzaca w P\u00e8re Goriot<\/em> mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa wsp\u00f3\u0142czesnego. Francuski powie\u015bciopisarz \u201eprzedstawi\u0142 skutki nier\u00f3wno\u015bci z prawdopodobie\u0144stwem i moc\u0105 sugestii, kt\u00f3rej nie mo\u017ce dor\u00f3wna\u0107 \u017cadna analiza statystyczna ani teoretyczna\u201d. Tutaj, oczywi\u015bcie, Piketty \u015bwiadomie powtarza Fryderyka Engelsa, kt\u00f3ry oklaskiwa\u0142 Balzaca za przedstawienie realistycznej historii francuskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, \u201ez kt\u00f3rej nauczy\u0142em si\u0119 nawet w szczeg\u00f3\u0142ach ekonomicznych (na przyk\u0142ad ponownej organizacji maj\u0105tku rzeczywistego i osobistego po rewolucji). wi\u0119cej ni\u017c ze wszystkich profesji historyk\u00f3w, ekonomist\u00f3w i statystyk\u00f3w tego okresu razem wzi\u0119tych\u201d.<\/p>\n Honor\u00e9 de Balzac jest wielkim pisarzem, a P\u00e8re Goriot to jedna z jego najlepszych powie\u015bci. Ale czy Piketty zwerbuje go do swojej colbertowskiej kampanii na rzecz podwy\u017cek podatk\u00f3w? W\u0105tpi\u0119. W swojej ksi\u0105\u017cce Piketty twierdzi, \u017ce bogactwo przywi\u0105zuje si\u0119 mocno do bogatych. Jest zbulwersowany, \u017ce \u201eLiliane Bettencourt, kt\u00f3ra nigdy w \u017cyciu nie pracowa\u0142a, widzia\u0142a, jak jej fortuna ros\u0142a dok\u0142adnie tak szybko, jak fortuna Billa Gatesa, pioniera zaawansowanych technologii, kt\u00f3rego maj\u0105tek, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, r\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie szybko, odk\u0105d przesta\u0142 pracowa\u0107 \u201e. Piketty dodaje: \u201ePo utworzeniu fortuny kapita\u0142 ro\u015bnie zgodnie z w\u0142asn\u0105 dynamik\u0105 i mo\u017ce nadal rosn\u0105\u0107 w szybkim tempie przez dziesi\u0119ciolecia, po prostu ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 wielko\u015b\u0107\u201d. Barbara Hutton raczej by si\u0119 z tym nie zgodzi\u0142a. Odziedziczy\u0142a ogromn\u0105 fortun\u0119, ale zmar\u0142a prawie bez grosza. Znowu, czasami miliarderzy nie trwoni\u0105 swoich pieni\u0119dzy na b\u0142ahe dzia\u0142ania, a zamiast tego trac\u0105 je na projekty, kt\u00f3re obsesyjnie realizuj\u0105, tak jak robili to Henry Ford i Daniel Ludwig w Amazonii.<\/p>\n Wbrew temu, co m\u00f3wi Piketty, Ojcze Goriot<\/em> Balzaca jest \u015bwiadectwem krucho\u015bci bogactwa. Akcja powie\u015bci rozgrywa si\u0119 w skromnym pensjonacie w Pary\u017cu przez kilka miesi\u0119cy w latach 1819-1820. Kr\u00f3lowie Burbon\u00f3w zostali niedawno przywr\u00f3ceni na tron francuski, po rewolucji 1789 i dyktaturze Napoleona. Jeden z lokator\u00f3w, Stary Goriot, by\u0142 kiedy\u015b bogatym kupcem, zarabiaj\u0105cym na sprzeda\u017cy \u017cywno\u015bci w stolicy Francji podczas rewolucji. Nami\u0119tnie kocha swoje dwie c\u00f3rki i wyda\u0142 na nie prawie ca\u0142y sw\u00f3j maj\u0105tek. Jedna c\u00f3rka, hrabina Anastasie de Restaud, ma kochanka, kt\u00f3ry jest na\u0142ogowym hazardzist\u0105. Goriot daje Anastasie pieni\u0105dze na sp\u0142at\u0119 ogromnych d\u0142ug\u00f3w hazardowych jej kochanka, ale kiedy to nie wystarczy, Anastasie kradnie rodzinne klejnoty jej m\u0119\u017ca i sprzedaje je. Hrabia odkrywa to, odkupuje klejnoty i przejmuje pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad sprawami swojej \u017cony. Druga c\u00f3rka, baronowa Delphine de Nucingen, jest \u017con\u0105 finansisty z Alzacji. Wykorzystuje jej du\u017cy posag w spekulacjach finansowych, kt\u00f3re mog\u0105 lub nie mog\u0105 si\u0119 powie\u015b\u0107 w przysz\u0142o\u015bci. Tymczasem nie ma dost\u0119pu do swoich pieni\u0119dzy. Chocia\u017c s\u0105 niewdzi\u0119czni ojcu i zwykle traktuj\u0105 go z pogard\u0105, oboje zwracaj\u0105 si\u0119 do niego w swoich trudno\u015bciach, a on rujnuje si\u0119 pomagaj\u0105c im finansowo.<\/p>\n Historia Goriota i jego c\u00f3rek z pewno\u015bci\u0105 pokazuje przypadkowe okoliczno\u015bci, w jakich mog\u0105 znale\u017a\u0107 si\u0119 pozornie bogaci. Tymi bohaterami rz\u0105dz\u0105 nami\u0119tno\u015bci, a nie pieni\u0105dze. Nawet dwaj zi\u0119ciowie Goriota potrzebowali posag\u00f3w, kt\u00f3re zapewnia\u0142. Inni lokatorzy te\u017c maj\u0105 problemy finansowe. M\u0142ody i przystojny student prawa Eug\u00e8ne de Rastignac pochodzi ze szlacheckiej, ale pozbawionej grosza rodziny na po\u0142udniu Francji i nie ma pieni\u0119dzy, by spe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 ambicj\u0119 w\u0142amania si\u0119 do paryskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Victorine Taillefer jest c\u00f3rk\u0105 bogatego m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry praktycznie si\u0119 jej wyrzek\u0142. Jej ojciec planuje pozostawi\u0107 ca\u0142e swoje bogactwo synowi. Inny lokator jest do\u015b\u0107 tajemniczy. Nazywa si\u0119 Vautrin i wydaje si\u0119, \u017ce ma du\u017co pieni\u0119dzy, ale w trakcie powie\u015bci okazuje si\u0119, \u017ce jego prawdziwe imi\u0119 to Jacques Collin. Jest zbieg\u0142ym skazanym, kt\u00f3ry prowadzi podziemn\u0105 sie\u0107 by\u0142ych i obecnych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Vautrin (kt\u00f3ry nie nale\u017cy do rodzaju ma\u0142\u017ce\u0144skiego) upodoba\u0142 sobie Eug\u00e8ne’a. Sugeruje mu, \u017ceby spr\u00f3bowa\u0142 zar\u0119czy\u0107 si\u0119 z samotn\u0105 i bezbronn\u0105 Victorine. Vautrin zaaran\u017cowa\u0142a wtedy \u015bmier\u0107 jej brata w pojedynku, a Victorine odziedziczy\u0142a ca\u0142y maj\u0105tek ojca. Chocia\u017c Eug\u00e8ne nie jest przygotowany na przyj\u0119cie tego schematu, Vautrin jednak go realizuje. Ale nagle zostaje zatrzymany przez policj\u0119 za swoje przesz\u0142e zbrodnie. Tymczasem Goriot umiera, a \u017cadna z jego c\u00f3rek nie pojawia si\u0119 na \u0142o\u017cu \u015bmierci, dop\u00f3ki nie jest za p\u00f3\u017ano. Eugen\u00e8 i jego przyjaci\u00f3\u0142ka, Bianchon, student medycyny, s\u0105 jedynymi osobami, kt\u00f3re organizuj\u0105 i uczestnicz\u0105 w pogrzebie Goriota. Nast\u0119pnie Eug\u00e8ne wspina si\u0119 na najwy\u017cszy punkt cmentarza, spogl\u0105da noc\u0105 na Pary\u017c i wykrzykuje, \u017ce zamierza podbi\u0107 miasto.<\/p>\n W czasach Balzaka bogactwo by\u0142o warunkowe: ludzie mogli je \u0142atwo straci\u0107, gdyby byli zniewoleni pasj\u0105, tak\u0105 jak nieodwzajemniona mi\u0142o\u015b\u0107 Goriota do c\u00f3rek, lub na\u0142ogiem, na przyk\u0142ad hazardem lub spekulacj\u0105. \u017bycie by\u0142o ryzykowne. Plan Vautrina, by po\u015blubi\u0107 dziedziczk\u0119 Eug\u00e8ne’a, mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 katastrof\u0105, je\u015bli oka\u017ce si\u0119, \u017ce brat Victorine zosta\u0142 celowo zabity. (Jest to oczywi\u015bcie ten sam dylemat, co w Zbrodni i karze Dostojewskiego<\/em> : Rodi\u00f3n Raskolnikov to wsp\u00f3\u0142czesny Rastignac.) To wskazuje, \u017ce interpretacja Ojcze Goriot przez Piketty’ego<\/em> jest b\u0142\u0119dna. Powie\u015b\u0107 pokazuje dok\u0142adnie przeciwie\u0144stwo tego, co jego zdaniem robi: zmienno\u015b\u0107 bogactwa, wszechobecne ryzyko jego utraty. Dzi\u015b jest to jeszcze bardziej prawdziwe ni\u017c w czasach Balzaca. We\u017a pod uwag\u0119 Lista miliarder\u00f3w Forbesa<\/em> , publikowana od 1987 roku i kr\u00f3tko wspomniana przez Piketty’ego, kt\u00f3ry wskazuje, \u017ce w latach 1987-2010 ich \u0142\u0105czny maj\u0105tek r\u00f3s\u0142 \u015bredniorocznie o 6,8 proc., podczas gdy \u015bredni roczny wzrost \u015bwiatowej gospodarki by\u0142 trzykrotnie mniejszy, bo tylko 2,1 procent. Ale Piketty ignoruje to, \u017ce byli to r\u00f3\u017cni ludzie<\/em> : osoby na li\u015bcie porusza\u0142y si\u0119 w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142, niekt\u00f3rzy utrzymywali swoje bogactwo, niezmiennie w tempie ni\u017cszym ni\u017c przewidywa\u0142 Piketty, inni tracili wi\u0119kszo\u015b\u0107 lub ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Pouczaj\u0105ce jest przyjrzenie si\u0119 tej li\u015bcie. W 1987 roku wszyscy czterej faworyci byli Japo\u0144czykami i mieli du\u017co nieruchomo\u015bci. Ich bogactwo mniej wi\u0119cej znikn\u0119\u0142o. W 2018 roku spo\u015br\u00f3d dwudziestu najbogatszych ludzi na \u015bwiecie, wed\u0142ug Forbesa<\/em> , wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a zrobiona przez siebie, tak jak Jeff Bezos z Amazona, Bill Gates, Warren Buffet i Mark Zuckerberg. Niekt\u00f3rzy odziedziczyli bogactwo, jak Charles Koch, ale sami zrobili znacznie wi\u0119cej. Forbes<\/em> publikuje r\u00f3wnie\u017c list\u0119 400 najbogatszych ludzi na \u015bwiecie. W 1984 r. mniej ni\u017c po\u0142owa na li\u015bcie zosta\u0142a wykonana samodzielnie. Z kolei w 2018 roku dwie trzecie z 400 najbogatszych ludzi na \u015bwiecie stworzy\u0142o swoje fortuny samodzielnie. Dziennikarka Louisa Kroll komentuje: \u201eW ci\u0105gu ostatnich ponad 30 lat liczba cz\u0142onk\u00f3w Forbes 400, kt\u00f3rzy przeszli w\u0142asn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119, wykorzystuj\u0105c przedsi\u0119biorczy kapitalizm jako \u015brodek do zdobycia ogromnej fortuny, dramatycznie wzros\u0142a. To m\u00f3wi nam wiele rzeczy, ale trzeba by\u0107 wy\u017cszy od pozosta\u0142ych: wygl\u0105da na to, \u017ce ameryka\u0144ski sen jest \u017cywy i ma si\u0119 dobrze.<\/p>\n Podobny wynik uzyska\u0142 londy\u0144ski Sunday Times<\/em> , gdy jego dziennikarze sporz\u0105dzili list\u0119 1000 najbogatszych ludzi w Wielkiej Brytanii w 2018 roku. Dziennikarz Robert Watts komentuje: \u201eWielka Brytania przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w kraj, w kt\u00f3rym samodoskonalenie mo\u017ce odnie\u015b\u0107 sukces, a prawie wszystkie 1000 najbogatszych ludzi jest teraz przedsi\u0119biorcami, kt\u00f3rzy zbudowali w\u0142asne fortuny. Odziedziczone bogactwo i stare pieni\u0105dze zosta\u0142y prawie usuni\u0119te z 30. dorocznej listy bogatych Sunday Times. Kiedy w 1989 roku po raz pierwszy opublikowano list\u0119 bogatych, tylko 43% wpis\u00f3w zarobi\u0142o same pieni\u0105dze, a najpewniejsz\u0105 drog\u0105 do fortuny by\u0142o bycie w\u0142a\u015bcicielem ziemskim \u2013 najlepiej z tytu\u0142em. Dzi\u015b 94% os\u00f3b z listy bogatych to przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3rzy sami si\u0119 dorobili i stoj\u0105 za niekt\u00f3rymi zmieniaj\u0105cymi zasady gry biznesami w Wielkiej Brytanii\u201d. Najbogatszy cz\u0142owiek na li\u015bcie, Jim Ratcliffe, z maj\u0105tkiem szacowanym na 21 miliard\u00f3w funt\u00f3w, mieszka\u0142 jako dziecko w domach komunalnych w pobli\u017cu Manchesteru, po trzech dniach zosta\u0142 zwolniony z pierwszej pracy i rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dopiero w wieku prawie czterdziestu lat. Obraz bogatych w 2018 roku przedstawiony w Forbes<\/em> i Sunday Times<\/em> jest zupe\u0142nie inny ni\u017c ten przedstawiony przez Piketty’ego, gdzie bogactwo jest wynikiem nieograniczonej akumulacji kapita\u0142u, a przesz\u0142o\u015b\u0107 ma tendencj\u0119 do po\u017cerania przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 prawd\u0105 jest, \u017ce w ostatnich czasach bogaci si\u0119 wzbogacili, jak podkre\u015bla Piketty. Ale biedni r\u00f3wnie\u017c stali si\u0119 bogatsi, nawet je\u015bli prawd\u0105 jest, \u017ce bogaci powi\u0119kszali swoje bogactwo i dochody w szybszym tempie ni\u017c biedni, na co zasadniczo skar\u017cy si\u0119 Piketty. Innymi s\u0142owy, zar\u00f3wno pod\u0142oga, jak i strop gmachu spo\u0142ecznego przesun\u0119\u0142y si\u0119 w g\u00f3r\u0119, ale by\u0107 mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 te\u017c dystans mi\u0119dzy nimi. Dla tych, kt\u00f3rzy postrzegaj\u0105 ub\u00f3stwo jako problem, a nie zamo\u017cno\u015b\u0107, nie jest to pow\u00f3d do zmartwie\u0144. Wskazuj\u0105 na niezwyk\u0142e wnioski z Indeksu Wolno\u015bci Gospodarczej, publikowanego corocznie przez Instytut Frasera w Kanadzie. Je\u015bli podzielimy gospodarki \u015bwiata na cztery kwartyle, tak aby najbardziej wolne gospodarki znajdowa\u0142y si\u0119 w pierwszym kwartylu, a najmniej wolne gospodarki w czwartym kwartylu, \u015bredni doch\u00f3d dolnych dziesi\u0119ciu procent w najwolniejszych gospodarkach jest w rzeczywisto\u015bci wy\u017cszy ni\u017c \u015bredni doch\u00f3d. dochod\u00f3w wszystkich w najmniej wolnych gospodarkach. Kapitalizm pracuje dla biednych nie mniej ni\u017c dla bogatych. Z drugiej strony Piketty’ego najwyra\u017aniej bardziej interesuje zepchni\u0119cie bogatych w d\u00f3\u0142 ni\u017c podniesienie biednych. Jeden z Zsa Zsa Gabor za\u017cartowa\u0142, \u017ce \u017caden bogacz nie jest brzydki, podczas gdy Piketty wydaje si\u0119 uwa\u017ca\u0107 wszystkich bogatych m\u0119\u017cczyzn za odra\u017caj\u0105cych. Ignoruje tradycyjne argumenty przemawiaj\u0105ce za niezamierzonymi korzy\u015bciami bogatych dla spo\u0142ecze\u0144stwa: \u017ce ponosz\u0105 oni koszty przekszta\u0142cania luksus\u00f3w w potrzeby (samochody, samoloty, telefony, komputery); \u017ce inwestorzy i przedsi\u0119biorcy z kapita\u0142em podwy\u017cszonego ryzyka s\u0105 bardziej sk\u0142onni do znalezienia sposob\u00f3w na stymulowanie wzrostu gospodarczego ni\u017c biurokraci czy zawodowi politycy; i \u017ce dzia\u0142aj\u0105, ze wzgl\u0119du na swoje szerokie \u015brodki, jako ograniczenia dla mo\u017cliwego nadu\u017cycia w\u0142adzy.<\/p>\n Wielu zazdro\u015bci bogatym. Kiedy m\u00f3j przyjaciel odniesie sukces, co\u015b we mnie umiera, powiedzia\u0142 Gore Vidal. Nie wystarczy, \u017ce ja dobrze sobie radz\u0119, inni musz\u0105 radzi\u0107 sobie \u017ale \u2013 zauwa\u017cy\u0142 jeszcze bardziej kwa\u015bno William Somerset Maugham. Podczas gdy og\u00f3lne argumenty przemawiaj\u0105ce za niezamierzonymi korzy\u015bciami bogatych dla spo\u0142ecze\u0144stwa odnosz\u0105 si\u0119 w r\u00f3wnym stopniu do spadkobierc\u00f3w fortuny, jak do kreatywnych kapitalist\u00f3w, istnieje dodatkowy argument przemawiaj\u0105cy za bogactwem odziedziczonym. Chodzi o to, \u017ce przyczynia si\u0119 do akumulacji kapita\u0142u kulturowego. Balzac i inni cz\u0119sto obserwowali, \u017ce dobry smak i wyrafinowane maniery prawdopodobnie znajduj\u0105 si\u0119 w wi\u0119kszym stopniu w starych pieni\u0105dzach ni\u017c w nowych. Znamienne jest, \u017ce francuski termin \u201enouveau riche\u201d jest u\u017cywany g\u0142\u00f3wnie w uw\u0142aczaj\u0105cym sensie, w odniesieniu do zuchwa\u0142ego, wulgarnego i ostentacyjnego zachowania. Jest co\u015b do powiedzenia o pogoni za drogimi preferencjami, takimi jak dalsze mieszkanie w rodzinnej posiad\u0142o\u015bci, utrzymywanie jej w dobrym stanie, kolekcjonowanie rzadkich ksi\u0105\u017cek, wykwintnych obraz\u00f3w czy wybornych win, chodzenie do opery i podr\u00f3\u017cowanie w dobrym stylu. Takie preferencje i zaj\u0119cia dodaj\u0105 \u017cyciu r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, koloru i g\u0142\u0119bi. W spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym prywatny maj\u0105tek zosta\u0142 wyw\u0142aszczony: \u201eKto m\u00f3g\u0142by kupi\u0107 obrazy? Kto w og\u00f3le m\u00f3g\u0142by kupi\u0107 ksi\u0105\u017cki inne ni\u017c miazga? \u2013 pyta rodak Piketty’ego, Bertrand de Jouvenel, w \u0142adnej ksi\u0105\u017ceczce \u201eEtyka redystrybucji\u201d<\/em> . Je\u015bli spo\u0142ecze\u0144stwo jest postrzegane jako ramy, w kt\u00f3rych jednostki i grupy maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odkrywania \u017cyciowych projekt\u00f3w i pr\u00f3bowania osi\u0105gania swoich cel\u00f3w, odziedziczone bogactwo z pewno\u015bci\u0105 s\u0142u\u017cy pewnemu celowi. Obywatele powinni by\u0107 ofiarodawcami, dobroczy\u0144cami, sponsorami, darczy\u0144cami, gospodarzami, a nie tylko konserwatorami lub beneficjentami rz\u0105dowych \u015bwiadcze\u0144. Powinni, jak m\u00f3wi Jouvenel, ceni\u0107 \u201eciep\u0142\u0105 go\u015bcinno\u015b\u0107, swobodne i dalekosi\u0119\u017cne rozmowy, przyjacielskie rady, dobrowolne i nienagradzane us\u0142ugi. Kultura i cywilizacja, a nawet samo istnienie spo\u0142ecze\u0144stwa, zale\u017c\u0105 od takich dobrowolnych, nienagradzanych dzia\u0142a\u0144\u201d. Gdyby bogaci nie istnieli, musieliby\u015bmy ich wymy\u015bli\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Podczas gdy Piketty uczy, \u017ce bogactwo jest mocno przywi\u0105zane do rodzin, zar\u00f3wno powie\u015b\u0107 Balzaca, jak i dzisiejsze fakty ekonomiczne sugeruj\u0105 co\u015b przeciwnego… W swoim Capital in the Twenty-First Century , opublikowanym w 2014 roku, francuski ekonomista Thomas Piketty przekonuje, \u017ce nier\u00f3wno\u015b\u0107 bogactwa i dochod\u00f3w wzros\u0142a tak bardzo we wsp\u00f3\u0142czesnym kapitalizmie, \u017ce zagra\u017ca demokracji. W\u0142a\u015bciw\u0105 odpowiedzi\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":1877,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[175,156,174],"tags":[],"editorial-positions":[],"regions":[361],"types":[455],"class_list":["post-2404","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eseje","category-handel-i-ekonomia","category-kultura","regions-western-europe-pl","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\nKrucho\u015b\u0107 bogactwa<\/h2>\n
Szybki obr\u00f3t w\u015br\u00f3d bogatych<\/h2>\n
Dzisiaj wi\u0119kszo\u015b\u0107 bogactwa jest tworzona, a nie dziedziczona<\/h2>\n
Ubodzy te\u017c stali si\u0119 bogatsi<\/h2>\n