W tegoroczne \u015bwi\u0119to narodowe Francji, 14 lipca 2024 r., znalaz\u0142em si\u0119 w Pary\u017cu w drodze powrotnej do Reykjaviku z Aix-en-Provence, gdzie wyg\u0142osi\u0142em wyk\u0142ad na letniej szkole na temat nordyckiego proto-liberalizmu i klasycznego liberalizmu Snorriego Sturlusona (1179-1241), Andersa Chydeniusa (1729-1803) i Nikolaja F.S. Grundtviga (1783-1872).
\nMiasto by\u0142o takie jak zwykle, z majestatycznymi budynkami i pomnikami, szerokimi bulwarami, przestronnymi placami, nieprzyjaznymi kelnerami i smacznym jedzeniem.
\nTo, co jednak przyku\u0142o moj\u0105 uwag\u0119, gdy by\u0142em \u015bwiadkiem obchod\u00f3w w Pary\u017cu, to silny duch militaryzmu i agresji, kt\u00f3rym przesi\u0105kni\u0119te jest zar\u00f3wno francuskie \u015bwi\u0119to narodowe, jak i hymn narodowy.
\nJest to jedyny zachodni kraj, kt\u00f3ry obchodzi \u015bwi\u0119to narodowe z wielk\u0105 parad\u0105 wojskow\u0105 w stolicy, z mniejszymi paradami w innych miastach.
\n(Finowie \u015bwi\u0119tuj\u0105 sw\u00f3j Dzie\u0144 Niepodleg\u0142o\u015bci paradami wojskowymi, ale za ka\u017cdym razem w innym mie\u015bcie i na znacznie mniejsz\u0105 skal\u0119).
\n\u015awi\u0119to przypada na tak zwany Dzie\u0144 Bastylii, kt\u00f3ry cz\u0119sto uwa\u017cany jest za pocz\u0105tek rewolucji francuskiej.
\nW dniu 14 lipca 1789 r. rozw\u015bcieczony t\u0142um szturmowa\u0142 os\u0142awion\u0105 twierdz\u0119 wi\u0119zienn\u0105 Bastille w centrum Pary\u017ca.
\nPo pocz\u0105tkowym oporze gubernator wi\u0119zienia, Bernard de Launay, podda\u0142 si\u0119.
\nT\u0142um zabi\u0142 go, odci\u0105\u0142 mu g\u0142ow\u0119, umie\u015bci\u0142 j\u0105 na palu i paradowa\u0142 ulicami Pary\u017ca.
\nWi\u0119zienie okaza\u0142o si\u0119 jednak prawie puste, z zaledwie siedmioma wi\u0119\u017aniami.
\nCzy naprawd\u0119 by\u0142o co \u015bwi\u0119towa\u0107? <\/p>\n
W dniu \u015bwi\u0119ta narodowego place Pary\u017ca rozbrzmiewa\u0142y francuskim hymnem narodowym, Marsyliank\u0105<\/a>, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c wywodzi si\u0119 z Rewolucji Francuskiej. Aux armes, citoyens, Formez vos bataillons, Marchons, marchons! Lub w j\u0119zyku angielskim:<\/p>\n Chwy\u0107cie za bro\u0144, obywatele! Szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o 40 000 os\u00f3b straci\u0142o \u017cycie podczas rewolucji francuskiej, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 nie tylko terrorem w latach 1793-4, ale tak\u017ce dyktatur\u0105 wojskow\u0105 Napoleona i jego nieudan\u0105 i kosztown\u0105 pr\u00f3b\u0105 podboju ca\u0142ej Europy. Spaceruj\u0105c ulicami Pary\u017ca, nie mog\u0142em nie zestawi\u0107 tych dw\u00f3ch symboli francuskiej to\u017csamo\u015bci narodowej z odpowiadaj\u0105cymi im symbolami w mojej ma\u0142ej Islandii, prawdopodobnie kraju o najmniej brutalnej historii na \u015bwiecie. Hymny narodowe Islandii i Francji s\u0105 r\u00f3wnie\u017c tak r\u00f3\u017cne, jak to tylko mo\u017cliwe. B\u00f3g naszego kraju! \u015apiewanie tego hymnu jest do\u015b\u0107 trudne ze wzgl\u0119du na jego du\u017cy zakres wokalny, ale jest to wspania\u0142y, uroczysty i podnios\u0142y utw\u00f3r poetycko-muzyczny, bez cienia agresji czy arogancji.<\/p>\n Niezaprzeczalnie francuski duch narodowy ma militarystyczn\u0105, dirigistyczn\u0105 i autorytarn\u0105 pass\u0119: Colbertyzm, nazwany na cze\u015b\u0107 ministra finans\u00f3w Lewisa XIV, sugeruj\u0105cy nadmierne opodatkowanie i regulacje; jakobinizm, demokratyczny despotyzm francuskich rewolucjonist\u00f3w; i bonapartyzm, polityczny duet tylko dla dw\u00f3ch wykonawc\u00f3w, wszechmocnego dyktatora i nominalnie suwerennego ludu. Constant odrzuci\u0142 ide\u0119 innego szwajcarsko-francuskiego my\u015bliciela, Rousseau, kt\u00f3ry „dostarczy\u0142 \u015bmiertelnych pretekst\u00f3w dla wi\u0119cej ni\u017c jednego rodzaju tyranii”. Dziennik europejski: Pary\u017c, lipiec 2024 r. W tegoroczne \u015bwi\u0119to narodowe Francji, 14 lipca 2024 r., znalaz\u0142em si\u0119 w Pary\u017cu w drodze powrotnej do Reykjaviku z Aix-en-Provence, gdzie wyg\u0142osi\u0142em wyk\u0142ad na letniej szkole na temat nordyckiego proto-liberalizmu i klasycznego liberalizmu Snorriego Sturlusona (1179-1241), Andersa Chydeniusa (1729-1803) i Nikolaja F.S. Grundtviga (1783-1872). Miasto by\u0142o takie jak zwykle, […]<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":31864,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[174],"tags":[781,1000,882,911,1699],"editorial-positions":[],"regions":[361],"types":[455],"class_list":["post-31901","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","tag-paris","tag-conservatism","tag-france","tag-liberalism","tag-revolution","regions-western-europe-pl","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\n
\nJest to marsz wojskowy, bojowy, wojowniczy, wr\u0119cz ociekaj\u0105cy krwi\u0105: <\/p>\n
\nQu’un sang impur Abreuve nos sillons! <\/p>\n<\/blockquote>\n\n
\nFormowa\u0107 bataliony!
\nMaszerujmy!
\nMaszerujmy!
\nNiech nieczysta krew zaleje nasze pola! <\/p>\n<\/blockquote>\n
\nW Obywatele<\/em><\/a>swojej znakomitej ksi\u0105\u017cce o rewolucji francuskiej, Simon Schama pisze (s. xv): „Przemoc by\u0142a niezb\u0119dnym warunkiem rewolucji, i to od samego pocz\u0105tku, od lata 1789 roku”. <\/p>\nUroczysty, podnios\u0142y hymn<\/h3>\n
\nNaszym \u015bwi\u0119tem narodowym jest 17 czerwca, dzie\u0144 urodzin przyw\u00f3dcy islandzkiej walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, Jona Sigurdssona, w 1811 roku.
\nW rzeczywisto\u015bci Islandia, pierwotnie zasiedlona przez uchod\u017ac\u00f3w z kr\u00f3lewskiego ucisku w Norwegii, by\u0142a niepodleg\u0142a do 1262 roku, kiedy to zosta\u0142a zmuszona do zostania norweskim trybutem, a p\u00f3\u017aniej du\u0144sk\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105.
\nJon Sigurdsson, uczony historyk i filolog, w 1848 r. przedstawi\u0142 roszczenia Islandii do niepodleg\u0142o\u015bci: \u017ce Islandczycy maj\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny j\u0119zyk, literatur\u0119 i histori\u0119, a zatem powinni mie\u0107 w\u0142asne suwerenne pa\u0144stwo; \u017ce w 1262 r. Islandczycy przekazali suwerenno\u015b\u0107 norweskiemu, a p\u00f3\u017aniej du\u0144skiemu kr\u00f3lowi, ale wraz z zrzeczeniem si\u0119 przez kr\u00f3la w 1848 r. jego absolutnej w\u0142adzy, suwerenno\u015b\u0107 nie zosta\u0142a przekazana narodowi du\u0144skiemu, ale raczej wr\u00f3ci\u0142a do Islandczyk\u00f3w; i \u017ce Islandczycy wiedzieli lepiej ni\u017c du\u0144scy biurokraci, co le\u017cy w najlepszym interesie Islandii.
\nW islandzkiej walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nie przelano ani kropli krwi.
\nWalka by\u0142a prowadzona za pomoc\u0105 argument\u00f3w, odwo\u0142ywania si\u0119 do starych dokument\u00f3w i wydarze\u0144 historycznych.
\nChocia\u017c Jon Sigurdsson zmar\u0142 w 1879 r., walka trwa\u0142a nadal, a w 1918 r. Dania uzna\u0142a Islandi\u0119 za suwerenny kraj w unii personalnej z du\u0144skim kr\u00f3lem.
\n17 czerwca 1944 r. Islandia sta\u0142a si\u0119 republik\u0105. <\/p>\n
\n Hymn<\/a> Islandii to hymn skomponowany w 1874 roku, kiedy min\u0119\u0142o tysi\u0105clecie od przybycia pierwszych norweskich osadnik\u00f3w w 874 roku: <\/p>\n\n
\nBo\u017ce naszego kraju!
\nWielbimy Twe imi\u0119 w jego cudownej wznios\u0142o\u015bci.
\nS\u0142o\u0144ca niebios s\u0105 osadzone w Twojej koronie Przez Twoje legiony, wieki czasu!
\nZ Tob\u0105 ka\u017cdy dzie\u0144 jest jak tysi\u0105c lat, Ka\u017cdy tysi\u0105c lat, lecz dzie\u0144, Wieczno\u015bci strumie\u0144, z ho\u0142dem \u0142ez, Kt\u00f3ry ze czci\u0105 przemija. <\/p>\n<\/blockquote>\nWyrafinowana tradycja konserwatywno-liberalna<\/h3>\n
\nAle Francja ma r\u00f3wnie\u017c siln\u0105 i wyrafinowan\u0105 tradycj\u0119 konserwatywno-liberaln\u0105, znacznie bogatsz\u0105 socjologicznie i historycznie ni\u017c raczej md\u0142y angielski utylitaryzm, jak rzeczywi\u015bcie wskaza\u0142em w moim wyk\u0142adzie w Aix-en-Provence, zanim przyby\u0142em do Pary\u017ca.
\nBenjamin Constant<\/a> (1767-1830) przeciwstawia\u0142 wolno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych wolno\u015bci staro\u017cytnych, z jednej strony indywidualnym chronionym domenom, a z drugiej samorz\u0105dno\u015bci ma\u0142ego kolektywu.
\nFr\u00e9d\u00e9ric Bastiat<\/a> (1801-1850) b\u0142yskotliwie obali\u0142 protekcjonizm gospodarczy.
\nAlexis de Tocqueville<\/a> (1805-1859) zajmowa\u0142 si\u0119 problemem, jak pogodzi\u0107 wolno\u015b\u0107 i r\u00f3wno\u015b\u0107 i znalaz\u0142 rozwi\u0105zanie w kwitn\u0105cym spo\u0142ecze\u0144stwie obywatelskim Stan\u00f3w Zjednoczonych.
\nBertrand de Jouvenel<\/a> (1903-1987) skontrastowa\u0142 m\u0105drego rexa<\/em>, \u015bwi\u0119tego Ludwika siedz\u0105cego pod d\u0119bem w Vincennes, wymierzaj\u0105cego sprawiedliwo\u015b\u0107 swoim poddanym, z ambitnym duxem<\/em>, Napoleonem jad\u0105cym konno w Arcola, prowadz\u0105cym swoj\u0105 armi\u0119 do bitwy. <\/p>\n
\nPrzeciwstawiaj\u0105c si\u0119 Rousseau, Constant wskaza\u0142, \u017ce „oddaj\u0105c si\u0119 wszystkim innym, z pewno\u015bci\u0105 nie jest prawd\u0105, \u017ce nie oddajemy si\u0119 nikomu. Wr\u0119cz przeciwnie, jest to oddanie si\u0119 tym, kt\u00f3rzy dzia\u0142aj\u0105 w imieniu wszystkich”.
\nTocqueville przedstawi\u0142 uderzaj\u0105ce wyja\u015bnienie rewolucji francuskiej, \u017ce by\u0142a ona bezpo\u015brednim historycznym wynikiem centralizacji, w kt\u00f3rej kr\u00f3lowie stopniowo eliminowali instytucje po\u015brednicz\u0105ce mi\u0119dzy jednostkami a pa\u0144stwem.
\nAbsolutny kr\u00f3l ust\u0105pi\u0142 miejsca absolutnemu „ludowi”, a raczej tym, kt\u00f3rzy przej\u0119li w\u0142adz\u0119 w imieniu ludu.
\nWerdykt Tocqueville’a na temat rewolucjonist\u00f3w by\u0142 pot\u0119piaj\u0105cy, ale sprawiedliwy: „Pisarze ci mieli naturaln\u0105 pokus\u0119, by bez zastrze\u017ce\u0144 oddawa\u0107 si\u0119 abstrakcyjnym i og\u00f3lnym teoriom rz\u0105du. Nie mieli praktycznej znajomo\u015bci tematu; ich zapa\u0142 nie by\u0142 t\u0142umiony przez rzeczywiste do\u015bwiadczenie; nie znali \u017cadnych istniej\u0105cych fakt\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142yby na drodze po\u017c\u0105danych reform; byli nie\u015bwiadomi niebezpiecze\u0144stw nierozerwalnie zwi\u0105zanych z najbardziej potrzebnymi rewolucjami i nie marzyli o \u017cadnej z nich”. Obserwuj\u0105c uroczysto\u015bci w Pary\u017cu 14 lipca 2024 r., nie mog\u0142em nie pomy\u015ble\u0107, \u017ce Francja zrobi\u0142aby dobrze, doceniaj\u0105c t\u0119 konserwatywno-liberaln\u0105 tradycj\u0119, zamiast oklaskiwa\u0107 symbole nieudanej rewolucji francuskiej. <\/p>\n<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"