Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wykszta\u0142conych i zorientowanych w kulturze Europejczyk\u00f3w s\u0142ysza\u0142a o Wolterze i Rousseau. By\u0107 mo\u017ce wiesz, \u017ce s\u0105 to dwaj wybitni o\u015bwieceniowi filozofowie z Francji. By\u0107 mo\u017ce wiesz, \u017ce Wolter wierzy\u0142 w tolerancj\u0119 i nie lubi\u0142 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. By\u0107 mo\u017ce wiesz, \u017ce Rousseau by\u0142 nieco bardziej oryginalny w swoim my\u015bleniu, ale dzi\u0119ki swoim nielicznym, ale wp\u0142ywowym dzie\u0142om wywar\u0142 niemal niezmierzony wp\u0142yw na my\u015blenie potomnych. <\/p>\n
Ilu wykszta\u0142conych i zorientowanych w historii Europejczyk\u00f3w potrafi dzi\u015b wymieni\u0107 ideologicznych przeciwnik\u00f3w Woltera i Rousseau? Ilu zna intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy pracowali w ko\u015bciele i na uniwersytetach w XVIII wieku i kt\u00f3rzy sprzeciwiali si\u0119 O\u015bwieceniu? <\/p>
Aby by\u0107 w stanie wymieni\u0107 niekt\u00f3rych intelektualnych przeciwnik\u00f3w Woltera i Rousseau, prawdopodobnie trzeba by\u0107 specjalist\u0105 od francuskiego XVIII wieku. Wolter i Rousseau pozostaj\u0105 w naszej zbiorowej pami\u0119ci, ale nie ich przeciwnicy. Zostali zmieceni przez histori\u0119. Znikn\u0119li z pami\u0119ci, gdy znikn\u0119li ze \u015bwiata i pogr\u0105\u017cyli si\u0119 w osobistej ciszy. A jednak to oni zasiadali na uprzywilejowanych pozycjach. Byli biskupami w ko\u015bciele i profesorami na Sorbonie. <\/p>\n
Historia nie zawsze pami\u0119ta ludzi w\u0142adzy. Czasami przywo\u0142uje raczej tych pisarzy i my\u015blicieli, kt\u00f3rzy wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 z t\u0142umu i kt\u00f3rzy zdobyli pot\u0119\u017cnych przeciwnik\u00f3w w elitach intelektualnych. <\/p>\n
Historycy kultury i literatury cz\u0119sto pracuj\u0105 z perspektywami. Dziel\u0105 histori\u0119 na epoki i pr\u00f3buj\u0105 okre\u015bli\u0107, kiedy jedna epoka przechodzi w drug\u0105. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w jest to, jak we francuskiej historii literatury m\u00f3wi si\u0119 o francuskim „klasycyzmie” literackim, a nast\u0119pnie odnosi si\u0119 do do\u015b\u0107 kr\u00f3tkiego okresu mi\u0119dzy 1660 a 1680 rokiem, kiedy to grupa pisarzy – Molier, La Fontaine, Racine i inni – stworzy\u0142a kilka niezwykle wybitnych dzie\u0142, w kt\u00f3rych mo\u017cna dostrzec wsp\u00f3lne tematy i wsp\u00f3ln\u0105 estetyk\u0119. <\/p>\n
Niekt\u00f3rzy badacze chcieli podwa\u017cy\u0107 ten obraz, wskazuj\u0105c, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pisarzy, kt\u00f3rzy byli aktywni we Francji w tych latach, wcale nie podziela\u0142a estetyki i ideologii z ograniczon\u0105 grup\u0105 pisarzy, kt\u00f3rym pozwolono zdefiniowa\u0107 epok\u0119. I wtedy pojawia si\u0119 pytanie, czy nasze pisanie historii zawsze ma tendencj\u0119 do fa\u0142szowania i upraszczania. <\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce dotyczy to r\u00f3wnie\u017c francuskiego XVIII wieku i literatury o\u015bwieceniowej, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b postrzegamy jako tak typow\u0105 dla tego okresu. Czy wszyscy autorzy naprawd\u0119 tworzyli literatur\u0119 o\u015bwieceniow\u0105? Czy nie istnia\u0142y inne ruchy? Czy nie istnia\u0142a du\u017ca grupa autor\u00f3w, kt\u00f3rzy pisali zgodnie z idea\u0142ami innymi ni\u017c Wolter i Rousseau? <\/p>\n
Tego typu pytania s\u0105 interesuj\u0105ce, gdy pr\u00f3bujemy zastanowi\u0107 si\u0119 nad naszymi czasami. Prze\u017cyli\u015bmy 25 lat nowego tysi\u0105clecia. Jak przyszli historycy b\u0119d\u0105 opisywa\u0107 nasze czasy? Kt\u00f3re nazwiska pisarzy i my\u015blicieli naszych czas\u00f3w przetrwaj\u0105? Kt\u00f3re nazwiska z pocz\u0105tku XXI wieku b\u0119d\u0105 rozpoznawane przez wykszta\u0142conych ludzi za 300 lat? <\/p>\n
Pomy\u015bla\u0142em o tym wszystkim, czytaj\u0105c artyku\u0142 Rebeki K\u00e4rde w szwedzkim dzienniku Dagens Nyheter<\/a> na temat roli „my\u015blicieli-gwiazd” we wsp\u00f3\u0142czesnym \u017cyciu publicznym. Artyku\u0142 ten jest cz\u0119\u015bci\u0105 serii artyku\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych r\u00f3\u017cni dziennikarze i krytycy omawiaj\u0105 intelektualne gwiazdy, kt\u00f3re w jaki\u015b spos\u00f3b mog\u0105 by\u0107 postrzegane jako reprezentatywne dla naszych czas\u00f3w. Ide\u0105 serii artyku\u0142\u00f3w jest to, \u017ce w przesz\u0142o\u015bci wybitni i dobrze znani intelektuali\u015bci, tacy jak Jean-Paul Sartre, Bertrand Russell, Jacques Derrida, Jacques Lacan i Pierre Bourdieu mieli. Ale dzisiaj? Czy s\u0105 jacy\u015b my\u015bliciele, kt\u00f3rzy ciesz\u0105 si\u0119 pewn\u0105 form\u0105 statusu publicznego i kt\u00f3rzy pewnego dnia mog\u0105 mie\u0107 zaszczyt definiowania naszej epoki? <\/p>\n Rebecka K\u00e4rde przedstawia w swoim artykule kilka interesuj\u0105cych refleksji. Pisze mi\u0119dzy innymi, \u017ce pragnienie idealizowania niewielkiej liczby m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy w jaki\u015b spos\u00f3b stanowiliby szczyt korpusu intelektualnego, zmniejszy\u0142o si\u0119. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce dzisiejsze uniwersytety s\u0105 bardziej charakteryzowane przez kobiety ni\u017c mia\u0142o to miejsce wcze\u015bniej. K\u00e4rde ujmuje to w ten spos\u00f3b: „XX-wieczna patriarchalna deifikacja niekt\u00f3rych intelektualist\u00f3w zosta\u0142a, na dobre i na z\u0142e, zast\u0105piona nieprzejrzystym systemem. Nie chodzi o to, \u017ce hierarchie zosta\u0142y sp\u0142aszczone. Ale sta\u0142y si\u0119 trudniejsze do zauwa\u017cenia, bardziej podatne na szybk\u0105 zmian\u0119 formy”. <\/p>\n Hierarchie nie s\u0105 tak jasne. Powsta\u0142o znacznie wi\u0119cej uniwersytet\u00f3w i instytucji edukacyjnych. Wi\u0119cej przedmiot\u00f3w uleg\u0142o akademizacji i by\u0107 mo\u017ce w\u0142adza tak zwanego patriarchatu nad naszymi my\u015blami os\u0142ab\u0142a. <\/p>\n K\u00e4rde wymienia jednak kilka nazwisk, kt\u00f3re jako humanistka i literaturoznawczyni postrzega jako potencjalnych aspirant\u00f3w do roli gwiazd intelektu naszych czas\u00f3w: „Teoretyczka literatury Sianne Ngai, historyk sztuki Georges Didi-Huberman, filozof Markus Gabriel czy znane od dawna talenty, takie jak Hans Ulrich Gumbrecht, Martha Nussbaum i Judith Butler”. Przyznaje jednak, \u017ce \u017cadne z tych nazwisk nie jest Derrid\u0105 czy Foucaultem. <\/p>\n I co ty na to, drogi czytelniku? Czy czyta\u0142e\u015b kt\u00f3rego\u015b z tych my\u015blicieli? Czy zapozna\u0142e\u015b si\u0119 z teoriami Marthy Nussbaum na temat feminizmu politycznego lub praw zwierz\u0105t? Czy czyta\u0142e\u015b kt\u00f3r\u0105\u015b z prac Judith Butler na temat p\u0142ci, feminizmu i seksualno\u015bci? By\u0107 mo\u017ce tak, je\u015bli studiowa\u0142e\u015b nauki spo\u0142eczne lub humanistyczne na zwyk\u0142ym europejskim uniwersytecie. S\u0105 to niezaprzeczalnie nazwiska, kt\u00f3re maj\u0105 znaczenie. Pomog\u0142y one zdefiniowa\u0107 lewicowy intelektualizm naszych czas\u00f3w. Nie ma wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce s\u0105 one znacz\u0105ce. Ale czy stanowi\u0105 oni intelektualne autorytety dla szerszej publiczno\u015bci? Czy mo\u017cna ich por\u00f3wna\u0107 do Woltera lub Rousseau, kt\u00f3rzy nie pracowali na \u017cadnym uniwersytecie, ale pisali dla wykszta\u0142conej publiczno\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a zm\u0119czona pedanteri\u0105 i nieistotno\u015bci\u0105 uniwersytet\u00f3w. <\/p>\n A je\u015bli wr\u00f3cimy do tego, co powiedzieli\u015bmy wcze\u015bniej o historii i perspektywie, cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce intelektuali\u015bci, kt\u00f3rzy wprowadzaj\u0105 co\u015b nowego i dziwnego, kt\u00f3rzy odbiegaj\u0105 od dyktatu w\u0142adzy i instytucji, s\u0105 postrzegani przez potomnych jako najbardziej znacz\u0105cy. Z tej perspektywy trudno uzna\u0107 Marth\u0119 Nussbaum czy Judith Butler za najbardziej znacz\u0105cych publicznych intelektualist\u00f3w naszych czas\u00f3w. To raczej kto\u015b zupe\u0142nie inny. <\/p>\n Filmy Judith Butler na YouTube maj\u0105 ponad p\u00f3\u0142tora miliona wy\u015bwietle\u0144<\/a>. To imponuj\u0105ce jak na profesora uniwersyteckiego. Jordan Peterson ma filmy z 70 milionami wy\u015bwietle\u0144<\/a>. 70 milion\u00f3w. To jeszcze bardziej imponuj\u0105ce. Jordan Peterson jest r\u00f3wnie\u017c interesuj\u0105cy pod tym wzgl\u0119dem, \u017ce wykorzysta\u0142 nowe narz\u0119dzie, jakim jest internet, a zw\u0142aszcza YouTube, bardziej ni\u017c jakikolwiek inny intelektualista publiczny. By\u0142 nadal aktywny na Uniwersytecie w Toronto, kiedy przebi\u0142 si\u0119 pod koniec 2010 roku, ale w 2020 roku zdecydowa\u0142 si\u0119 opu\u015bci\u0107 tradycyjny \u015bwiat uniwersytecki, aby skupi\u0107 si\u0119 na Internecie i wyk\u0142adach. Tradycyjni intelektuali\u015bci – dziennikarze kulturalni, badacze uniwersyteccy – nie wahali si\u0119 wyrazi\u0107 swojej protekcjonalno\u015bci wobec Jordana Petersona. Przede wszystkim dlatego, \u017ce zdecydowa\u0142 si\u0119 przekaza\u0107 swoje przemy\u015blenia w formie ksi\u0105\u017cek samopomocy. Ale oczywi\u015bcie chodzi r\u00f3wnie\u017c o jego profil ideologiczny. Jest on zaprzysi\u0119g\u0142ym przeciwnikiem marksizmu, obudzonego my\u015blenia i nowoczesnego feminizmu. Sta\u0142 si\u0119 figurantem nowej prawicy i pozwala sobie na kreatywne my\u015blenie, korzystaj\u0105c ze \u017ar\u00f3de\u0142 intelektualnych z r\u00f3\u017cnych epok. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce jest powierzchowny, uwodzicielski i zainteresowany g\u0142\u00f3wnie promowaniem w\u0142asnej osoby. <\/p>\n Interesuj\u0105ce by\u0142oby por\u00f3wnanie tego, co dzisiejsi naukowcy m\u00f3wi\u0105 o Jordanie Petersonie z tym, co XVIII-wieczni naukowcy m\u00f3wili o Wolterze. Nie by\u0142oby zaskoczeniem, gdyby podobie\u0144stwa by\u0142y oczywiste. <\/p>\n Rzadko zdarza si\u0119, by my\u015bliciele establishmentu przechodzili do historii. Nie by\u0142o tak w XVIII wieku i prawdopodobnie nie jest tak r\u00f3wnie\u017c dzisiaj. I by\u0107 mo\u017ce stanie si\u0119 tak, \u017ce tak jak zwykli ludzie nie b\u0119d\u0105 dzi\u015b w stanie wymieni\u0107 niekt\u00f3rych przeciwnik\u00f3w Woltera i Rousseau, tak przyszli ludzie Zachodu nie b\u0119d\u0105 w stanie wymieni\u0107 \u017cadnego z intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy dzi\u015b gardz\u0105 Jordanem Petersonem. Najprawdopodobniej zamiast tego powiedz\u0105, \u017ce Jordan Peterson by\u0142 my\u015blicielem, kt\u00f3ry mniej wi\u0119cej od 2015 roku wskaza\u0142 ca\u0142emu Zachodowi drog\u0119 do nowego sposobu my\u015blenia. To, \u017ce stary establishment stawia\u0142 op\u00f3r, nie jest niczym dziwniejszym ni\u017c to, \u017ce Voltaire musia\u0142 ucieka\u0107 do Anglii, gdy nie spodoba\u0142 si\u0119 francuskiemu kr\u00f3lowi, lub \u017ce pozwolono mu publikowa\u0107 swoje ksi\u0105\u017cki w Holandii. S\u0105 to jednak ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re ludzie nadal czytaj\u0105. Przeciwnicy Voltaire’a odeszli na zawsze. <\/p>\n<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wykszta\u0142conych i zorientowanych w kulturze Europejczyk\u00f3w s\u0142ysza\u0142a o Wolterze i Rousseau. By\u0107 mo\u017ce wiesz, \u017ce s\u0105 to dwaj wybitni o\u015bwieceniowi filozofowie z Francji. By\u0107 mo\u017ce wiesz, \u017ce Wolter wierzy\u0142 w tolerancj\u0119 i nie lubi\u0142 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. By\u0107 mo\u017ce wiesz, \u017ce Rousseau by\u0142 nieco bardziej oryginalny w swoim my\u015bleniu, ale dzi\u0119ki swoim nielicznym, ale wp\u0142ywowym […]<\/p>\n","protected":false},"author":67,"featured_media":44568,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1467,174],"tags":[2489,2488,2487,2486,2485,1000,854],"editorial-positions":[],"regions":[361,405],"types":[455],"class_list":["post-44587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-budowanie-konserwatywnej-europy","category-kultura","tag-enlightenment","tag-jordanpeterson","tag-publicintellectual","tag-rousseau","tag-voltaire","tag-conservatism","tag-history","regions-western-europe-pl","regions-world-pl","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\n