W weekend odby\u0142y si\u0119 wybory w jednym z najwi\u0119kszych kraj\u00f3w Europy, ale tak\u017ce w male\u0144kiej plac\u00f3wce na P\u00f3\u0142nocnym Atlantyku…<\/p>\n
Wybory federalne w Niemczech 26 wrze\u015bnia 2021 r. s\u0105 dzi\u015b oczywi\u015bcie wielk\u0105 wiadomo\u015bci\u0105. To najbardziej zaludniony kraj w Europie, z najwi\u0119ksz\u0105 i najsilniejsz\u0105 gospodark\u0105. Od pierwszych wybor\u00f3w federalnych w 1949 r. chadecja zdominowa\u0142a polityk\u0119 niemieck\u0105, cho\u0107 w 1998 r. socjaldemokraci po raz pierwszy zdobyli wi\u0119cej g\u0142os\u00f3w ni\u017c ich centroprawicowy rywal, podczas gdy w 2002 r. obie g\u0142\u00f3wne partie otrzyma\u0142y dok\u0142adnie taki sam odsetek g\u0142os\u00f3w , 38,5 proc. Dopiero wsp\u00f3\u0142praca konserwatysty Konrada Adenauera i libera\u0142a Ludwiga Erharda umo\u017cliwi\u0142a Niemcom wyj\u015bcie z II wojny \u015bwiatowej. W Niemczech nie by\u0142o cudu gospodarczego, tylko przewidywalny sukces wolno\u015bci gospodarczej. Ale by\u0142 cud polityczny<\/a> , zdolno\u015b\u0107 konserwatyst\u00f3w i libera\u0142\u00f3w do po\u0142\u0105czenia si\u0142. Sojusz ten by\u0142 tak pot\u0119\u017cny, \u017ce w 1959 roku niemieccy socjaldemokraci porzucili marksistowskie \u017c\u0105danie publicznej w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji. Adenauer i Erhard nadzorowali proces, w kt\u00f3rym Rzesza<\/em> sta\u0142a si\u0119 Bundem<\/em> , a Niemcy odzyska\u0142y swoj\u0105 prawdziw\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 zachodni\u0105,<\/a> os\u0142abion\u0105 przez prusk\u0105 kl\u0119sk\u0119 Austrii w 1866 r. i p\u00f3\u017aniejszy rozw\u00f3j pa\u0144stwa opieku\u0144czo-wojskowego. Przykro jest widzie\u0107, jak chrze\u015bcija\u0144scy demokraci stopniowo odchodzili od swojego wielkiego dziedzictwa.<\/p>\n Dzie\u0144 wcze\u015bniej w Islandii odby\u0142y si\u0119 wybory parlamentarne, w kt\u00f3rych lewicowo-prawicowy rz\u0105d koalicyjny trzech partii nie tylko przetrwa\u0142, ale wr\u0119cz zwi\u0119kszy\u0142 sw\u00f3j udzia\u0142 w og\u00f3lnej liczbie g\u0142os\u00f3w. Zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 2017 roku przez popularn\u0105 i pragmatyczn\u0105 Katrin Jakobsdottir, kt\u00f3r\u0105 by\u0107 mo\u017ce mo\u017cna by okre\u015bli\u0107 jako islandzk\u0105 odpowied\u017a na nowozelandzk\u0105 Jacind\u0119 Ardren. Jakobsdottir przewodzi Lewicowej Partii Zielonych, tradycyjnie najbardziej lewicowej partii w islandzkiej polityce, wywodz\u0105cej si\u0119 z Partii Komunistycznej<\/a> dzia\u0142aj\u0105cej w latach 1930-1938, Socjalistycznej Partii Jedno\u015bci w latach 1938-1968 i Sojuszu Ludowego z lat 1968-1998. Pozostali koalicjanci to centroprawicowa Partia Niepodleg\u0142o\u015bci i centrystyczni progresi\u015bci z teren\u00f3w wiejskich. Powodem, dla kt\u00f3rego te bardzo r\u00f3\u017cne partie wesz\u0142y do koalicji, by\u0142o to, \u017ce wyczu\u0142y siln\u0105 wol\u0119 wielu wyborc\u00f3w, by znale\u017a\u0107 stabilizacj\u0119 po chaosie politycznym po upadku banku w 2008<\/a> roku. Islandia nie zosta\u0142a tak mocno dotkni\u0119ta gospodarczo przez mi\u0119dzynarodowy kryzys finansowy, jak niekt\u00f3re inne kraje europejskie, ale upadek wywar\u0142 silny psychologiczny wp\u0142yw na Islandczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej uwa\u017cali sw\u00f3j dobrobyt i pokojow\u0105 egzystencj\u0119 za co\u015b oczywistego.<\/p>\n Ci nieprawdopodobni partnerzy koalicyjni dobrze ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowali i zapewnili to, czego chcieli wyborcy, stabilno\u015b\u0107, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a Islandczykom stosunkowo skuteczne radzenie sobie z pandemi\u0105 wywo\u0142an\u0105 wirusem Wuhan w 2019 roku. Sonda\u017ce wskazuj\u0105, \u017ce zwolennicy Partii Niepodleg\u0142o\u015bci i Post\u0119powc\u00f3w zdecydowanie opowiadali si\u0119 za kontynuacj\u0105 koalicji, podczas gdy niekt\u00f3rzy lewicowi Zieloni zdecydowanie si\u0119 temu sprzeciwiali, gdy\u017c w trakcie kadencji z partii odesz\u0142o dw\u00f3ch pos\u0142\u00f3w. To niezadowolenie znalaz\u0142o odzwierciedlenie w przegranej w wyborach lewicy Zielonych pomimo popularno\u015bci ich lidera: zdobyli 12,6% g\u0142os\u00f3w, o 4,3% mniej.<\/p>\n Partia Niepodleg\u0142o\u015bci uzyska\u0142a 25,2 proc. g\u0142os\u00f3w, znacznie wi\u0119cej ni\u017c przewidywano w sonda\u017cach, ale mimo wszystko strat\u0119 0,8 proc. z ostatnich wybor\u00f3w. Partia, od dawna dominuj\u0105ca w islandzkiej polityce, ponios\u0142a upokarzaj\u0105c\u0105 pora\u017ck\u0119 w 2009 roku, zaraz po upadku banku, kiedy zdoby\u0142a tylko 23,7% g\u0142os\u00f3w. S\u0142usznie lub nies\u0142usznie obwiniano j\u0105 o upadek. W ten spos\u00f3b odzyska\u0142a troch\u0119 pozycji, ale nie jest tak silna, jak przed upadkiem, kiedy czasami cieszy\u0142a si\u0119 poparciem ponad 40 proc. wyborc\u00f3w. Jej lider, minister finans\u00f3w Bjarni Benediktsson, sta\u0142 si\u0119 jednak, wraz z Katrin Jakobsdottir, jednym z najbardziej szanowanych islandzkich polityk\u00f3w, chocia\u017c jest on winny jednego niemal niewybaczalnego grzechu: pochodzi z prominentnej i bogatej rodziny. Jednym z powod\u00f3w stosunkowo s\u0142abych wynik\u00f3w Partii Niepodleg\u0142o\u015bci jest to, \u017ce w 2016 r. podzieli\u0142a si\u0119 ona w Unii Europejskiej. Partia Reform, kt\u00f3ra popiera cz\u0142onkostwo, zosta\u0142a za\u0142o\u017cona przez by\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w partii, w tym by\u0142ego premiera Thorsteinna Palssona. Teraz ta partia otrzyma\u0142a 8,3 proc. g\u0142os\u00f3w, o 1,6 proc. wi\u0119cej ni\u017c w ostatnich wyborach. Niemniej jednak cz\u0142onkostwo w UE nie wydaje si\u0119 by\u0107 na porz\u0105dku dziennym Islandii, prawdopodobnie w wyniku Brexitu. W kampanii wyborczej prawie o tym nie wspominano. \u201eNie wsiada si\u0119 do p\u0142on\u0105cego statku\u201d \u2013 wykrzykn\u0105\u0142 wybitny socjaldemokrata Jon B. Hannibalsson (gor\u0105cy zwolennik cz\u0142onkostwa w UE).<\/p>\n Druga co do wielko\u015bci partia polityczna w Islandii, Progressives, zdoby\u0142a 17,3 proc. g\u0142os\u00f3w, co oznacza wzrost o 6,6 proc. Mo\u017cna ich zatem uzna\u0107 za prawdziwych zwyci\u0119zc\u00f3w wybor\u00f3w, nawet je\u015bli zdobyli du\u017co mniej punkt\u00f3w ni\u017c w 2013 roku, kiedy zdobyli 24,4 proc. Ale teraz ich zwyci\u0119stwo by\u0142o tak naprawd\u0119 zwyci\u0119stwem rz\u0105du jako ca\u0142o\u015bci, poniewa\u017c najwyra\u017aniej wielu, kt\u00f3rzy chcieli stabilno\u015bci zapewnianej przez koalicj\u0119, g\u0142osowa\u0142o na Post\u0119powc\u00f3w jako najmniej kontrowersyjnego z trzech partner\u00f3w koalicyjnych. Wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Progressives odzyskali wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re stracili w wyniku roz\u0142amu partii w 2017 roku, kiedy ich by\u0142y lider, Sigmundur D. Gunnlaugsson, odszed\u0142 i za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 parti\u0119. Gunnlaugsson sta\u0142 si\u0119 popularny w wyniku swojego zdecydowanego stanowiska w sporze mi\u0119dzy Islandi\u0105 a Wielk\u0105 Brytani\u0105 o rz\u0105dowe gwarancje depozyt\u00f3w bankowych, ale w 2016 r. nieudolnie poradzi\u0142 sobie z zarzutami korupcji, chocia\u017c tak naprawd\u0119 nie by\u0142o przeciwko niemu \u017cadnej istotnej sprawy<\/a> . Partia Centrum Gunnlaugssona otrzyma\u0142a teraz 5,4 procent g\u0142os\u00f3w, co oznacza spadek o 5,5 procent.<\/p>\n Prawdziwymi przegranymi wybor\u00f3w byli socjaldemokraci. W nadziei na zdobycie g\u0142os\u00f3w niezadowolonych by\u0142ych zwolennik\u00f3w lewicy zielonych przesun\u0119li si\u0119 daleko na lewo. Ale w kampanii ujawniono, \u017ce ich najja\u015bniejsza gwiazda, Kristrun Frostadottir, otrzyma\u0142a wysokie premie jako analityk ekonomiczny banku inwestycyjnego. Niekoniecznie stanowi\u0142oby to problem dla kandydata prawicy iz pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142o to przest\u0119pstwem, ale wstydem dla socjaldemokrat\u00f3w, kt\u00f3rzy w kampanii wyborczej g\u0142o\u015bno m\u00f3wili o przemoczeniu bogatych. W wyborach socjaldemokraci zdobyli teraz znacznie mniej g\u0142os\u00f3w ni\u017c ich odpowiednicy w innych krajach skandynawskich, tylko 9,9 proc., czyli o 2,2 proc. Dla por\u00f3wnania w wyborach w 2003 r. zdobyli 31,0 proc. g\u0142os\u00f3w, a potem przedstawili si\u0119 jako g\u0142\u00f3wna alternatywa dla Partii Niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n Barwna posta\u0107, Gunnar S. Egilsson, wydaje si\u0119 skra\u015b\u0107 gromy lewicy, chocia\u017c jego Partia Socjalistyczna, z 4,1% g\u0142os\u00f3w, nie zdoby\u0142a \u017cadnego miejsca w parlamencie. By\u0142y dziennikarz, Egilsson, by\u0142 odpowiedzialny za kilka gazet i magazyn\u00f3w o sensacji, z kt\u00f3rych wszystkie upad\u0142o. Na pocz\u0105tku XXI wieku by\u0142 najemnikiem miliardera handlowego Jona A. Johannessona, najwi\u0119kszego d\u0142u\u017cnika islandzkich bank\u00f3w przed ich upadkiem. Egilsson otrzyma\u0142 hojn\u0105 zap\u0142at\u0119 i zgromadzi\u0142 ma\u0142\u0105 fortun\u0119 wed\u0142ug islandzkich standard\u00f3w, oko\u0142o pi\u0119ciu milion\u00f3w dolar\u00f3w. Uda\u0142o mu si\u0119 zaanga\u017cowa\u0107 Johannessona w gazetow\u0105 przygod\u0119<\/a> w Danii, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 strat\u0105 co najmniej 50 milion\u00f3w dolar\u00f3w i kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c znacznie pogorszy\u0142a reputacj\u0119 islandzkiego sektora biznesowego w Danii. Johannesson straci\u0142 cierpliwo\u015b\u0107, a Egilsson wkr\u00f3tce straci\u0142 prac\u0119 i nie podr\u00f3\u017cowa\u0142 ju\u017c po \u015bwiecie prywatnym odrzutowcem Johannessona. Niezra\u017cony Egilsson wr\u00f3ci\u0142 na Islandi\u0119, na chwil\u0119 do\u0142\u0105czy\u0142 do Muzu\u0142ma\u0144skiego Stowarzyszenia Islandii, a p\u00f3\u017aniej zorganizowa\u0142 dziwaczny projekt, \u017ce Islandia powinna stara\u0107 si\u0119 zosta\u0107 21. prowincj\u0105 Norwegii. W kampanii wyborczej przemawia\u0142 jak bezkompromisowy leninista, gro\u017c\u0105c zwolnieniem wszystkich s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rzy wydawali mu si\u0119 nadmiernie konserwatywni. Obieca\u0142 tak\u017ce przekszta\u0142ci\u0107 siedzib\u0119 Partii Niepodleg\u0142o\u015bci w toalet\u0119 publiczn\u0105, z wybitnym by\u0142ym ministrem sprawiedliwo\u015bci Bjornem Bjarnasonem na czele. Na pocz\u0105tku kampanii Egilsson by\u0142 traktowany jako rozrywka, ale \u017cart szybko przesta\u0142 by\u0107 \u015bmieszny.<\/p>\n Dw\u00f3m ma\u0142ym partiom opozycyjnym uda\u0142o si\u0119 wy\u0142oni\u0107 kandydat\u00f3w do parlamentu, Partii Ludowej i Partii Pirat\u00f3w, uzyskuj\u0105c odpowiednio 8,8 i 8,6 proc. g\u0142os\u00f3w. Na czele Partii Ludowej stoi mi\u0142a starsza kobieta, Inga Saeland, kt\u00f3ra ma sk\u0142onno\u015b\u0107 do publicznego p\u0142akania nad losem biednych. Niestety Saeland chce, aby ub\u00f3stwo by\u0142o \u0142atwiejsze do zniesienia, a nie \u0142atwiejsze do ucieczki. Jej g\u0142\u00f3wn\u0105 propozycj\u0105 polityczn\u0105 jest podniesienie poziomu dochod\u00f3w wolnych od podatku, tak aby wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b o niskich dochodach w og\u00f3le nie p\u0142aci\u0142a podatku dochodowego, oraz finansowanie tego i innych nak\u0142ad\u00f3w poprzez opodatkowanie silnych finansowo zawodowych funduszy emerytalnych, a tym samym przekazywanie pieni\u0119dzy swoim obecnym wyborcom od przysz\u0142ych emeryt\u00f3w. Najwi\u0119kszym atutem Saeland jest jednak to, \u017ce r\u00f3\u017cni si\u0119 od socjaldemokrat\u00f3w i socjalist\u00f3w tym, \u017ce wydaje si\u0119 szczera.<\/p>\n W przeciwie\u0144stwie do swoich odpowiednik\u00f3w w innych krajach, Islandzka Partia Pirat\u00f3w wcale nie jest libertaria\u0144ska w sprawach gospodarczych, chocia\u017c sprzeciwia si\u0119 prawom autorskim i patentom, a tak\u017ce opowiada si\u0119 za dekryminalizacj\u0105 narkotyk\u00f3w rekreacyjnych. Partia Pirat\u00f3w uczyni\u0142a z niej najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej platformy do uchylenia islandzkiej konstytucji z 1874 r. i napisanej w tym samym duchu, co konstytucje liberalnych monarchii skandynawskich. Chce j\u0105 zast\u0105pi\u0107 d\u0142ug\u0105 list\u0105 \u017cycze\u0144, przedstawion\u0105 w 2012 roku przez tzw. Rad\u0119 Konstytucyjn\u0105, dziwn\u0105 mieszank\u0119 celebryt\u00f3w medialnych, w\u015bcibskich, wariat\u00f3w i klaun\u00f3w. Rada ta zosta\u0142a nominowana przez lewicowy rz\u0105d w latach 2009\u20132013. Mniej ni\u017c po\u0142owa os\u00f3b uprawnionych do g\u0142osowania wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w referendum w sprawie wielu zalece\u0144 Rady, przy czym dwie trzecie z nich uzna\u0142o je za akceptowalne, innymi s\u0142owy tylko jedna trzecia g\u0142osuj\u0105cych. Dla kontrastu, stara konstytucja, podarowana Islandczykom przez kr\u00f3la Danii, gdy Islandia by\u0142a zale\u017cna od Danii, zosta\u0142a dobitnie potwierdzona w referendum w 1944 r., z 98,5% g\u0142os\u00f3w za, przy niemal niewiarygodnej frekwencji 98,4 proc. cent.<\/p>\n Interesuj\u0105cym pytaniem jest teraz, jaki rz\u0105d zostanie utworzony. W kampanii wyborczej zar\u00f3wno Socjaldemokraci, jak i Piraci wykluczyli wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Parti\u0105 Niepodleg\u0142o\u015bci, wykluczaj\u0105c tym samym dla siebie wszystkie z wyj\u0105tkiem jednej mo\u017cliwo\u015bci, koalicji wszystkich ma\u0142ych partii na lewo od Partii Niepodleg\u0142o\u015bci, najprawdopodobniej pod przyw\u00f3dztwem Katrin Jakobsdottir. Wymaga\u0142oby to jednak r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142u post\u0119powc\u00f3w, kt\u00f3rych przyw\u00f3dca Sigurdur I. Johannsson m\u00f3g\u0142by w\u00f3wczas nalega\u0107 na obj\u0119cie stanowiska premiera. Taki rz\u0105d jest raczej ma\u0142o prawdopodobny, ale nie nale\u017cy go wyklucza\u0107.<\/p>\nNieprawdopodobni sojusznicy<\/h2>\n
\u015arodkowa prawica Islandii<\/h2>\n
Socjaldemokraci Islandii<\/h2>\n
Dwie ma\u0142e partie lewicowe<\/h2>\n
Czego oczekiwa\u0107<\/h2>\n