W dniu 9 grudnia 2025 r. irlandzki D\u00e1il debatowa\u0142 nad drugim etapem ustawy Arbitration (Amendment) Bill 2025.<\/p>\n
Ustawodawstwo, wprowadzone przez nowo mianowan\u0105 minister spraw zagranicznych i handlu Helen McEntee, wprowadza ograniczone, ale istotne zmiany do ustawy o arbitra\u017cu z 2010 r., aby umo\u017cliwi\u0107 Irlandii ratyfikacj\u0119 kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej UE-Kanada (CETA) i podobnych przysz\u0142ych um\u00f3w handlowych UE zawieraj\u0105cych postanowienia dotycz\u0105ce s\u0105d\u00f3w inwestycyjnych.<\/p>\n
Debat\u0119, a nast\u0119pnie podzia\u0142 g\u0142os\u00f3w nast\u0119pnego dnia, nale\u017cy rozumie\u0107 w kontek\u015bcie utrzymuj\u0105cych si\u0119 w Irlandii obaw, \u017ce niekt\u00f3re elementy polityki handlowej UE naruszaj\u0105 suwerenno\u015b\u0107 narodow\u0105.<\/p>\n
Obawy te skrystalizowa\u0142y si\u0119 w wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z 2022 r. w sprawie Costello przeciwko rz\u0105dowi Irlandii, w kt\u00f3rym wi\u0119kszo\u015b\u0107 4-3 orzek\u0142a, \u017ce ratyfikacja CETA w jej obecnej formie by\u0142aby niezgodna z konstytucj\u0105 bez uprzedniej zmiany prawa krajowego.<\/p>\n
Trybuna\u0142 wskaza\u0142 jednak, \u017ce ukierunkowane dostosowania legislacyjne mog\u0105 usun\u0105\u0107 przeszkod\u0119 konstytucyjn\u0105. Ustawa z 2025 r. jest odpowiedzi\u0105 rz\u0105du na ten wyrok. <\/p>\n
Grupa ECR konsekwentnie wspiera\u0142a CETA. Kiedy umowa zosta\u0142a zawarta w 2016 r., przedstawiciele ECR w Parlamencie Europejskim opisali j\u0105 jako wysokiej jako\u015bci, wzajemn\u0105 umow\u0119, kt\u00f3ra przyniesie znaczne korzy\u015bci gospodarcze przy jednoczesnym poszanowaniu autonomii regulacyjnej stron. <\/p>\n
W 2016 r. ECR z powodzeniem sprzeciwi\u0142 si\u0119 pr\u00f3bie 89 lewicowych pos\u0142\u00f3w do PE skierowania CETA do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej w celu uzyskania opinii, kt\u00f3ra mog\u0142aby op\u00f3\u017ani\u0107 lub na czas nieokre\u015blony op\u00f3\u017ani\u0107 jej wej\u015bcie w \u017cycie, a ostateczne zatwierdzenie przez Parlament Europejski nast\u0105pi\u0142o w lutym 2017 r.<\/p>\n
Grupa z zadowoleniem przyj\u0119\u0142a p\u00f3\u017aniejsze tymczasowe stosowanie umowy od wrze\u015bnia 2017 r. i nadal traktuje pe\u0142n\u0105 ratyfikacj\u0119 przez wszystkie pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie jako priorytet.<\/p>\n
Od czasu rozpocz\u0119cia tymczasowego stosowania irlandzko-kanadyjska wymiana handlowa znacznie wzros\u0142a. Dwustronna wymiana handlowa wzros\u0142a z 3,2 mld euro w 2016 r. do ponad 10 mld euro w 2023 r. Irlandzki eksport towar\u00f3w do Kanady osi\u0105gn\u0105\u0142 4,1 mld euro w 2024 r., podczas gdy eksport us\u0142ug wyni\u00f3s\u0142 3,7 mld euro. <\/p>\n
Kanadyjskie bezpo\u015brednie inwestycje zagraniczne w Irlandii r\u00f3wnie\u017c wzros\u0142y, wspieraj\u0105c oko\u0142o 23 000 miejsc pracy.<\/p>\n
Liczby te podkre\u015blaj\u0105 praktyczne korzy\u015bci, jakie CETA ju\u017c przynios\u0142a, a postanowienia dotycz\u0105ce s\u0105d\u00f3w inwestycyjnych nigdy nie zosta\u0142y wykorzystane przeciwko Irlandii.<\/p>\n
Sam projekt ustawy jest kr\u00f3tki i techniczny. Jego g\u0142\u00f3wnym przepisem jest nowa sekcja 25A ustawy o arbitra\u017cu z 2010 r., kt\u00f3ra zezwala irlandzkiemu High Court na egzekwowanie orzecze\u0144 wydanych w ramach systemu s\u0105d\u00f3w inwestycyjnych (ICS) CETA lub r\u00f3wnowa\u017cnych mechanizm\u00f3w w por\u00f3wnywalnych umowach UE, ale tylko po ministerialnym zarz\u0105dzeniu przed\u0142o\u017conym obu Izbom i z zastrze\u017ceniem wyra\u017anego zabezpieczenia. <\/p>\n
Egzekucja jest zabroniona, je\u015bli orzeczenie by\u0142oby w oczywisty spos\u00f3b niezgodne z irlandzk\u0105 konstytucj\u0105 lub autonomi\u0105 prawa UE. Przewidziane s\u0105 bezpo\u015brednie odwo\u0142ania do S\u0105du Najwy\u017cszego, a ka\u017cde rozszerzenie systemu na nowe umowy wymaga pozytywnego zatwierdzenia przez Oireachtas w drodze 21-dniowej procedury rozstrzygania. <\/p>\n
Prelegenci rz\u0105dowi podkre\u015blili te zabezpieczenia i argumenty ekonomiczne. Minister stanu Neale Richmond zauwa\u017cy\u0142, \u017ce \u017cadna sprawa dotycz\u0105ca ICS nie zosta\u0142a wniesiona w ramach CETA lub r\u00f3wnoleg\u0142ych um\u00f3w UE z Wietnamem i Singapurem od czasu rozpocz\u0119cia tymczasowego stosowania. <\/p>\n
Pos\u0142owie Fine Gael i Fianna F\u00e1il argumentowali, \u017ce zreformowany ICS ze sta\u0142ym sk\u0142adem s\u0119dziowskim, losowym przydzia\u0142em spraw, wi\u0105\u017c\u0105cym kodeksem post\u0119powania, trybuna\u0142em apelacyjnym i wyra\u017anym zachowaniem prawa do regulacji zasadniczo r\u00f3\u017cni si\u0119 od zdyskredytowanych mechanizm\u00f3w rozstrzygania spor\u00f3w mi\u0119dzy inwestorem a pa\u0144stwem (ISDS), kt\u00f3re mo\u017cna znale\u017a\u0107 w starszych traktatach dwustronnych.<\/p>\n
G\u0142osy sprzeciwu koncentrowa\u0142y si\u0119 jednak na trzech g\u0142\u00f3wnych zastrze\u017ceniach. Po pierwsze, kilku pos\u0142\u00f3w TD utrzymywa\u0142o, \u017ce projekt ustawy nadal przenosi niedopuszczalny zakres uprawnie\u0144 decyzyjnych na ponadnarodowy trybuna\u0142, nawet przy zastosowaniu zabezpiecze\u0144. <\/p>\n
Sinn F\u00e9in, People Before Profit, Socjaldemokraci, Partia Pracy i wielu niezale\u017cnych cz\u0142onk\u00f3w argumentowa\u0142o, \u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wielomiliardowych roszcze\u0144 mo\u017ce mie\u0107 „regulacyjny ch\u0142\u00f3d” na przysz\u0142e irlandzkie ustawodawstwo w obszarach takich jak mieszkalnictwo, \u015brodowisko i zdrowie publiczne.<\/p>\n
Po drugie, wyra\u017cono zaniepokojenie brakiem kontroli przedlegislacyjnej i szerokim zakresem uprawnie\u0144 ministerialnych.<\/p>\n
Po trzecie, niekt\u00f3rzy m\u00f3wcy zwr\u00f3cili uwag\u0119 na podobie\u0144stwa z Traktatem Karty Energetycznej i trwaj\u0105cymi negocjacjami UE-Mercosur, ostrzegaj\u0105c, \u017ce zatwierdzenie obecnego projektu ustawy mo\u017ce stanowi\u0107 precedens dla mniej starannie przygotowanych przysz\u0142ych um\u00f3w.<\/p>\n
10 grudnia D\u00e1il podzieli\u0142 si\u0119 w sprawie drugiego etapu czytania ustawy. Wynik wyni\u00f3s\u0142 73 g\u0142osy za i 63 przeciw, co stanowi wi\u0119kszo\u015b\u0107 zaledwie dziesi\u0119ciu g\u0142os\u00f3w. <\/p>\n
Blisko\u015b\u0107 g\u0142osowania odzwierciedla utrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 g\u0142\u0119bi\u0119 uczu\u0107 w kwestii suwerenno\u015bci i odzwierciedla niewielk\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 4-3 w S\u0105dzie Najwy\u017cszym w 2022 roku.<\/p>\n
Z perspektywy ECR wynik ten nale\u017cy przyj\u0105\u0107 z zadowoleniem. System s\u0105d\u00f3w ds. inwestycji CETA, cho\u0107 nie bezb\u0142\u0119dny, stanowi istotny post\u0119p w stosunku do tradycyjnego ISDS. <\/p>\n
Wprowadza s\u0105downictwo, przejrzysto\u015b\u0107 i kontrol\u0119 s\u0105dow\u0105 tam, gdzie wcze\u015bniej ich nie by\u0142o.<\/p>\n
W szczeg\u00f3lno\u015bci irlandzkie ustawodawstwo nak\u0142ada dodatkowe krajowe zabezpieczenia: nadz\u00f3r S\u0105du Najwy\u017cszego, niezgodno\u015b\u0107 z konstytucj\u0105 jako bezwzgl\u0119dna przeszkoda w egzekwowaniu, bezpo\u015bredni dost\u0119p do S\u0105du Najwy\u017cszego oraz wym\u00f3g wyra\u017anej zgody Oireachtas przed rozszerzeniem systemu na nowych partner\u00f3w.<\/p>\n
\u0141\u0105cznie cechy te bezpo\u015brednio odnosz\u0105 si\u0119 do obaw wyra\u017conych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 S\u0105du Najwy\u017cszego w sprawie Costello, jednocze\u015bnie umo\u017cliwiaj\u0105c Irlandii doko\u0144czenie ratyfikacji umowy, kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 ekonomiczna zosta\u0142a ju\u017c w pe\u0142ni wykazana.<\/p>\n
W\u0105ski margines niesie jednak ze sob\u0105 w\u0142asn\u0105 lekcj\u0119. Nie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107 zaufania publicznego i parlamentarnego do polityki handlowej Unii Europejskiej. <\/p>\n
Obawy o suwerenno\u015b\u0107, dalekie od bycia domen\u0105 skrajnych opinii, ciesz\u0105 si\u0119 obecnie znacznym poparciem zar\u00f3wno w wiejskich, jak i miejskich okr\u0119gach wyborczych.<\/p>\n
Przysz\u0142e umowy handlowe odnios\u0105 sukces tylko wtedy, gdy b\u0119d\u0105 charakteryzowa\u0107 si\u0119 takim samym stopniem przejrzysto\u015bci, zawiera\u0107 r\u00f3wnie solidne zabezpieczenia i bezpo\u015brednio konfrontowa\u0107 si\u0119 z obawami o suwerenno\u015b\u0107, zamiast odrzuca\u0107 je jako odruch protekcjonistyczny.<\/p>\n
Decyzja Irlandii o ratyfikacji CETA na tych starannie wywa\u017conych warunkach jest ca\u0142kowicie zgodna z konserwatywnym podej\u015bciem do mi\u0119dzynarodowego zaanga\u017cowania.<\/p>\n
Autentyczna autonomia narodowa w XXI wieku nie zostanie zachowana poprzez wycofanie si\u0119 za mury taryfowe lub odrzucenie wsp\u00f3\u0142pracy wielostronnej.<\/p>\n
Broni si\u0119 jej poprzez aktywne uczestnictwo w projektowaniu ram opartych na zasadach, kt\u00f3re s\u0105 wzajemne, przewidywalne i zgodne z konstytucj\u0105.<\/p>\n
Ustawa Arbitration (Amendment) Bill 2025, przyj\u0119ta po rygorystycznej debacie i wzmocniona wieloma warstwami ochrony krajowej, pozwala Irlandii w\u0142a\u015bnie na to.<\/p>\n
W erze niepewno\u015bci geopolitycznej i odradzania si\u0119 protekcjonizmu w innych miejscach, zako\u0144czenie ratyfikacji CETA raczej wzmacnia ni\u017c os\u0142abia strategiczn\u0105 pozycj\u0119 Irlandii. Zapewnia preferencyjny dost\u0119p do rynku o wysokiej warto\u015bci i podobnych pogl\u0105dach, wzmacnia wiarygodno\u015b\u0107 Unii Europejskiej jako partnera w negocjacjach i zapewnia wykonalny szablon ochrony inwestycji w przysz\u0142ych umowach. <\/p>\n
Ponownie, blisko\u015b\u0107 g\u0142osowania s\u0142u\u017cy jako zbawienne przypomnienie, \u017ce takie wyniki nigdy nie s\u0105 automatyczne; trzeba na nie zas\u0142u\u017cy\u0107 poprzez szczere uznanie uzasadnionych obaw i gotowo\u015b\u0107 do wprowadzenia zabezpiecze\u0144, kt\u00f3re wymagaj\u0105 ponadpartyjnego szacunku.<\/p>\n
Irlandia podj\u0119\u0142a ju\u017c ten krok. Wyzwaniem na przysz\u0142o\u015b\u0107 jest zapewnienie, \u017ce precedens ustanowiony przez to prawodawstwo, kt\u00f3re jest ograniczone, warunkowe i podlega ci\u0105g\u0142emu demokratycznemu nadzorowi, stanie si\u0119 standardem dla wszystkich kolejnych inicjatyw handlowych UE obejmuj\u0105cych mechanizmy s\u0105d\u00f3w inwestycyjnych. \u0141atwiej powiedzie\u0107 ni\u017c zrobi\u0107, jak s\u0105dz\u0119. <\/p>\n
Kolejnym aspektem debaty wartym odnotowania jest to, jak wyra\u017anie warunkowe okaza\u0142o si\u0119 poparcie rz\u0105du. Nawet w\u015br\u00f3d tych deputowanych, kt\u00f3rzy opowiedzieli si\u0119 za ustaw\u0105, poparcie by\u0142o ograniczone raczej do jej szczeg\u00f3\u0142owej redakcji ni\u017c og\u00f3lnej akceptacji mechanizm\u00f3w inwestor-s\u0105d jako zasady. Wielokrotnie odwo\u0142ywano si\u0119 do filtra egzekwowania prawa przez Wysoki Trybuna\u0142, bariery niezgodno\u015bci z konstytucj\u0105 oraz wymogu ponownego zatwierdzenia przez Oireachtas przed rozszerzeniem na nowe umowy. Ten nacisk jest wymowny. Wskazuje, \u017ce przynajmniej w Irlandii przysz\u0142e instrumenty handlowe UE b\u0119d\u0105 oceniane mniej na podstawie ich ambicji gospodarczych, a bardziej na podstawie precyzji ich krajowej integracji prawnej. <\/p>\n
Ustawa o arbitra\u017cu powr\u00f3ci oczywi\u015bcie do dodatkowej debaty, ale bior\u0105c pod uwag\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 partii rz\u0105dz\u0105cej i fakt, \u017ce nic nie wskazywa\u0142o na bunt w jej szeregach ze strony kt\u00f3regokolwiek z cz\u0142onk\u00f3w niezale\u017cnych, jest pewne, \u017ce zostanie ona podpisana w odpowiednim czasie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W dniu 9 grudnia 2025 r. irlandzki D\u00e1il debatowa\u0142 nad drugim etapem ustawy Arbitration (Amendment) Bill 2025. Ustawodawstwo, wprowadzone przez nowo mianowan\u0105 minister spraw zagranicznych i handlu Helen McEntee, wprowadza ograniczone, ale istotne zmiany do ustawy o arbitra\u017cu z 2010 r., aby umo\u017cliwi\u0107 Irlandii ratyfikacj\u0119 kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej UE-Kanada (CETA) i podobnych przysz\u0142ych um\u00f3w handlowych […]<\/p>\n","protected":false},"author":77,"featured_media":48889,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[156],"tags":[],"editorial-positions":[],"regions":[],"types":[],"class_list":["post-48984","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-handel-i-ekonomia"],"yoast_head":"\n