{"id":50604,"date":"2026-02-14T18:56:05","date_gmt":"2026-02-14T18:56:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.theconservative.online\/finska-tradycja-wolnosci"},"modified":"2026-02-14T18:56:05","modified_gmt":"2026-02-14T18:56:05","slug":"finska-tradycja-wolnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.theconservative.online\/pl\/finska-tradycja-wolnosci","title":{"rendered":"Fi\u0144ska tradycja wolno\u015bci"},"content":{"rendered":"

W tych burzliwych czasach kraje nordyckie, a zw\u0142aszcza Finlandia, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 jako przyk\u0142ady wolno\u015bci, dobrobytu i stabilno\u015bci. We\u017amy pod uwag\u0119 Finlandi\u0119, kt\u00f3r\u0105 jako Islandczyk od dawna podziwiam z daleka. Tamtejsze s\u0105dy s\u0105 zwykle ozdobione reprodukcjami s\u0142ynnego obrazu (powy\u017cej) autorstwa Alberta Edelfelta. Przedstawia on scen\u0119 z epickiego poematu Johana Ludviga Runeberga Pie\u015bni chor\u0105\u017cego St\u00e5la<\/em>, rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 podczas wojny mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Kr\u00f3lestwem Szwecji w latach 1808-1809, kt\u00f3re w\u00f3wczas obejmowa\u0142o Finlandi\u0119. Dow\u00f3dca zwyci\u0119skich wojsk rosyjskich, hrabia von Buxhoevden, \u017c\u0105da od lokalnego gubernatora Finlandii, Olofa Wibeliusa, konfiskaty mienia zbuntowanych szwedzkich oficer\u00f3w. Gubernator, z r\u0119k\u0105 na szwedzko-fi\u0144skiej ksi\u0119dze prawnej z 1734 r., odmawia, poniewa\u017c naruszy\u0142oby to prawo. Ostatecznie rosyjski genera\u0142 ust\u0119puje. Podczas gdy poeta i malarz wzi\u0119li pewn\u0105 swobod\u0119 w stosunku do tego, co faktycznie si\u0119 wydarzy\u0142o (rosyjski genera\u0142 i fi\u0144ski gubernator korespondowali, ale nie spotkali si\u0119 osobi\u015bcie), scena ilustruje siln\u0105 tradycj\u0119 wolno\u015bci w \u015bwietle prawa, wsp\u00f3ln\u0105 dla wszystkich kraj\u00f3w nordyckich. Tradycja ta zosta\u0142a wyartyku\u0142owana w 1765 roku przez fi\u0144skiego pastora Andersa Chydeniusa w kilku niezwyk\u0142ych broszurach, wyprzedzaj\u0105c zar\u00f3wno Adama Smitha w kwestii wolno\u015bci gospodarczej, jak i Johna Stuarta Milla w kwestii wolno\u015bci prasy. <\/p>\n

Finlandia pionierem demokracji<\/h3>\n

Chocia\u017c Finlandia znalaz\u0142a si\u0119 pod panowaniem rosyjskim po 1809 r., jako Wielkie Ksi\u0119stwo carskie, pozosta\u0142a krajem nordyckim, piel\u0119gnuj\u0105cym wsp\u00f3lne dziedzictwo ze Szwecj\u0105. Pocz\u0105tkowo car pozwoli\u0142 jej zachowa\u0107 prawo, dwa j\u0119zyki, fi\u0144ski i szwedzki, oraz Sejm Czterech Stan\u00f3w, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 ze szlachty, duchowie\u0144stwa, mieszczan i rolnik\u00f3w. Pod koniec XIX wieku car rozpocz\u0105\u0142 jednak kampani\u0119 rusyfikacyjn\u0105. Musia\u0142 si\u0119 wycofa\u0107 po kl\u0119sce Rosji w wojnie z Japoni\u0105 w latach 1904-1905, a w 1905 r. premierem zosta\u0142 przyw\u00f3dca biernego oporu wobec rusyfikacji, Lew Mechelin. Jako profesor prawa na Uniwersytecie w Helsinkach, Mechelin argumentowa\u0142, \u017ce Finlandia jest odr\u0119bnym pa\u0144stwem, a nie rosyjsk\u0105 prowincj\u0105 o specjalnym statusie. Jako premier wprowadzi\u0142 powszechne prawo wyborcze, ograniczone jedynie wiekiem, a nie p\u0142ci\u0105 czy dochodami. Finlandia by\u0142a pierwszym europejskim krajem, kt\u00f3ry rozszerzy\u0142 prawo wyborcze na kobiety. <\/p>

RELATED<\/span>