Rumu\u0144skie Ministerstwo \u015arodowiska przedstawi\u0142o nowy, szeroko zakrojony projekt ustawy maj\u0105cy na celu transpozycj\u0119 dyrektywy UE 2024\/1203 w sprawie ochrony \u015brodowiska za pomoc\u0105 prawa karnego, jednak propozycja ta wywo\u0142a\u0142a burz\u0119 polityczn\u0105 w zwi\u0105zku z jej potencjalnym wp\u0142ywem na rolnik\u00f3w i gospodarstwa wiejskie.
\nW dniu 11 kwietnia 2024 r. Parlament Europejski i Rada przyj\u0119\u0142y dyrektyw\u0119 (UE) 2024\/1203 uchylaj\u0105c\u0105 dwie poprzednie dyrektywy i ustanawiaj\u0105c\u0105 minimalne zasady dotycz\u0105ce definicji przest\u0119pstw przeciwko \u015brodowisku oraz sankcji w ca\u0142ej UE. Zobowi\u0105zuje ona pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie do uznania za przest\u0119pstwo powa\u017cnych szk\u00f3d w \u015brodowisku naturalnym \u2013 od nielegalnego handlu odpadami po nieuprawnione pobieranie wody \u2013 oraz do zapewnienia, by kary by\u0142y na tyle surowe, by faktycznie odstrasza\u0142y najwi\u0119kszych zanieczyszczaj\u0105cych, zamiast traktowa\u0107 szkody \u015brodowiskowe jako niewielki koszt prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Dyrektywa wesz\u0142a w \u017cycie 20 maja 2024 r., wyznaczaj\u0105c Rumunii i innym pa\u0144stwom cz\u0142onkowskim termin na transpozycj\u0119 jej przepis\u00f3w do prawa krajowego. <\/p>\n
Rumu\u0144ski projekt ustawy zbiorczej wykracza znacznie poza zwyk\u0142e skopiowanie i wklejenie tekstu z Brukseli. Przekszta\u0142ca on art. 98 rozporz\u0105dzenia nadzwyczajnego nr 195\/2005 w sprawie ochrony \u015brodowiska, dodaj\u0105c osiem zupe\u0142nie nowych artyku\u0142\u00f3w zawieraj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142owe definicje, a jednocze\u015bnie zmienia rozporz\u0105dzenie w sprawie odpad\u00f3w, ustaw\u0119 wodn\u0105 z 1996 r. oraz przepisy dotycz\u0105ce wierce\u0144 morskich, dzia\u0142alno\u015bci j\u0105drowej, obszar\u00f3w chronionych, le\u015bnictwa i gaz\u00f3w fluorowanych. Deklarowany cel jest prosty: zaostrzenie kar za powa\u017cne przest\u0119pstwa przeciwko \u015brodowisku przy u\u017cyciu systemu stopniowanego, powi\u0105zanego z rzeczywist\u0105 skal\u0105 wyrz\u0105dzonych szk\u00f3d. <\/p>\n
W centrum kontrowersji znajduje si\u0119 zupe\u0142nie nowe przest\u0119pstwo: nielegalne pozyskiwanie wody. Projekt ustawy dodaje do za\u0142\u0105cznika do ustawy o wodzie definicj\u0119 opisuj\u0105c\u0105 \u201epob\u00f3r wody\u201d jako wszelkie kontrolowane wydobywanie, pobieranie lub przekierowywanie wody za pomoc\u0105 odwiert\u00f3w, dren\u00f3w lub innych \u015brodk\u00f3w technicznych, przeznaczone do spo\u017cycia przez ludzi, nawadniania, zastosowa\u0144 przemys\u0142owych, produkcji energii, rolnictwa lub innych cel\u00f3w gospodarczych lub spo\u0142ecznych. Artyku\u0142 95\u00b9 uznaje nast\u0119pnie za przest\u0119pstwo pobieranie w\u00f3d powierzchniowych lub podziemnych z naruszeniem wymog\u00f3w prawnych, je\u017celi czyn ten \u201emo\u017ce\u201d spowodowa\u0107 znacz\u0105ce szkody w stanie ekologicznym lub ilo\u015bciowym danego zbiornika wodnego, a kary zaczynaj\u0105 si\u0119 od jednego do pi\u0119ciu lat pozbawienia wolno\u015bci. W przypadku wyst\u0105pienia faktycznych znacznych szk\u00f3d wymiar kary wzrasta do od dw\u00f3ch do siedmiu lat; je\u015bli szkody oka\u017c\u0105 si\u0119 rozleg\u0142e, nieodwracalne lub d\u0142ugotrwa\u0142e, kary wzrastaj\u0105 do od trzech do dziesi\u0119ciu lat. <\/p>\n
Problem prawny nie dotyczy zamiaru, lecz sformu\u0142owa\u0144. Terminy takie jak \u201eznaczna szkoda\u201d, \u201emo\u017cliwo\u015b\u0107 wyrz\u0105dzenia szkody\u201d, \u201ena du\u017c\u0105 skal\u0119\u201d oraz \u201eilo\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107\u201d s\u0105 z natury subiektywne i opieraj\u0105 si\u0119 raczej na ekspertyzach oraz swobodzie decyzyjnej prokuratury lub s\u0105du, a nie na ustalonych, obiektywnych progach. Poniewa\u017c przest\u0119pstwo to jest zakwalifikowane jako przest\u0119pstwo zagro\u017cenia, co oznacza, \u017ce nie musi doj\u015b\u0107 do rzeczywistej szkody, a wystarczy jej potencjalne ryzyko, pr\u00f3g wymagany do wszcz\u0119cia post\u0119powania karnego jest niezwykle niski. Dodajmy do tego, \u017ce pr\u00f3by naruszenia przepis\u00f3w s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w karalne, \u017ce zezwolenia uzyskane w wyniku oszustwa lub korupcji nie chroni\u0105 nikogo przed odpowiedzialno\u015bci\u0105, a obywatele Rumunii mog\u0105 by\u0107 \u015bcigani za czyny pope\u0142nione za granic\u0105, nawet je\u015bli czyny te nie stanowi\u0105 tam przest\u0119pstwa, a projekt ustawy zaczyna przypomina\u0107 raczej prawne pole minowe ni\u017c precyzyjne narz\u0119dzie. Dla zwyk\u0142ych Rumun\u00f3w, zw\u0142aszcza na obszarach wiejskich borykaj\u0105cych si\u0119 ju\u017c z niedoborem wody, obawa ta jest namacalna: rolnicy korzystaj\u0105cy z nielegalnych odwiert\u00f3w do nawadniania lub gospodarstwa domowe z pog\u0142\u0119bionymi studniami mogliby teoretycznie zosta\u0107 obj\u0119ci definicj\u0105 \u201ekontrolowanego poboru wody\u201d, nawet je\u015bli nie spowoduj\u0105 rzeczywistej szkody ekologicznej. <\/p>\n
W\u0142a\u015bnie w tym momencie atmosfera si\u0119 zag\u0119\u015bci\u0142a. Pe\u0142ni\u0105ca obowi\u0105zki minister \u015brodowiska Diana Buzoianu stanowczo sprzeciwi\u0142a si\u0119 temu, co nazwa\u0142a kampani\u0105 dezinformacyjn\u0105, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce projekt ustawy nie wprowadza \u017cadnych zmian dotycz\u0105cych studni przydomowych. Wskaza\u0142a, \u017ce wykorzystywanie wody ze studni do picia, pojenia zwierz\u0105t, nawadniania oraz og\u00f3lnych potrzeb gospodarstwa domowego w ilo\u015bci do 17 metr\u00f3w sze\u015bciennych dziennie, bez konieczno\u015bci stosowania wodomierzy i uiszczania op\u0142at, pozostaje w pe\u0142ni chronione na mocy obowi\u0105zuj\u0105cej ustawy wodnej, a pompy mog\u0105 by\u0107 w tych przypadkach u\u017cywane zgodnie z prawem. Wed\u0142ug Buzoianu nowe przest\u0119pstwo zwi\u0105zane z poborem wody dotyczy konkretnie nielegalnych dzia\u0142a\u0144 na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do wyschni\u0119cia ca\u0142ych wsi, a nie przydomowych ogr\u00f3dk\u00f3w czy poide\u0142 dla zwierz\u0105t. Obieca\u0142a r\u00f3wnie\u017c doda\u0107 wyra\u017ane odniesienie do ustawy wodnej w samym nowym projekcie ustawy, aby wyeliminowa\u0107 wszelkie niejasno\u015bci. <\/p>\n
Jednak krytycy, w tym aktywni komentatorzy \u015bledz\u0105cy publiczne wypowiedzi Buzoianu od 2024 roku, twierdz\u0105, \u017ce obietnice wyja\u015bnienia nie s\u0105 r\u00f3wnoznaczne z tre\u015bci\u0105 ustawy. Obecny projekt, opublikowany w celu przeprowadzenia konsultacji spo\u0142ecznych, nie zawiera wyra\u017anego wy\u0142\u0105czenia dotycz\u0105cego wykorzystania wody na ma\u0142\u0105 skal\u0119 lub na potrzeby w\u0142asne; opiera si\u0119 on po prostu na og\u00f3lnej zasadzie zawartej w art. 9 ustawy o wodzie, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dozwolone jest bezp\u0142atne wykorzystanie wody przez gospodarstwa domowe. Prawdziwym pytaniem jest, czy to wystarczy, by chroni\u0107 rolnika przed nadgorliwym prokuratorem, kt\u00f3ry szeroko interpretuje poj\u0119cie \u201ekontrolowanego poboru\u201d, a zapewnienia ministra nie rozwia\u0142y w pe\u0142ni w\u0105tpliwo\u015bci sceptyk\u00f3w. <\/p>\n
Woda nie jest jedynym punktem zapalnym. Projekt ustawy penalizuje r\u00f3wnie\u017c produkcj\u0119, dostarczanie lub stosowanie niedozwolonych nawoz\u00f3w chemicznych i \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin na uprawach przeznaczonych do sprzeda\u017cy; czyn ten podlega karze od jednego do pi\u0119ciu lat pozbawienia wolno\u015bci, je\u015bli spowoduje \u015bmier\u0107, powa\u017cne obra\u017cenia lub znaczne szkody \u015brodowiskowe. Takie same kary gro\u017c\u0105 za niew\u0142a\u015bciwe przechowywanie pestycyd\u00f3w oraz naruszenie zakaz\u00f3w stosowania na gruntach rolnych. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce wiele ma\u0142ych i \u015brednich rumu\u0144skich gospodarstw rolnych sporadycznie korzysta z niezarejestrowanych produkt\u00f3w lub nie dysponuje odpowiedni\u0105 infrastruktur\u0105 magazynow\u0105 ze wzgl\u0119du na ograniczenia finansowe, zwolennicy rolnictwa ostrzegaj\u0105, \u017ce mo\u017ce to sprawi\u0107, i\u017c rutynowe trudno\u015bci ekonomiczne przerodz\u0105 si\u0119 w wpis do rejestru karnego. <\/p>\n
Projekt ustawy niew\u0105tpliwie dotyczy rzeczywistego problemu: Rumunia boryka si\u0119 z nielegalnym poborem wody na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105 oraz zbyt \u0142agodnym egzekwowaniem prawa wobec najwi\u0119kszych zanieczyszczaj\u0105cych, a dyrektywa UE wymaga wprowadzenia silniejszych \u015brodk\u00f3w odstraszaj\u0105cych. Jednak brak jasnych prog\u00f3w ilo\u015bciowych, wyj\u0105tk\u00f3w \u201ede minimis\u201d oraz jednoznacznych zapis\u00f3w prawnych dotycz\u0105cych rolnictwa na w\u0142asne potrzeby pozostawia szerokie pole do obaw, niejasno\u015bci i niekonsekwentnego egzekwowania prawa, gdy prokuratorzy zaczn\u0105 stosowa\u0107 w praktyce terminy takie jak \u201epodatny\u201d i \u201eznacz\u0105cy\u201d. Dop\u00f3ki ostateczny tekst nie okre\u015bli jednoznacznie \u015brodk\u00f3w ochronnych dla drobnych rolnik\u00f3w i gospodarstw wiejskich, rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy obietnicami urz\u0119dnik\u00f3w a faktycznym brzmieniem prawa b\u0119dzie nadal podsyca\u0107 nieufno\u015b\u0107. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rumu\u0144skie Ministerstwo \u015arodowiska przedstawi\u0142o nowy, szeroko zakrojony projekt ustawy maj\u0105cy na celu transpozycj\u0119 dyrektywy UE 2024\/1203 w sprawie ochrony \u015brodowiska za pomoc\u0105 prawa karnego, jednak propozycja ta wywo\u0142a\u0142a burz\u0119 polityczn\u0105 w zwi\u0105zku z jej potencjalnym wp\u0142ywem na rolnik\u00f3w i gospodarstwa wiejskie. W dniu 11 kwietnia 2024 r. Parlament Europejski i Rada przyj\u0119\u0142y dyrektyw\u0119 (UE) 2024\/1203 […]<\/p>\n","protected":false},"author":79,"featured_media":59434,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[259,233],"tags":[],"editorial-positions":[],"regions":[],"types":[],"class_list":["post-59824","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-prawna","category-srodowisko"],"yoast_head":"\n