Irlandia jest jednym z najbardziej scentralizowanych pa\u0144stw w Unii Europejskiej, a mimo to regularnie nie udaje jej si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 rezultat\u00f3w w zakresie poprawy poda\u017cy mieszka\u0144, ograniczenia imigracji czy naprawy zepsutego systemu opieki zdrowotnej. W wyniku subtelnych zmian w irlandzkiej biurokracji administracyjnej, zachodz\u0105cych na przestrzeni dziesi\u0119cioleci, premier (Taoiseach) zgromadzi\u0142 w\u0142adz\u0119 i uprawnienia, na kt\u00f3re \u017caden wyborca nigdy nie wyrazi\u0142 zgody. A jednak Irlandia wci\u0105\u017c nie jest w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 podstawowych cel\u00f3w w zakresie polityki publicznej. To dziwne, \u017ce pa\u0144stwo tak scentralizowane pozostaje tak bierne, ale jak do tego dosz\u0142o? <\/p>\n
Departament Premiera, podobnie jak Unia Europejska, wykorzysta\u0142 nadej\u015bcie kryzys\u00f3w do scentralizowania swojej w\u0142adzy nad podleg\u0142ymi mu organami rz\u0105dowymi. Obecnie w sk\u0142ad Departamentu wchodz\u0105: Wydzia\u0142 ds. Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej, Wydzia\u0142 ds. UE i Spraw Mi\u0119dzynarodowych, Wydzia\u0142 Gospodarczy, Wydzia\u0142 Polityki Spo\u0142ecznej i Reformy S\u0142u\u017cby Publicznej oraz Wydzia\u0142 Us\u0142ug Korporacyjnych. Ka\u017cda z tych kompetencji nale\u017cy nominalnie do odr\u0119bnego ministerstwa, takiego jak Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Spraw Europejskich, Ministerstwo Finans\u00f3w, Ministerstwo Przedsi\u0119biorczo\u015bci lub Ministerstwo Ochrony Socjalnej. Jaki wi\u0119c cel lub uzasadnienie ma to podw\u00f3jne zarz\u0105dzanie w Irlandii? <\/p>\n
Podzia\u0142y te nie powsta\u0142y w konkretnych, \u015bci\u015ble okre\u015blonych momentach historycznych, lecz kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 stopniowo w wyniku dora\u017anych potrzeb politycznych, bez uwzgl\u0119dnienia ich d\u0142ugoterminowych konsekwencji dla struktury administracyjnej pa\u0144stwa irlandzkiego. Pocz\u0105tki Wydzia\u0142u ds. Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej si\u0119gaj\u0105 porozumienia anglo-irlandzkiego z 1985 r., kt\u00f3re nada\u0142o Departamentowi Taoiseacha rol\u0119 doradcz\u0105 w sprawowaniu rz\u0105d\u00f3w w Irlandii P\u00f3\u0142nocnej. Funkcje te zosta\u0142y nast\u0119pnie rozszerzone na mocy Porozumienia Wielkopi\u0105tkowego z 1998 r., w wyniku kt\u00f3rego utworzono Rad\u0119 Ministerialn\u0105 P\u00f3\u0142noc-Po\u0142udnie oraz Rad\u0119 Brytyjsko-Irlandzk\u0105, koordynowane przez biuro premiera. W 2020 r., w trakcie finalizacji procesu wyj\u015bcia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, powsta\u0142a Inicjatywa \u201eWsp\u00f3lna Wyspa\u201d, kt\u00f3rej zarz\u0105dzanie powierzono Jednostce ds. Wsp\u00f3lnej Wyspy w Departamencie Premiera. Nie ma \u017cadnego uzasadnionego powodu, dla kt\u00f3rego kt\u00f3rekolwiek z tych zada\u0144 mia\u0142yby by\u0107 realizowane za po\u015brednictwem biura premiera, podczas gdy Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu prowadzi Wydzia\u0142 Anglo-Irlandzki, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego tradycyjnie zarz\u0105dzano stosunkami brytyjsko-irlandzkimi. Jednak kryzysy poszczeg\u00f3lnych okres\u00f3w \u2013 \u201eTroubles\u201d, proces pokojowy i brexit \u2013 dawa\u0142y kolejnym premierom mo\u017cliwo\u015b\u0107 osobistego kierowania sprawami pa\u0144stwowymi. Innymi s\u0142owy, zamiast przyj\u0105\u0107 podej\u015bcie mened\u017cerskie lub instytucjonalne do zarz\u0105dzania kryzysowego, \u00f3wcze\u015bni premierzy wielokrotnie wybierali autorytet osobisty. <\/p>\n
Wydzia\u0142 ds. Unii Europejskiej i Spraw Mi\u0119dzynarodowych tego resortu wywodzi si\u0119 z okresu przyst\u0105pienia Irlandii do EWG w 1973 roku, kiedy to konieczne by\u0142o utworzenie sta\u0142ego biura ds. koordynacji spraw europejskich, a wraz z kolejnymi negocjacjami w Maastricht i Lizbonie wydzia\u0142 ten sta\u0142 si\u0119 kluczowym ogniwem w polityce Irlandii wobec Unii Europejskiej. Warto na przyk\u0142ad zauwa\u017cy\u0107, \u017ce obecny minister stanu ds. europejskich otrzymuje pe\u0142nomocnictwa nie od Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Handlu, lecz od Kancelarii Premiera (Taoiseach) \u2013 tego samego organu, kt\u00f3ry jest odpowiedzialny za wydawanie pe\u0142nomocnictw rz\u0105dowemu szefowi klubu parlamentarnego. W efekcie oznacza to, \u017ce Kancelaria Premiera posiada uprawnienia polityczne do ustalania agendy europejskiej Irlandii kosztem autonomii irlandzkiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. <\/p>\n
Wydzia\u0142 Gospodarczy wywodzi si\u0119 funkcjonalnie od premiera Charlesa Haugheya i Programu Odbudowy Krajowej z 1987 roku, w ramach kt\u00f3rego premier utworzy\u0142 sta\u0142\u0105 struktur\u0119 koordynuj\u0105c\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105 w celu przeciwdzia\u0142ania emigracji i stagnacji gospodarczej.<\/p>\n
Element reformy s\u0142u\u017cby publicznej jest prawdopodobnie najwyra\u017aniejszym przyk\u0142adem centralizacji spowodowanej kryzysem. Wynika on z Planu reformy s\u0142u\u017cby publicznej opublikowanego w nast\u0119pstwie kryzysu finansowego. Chocia\u017c Ministerstwo Wydatk\u00f3w Publicznych i Reform zosta\u0142o utworzone jako odr\u0119bny organ, odbieraj\u0105c Ministerstwu Finans\u00f3w odpowiedzialno\u015b\u0107 za wydatki publiczne, funkcje reformatorskie zosta\u0142y powielone w Departamencie Premiera, co dodatkowo pog\u0142\u0119bi\u0142o biurokratyczn\u0105 stagnacj\u0119 w Irlandii. W efekcie Irlandia ma trzy rz\u0105dowe departamenty finansowe: Departament Finans\u00f3w, Departament Wydatk\u00f3w Publicznych i Reform oraz Wydzia\u0142 Gospodarczy w Kancelarii Premiera. <\/p>\n
W praktyce oznacza to, \u017ce Irlandia po cichu przesz\u0142a od systemu w\u0142adzy wykonawczej opartego na gabinecie do systemu, w kt\u00f3rym na czele stoi premier (Taoiseach) wraz ze swoim departamentem. W efekcie najwa\u017cniejsze decyzje w irlandzkim \u017cyciu politycznym zapadaj\u0105 w Departamencie Premiera, a nie przez ministr\u00f3w odpowiedzialnych za g\u0142\u00f3wne organy operacyjne pa\u0144stwa irlandzkiego. Jest to co\u015b, co zwyk\u0142y Irlandczyk odczuwa w swoim codziennym \u017cyciu \u2013 \u017ce klasa polityczna nie ponosi odpowiedzialno\u015bci, a decyzje s\u0105 podejmowane przez osoby na samym szczycie bez uwzgl\u0119dnienia jego g\u0142osu. B\u0142\u0119dnie jednak zak\u0142adaj\u0105, \u017ce sami ministrowie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego \u201eklubu\u201d, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci tylko udaj\u0105, \u017ce realizuj\u0105 program premiera. Je\u015bli Irlandia ma jak\u0105kolwiek nadziej\u0119 na przywr\u00f3cenie swoich kompetencji jako pa\u0144stwa, nale\u017cy cofn\u0105\u0107 centralizacj\u0119 w\u0142adzy i przywr\u00f3ci\u0107 j\u0105 w\u0142adzom lokalnym oraz ministrom. <\/p>\n
Odzwierciedla to jednak odwieczny problem pa\u0144stwa irlandzkiego \u2014 fakt, \u017ce jego rodz\u0105ce si\u0119 instytucje, utworzone na pocz\u0105tku XX wieku, nie otrzyma\u0142y od polityk\u00f3w niezb\u0119dnych uprawnie\u0144 ani nie cieszy\u0142y si\u0119 wystarczaj\u0105cym szacunkiem, by m\u00f3c dzia\u0142a\u0107 niezale\u017cnie. Na przyk\u0142ad powszechnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce aby robi\u0107 karier\u0119 w irlandzkim s\u0105downictwie, konieczne s\u0105 powi\u0105zania polityczne z partiami Fianna F\u00e1il i\/lub Fine Gael, kt\u00f3re s\u0105 warunkiem uzyskania mo\u017cliwo\u015bci awansu zawodowego. <\/p>\n
Od pokole\u0144 irlandzcy politycy czerpi\u0105 korzy\u015bci z niejasnych i nieprecyzyjnych obietnic lub stanowisk politycznych. Dzisiaj sytuacja ta osi\u0105gn\u0119\u0142a punkt kulminacyjny \u2013 polityka rz\u0105du jest og\u0142aszana w spos\u00f3b pozornie przypadkowy, a d\u0142ugoterminowe planowanie zosta\u0142o po\u015bwi\u0119cone na o\u0142tarzu kolejnych wybor\u00f3w parlamentarnych. <\/p>\n
Pocz\u0105tkiem tego zjawiska jest bez w\u0105tpienia okres rz\u0105d\u00f3w Charlesa Haugheya. Chocia\u017c Irlandia ma z\u0142o\u017cony stosunek do tego by\u0142ego premiera ze wzgl\u0119du na jego korupcj\u0119 na szerok\u0105 skal\u0119, by\u0142 on cz\u0142owiekiem z wizj\u0105. Haughey, cho\u0107 regularnie wykorzystywa\u0142 swoj\u0105 pozycj\u0119 w\u0142adzy dla osobistych korzy\u015bci, posiada\u0142 pozytywne cechy przyw\u00f3dcze, jakich \u017caden z p\u00f3\u017aniejszych premier\u00f3w nie wykaza\u0142. Najwi\u0119ksz\u0105 pora\u017ck\u0105 Haugheya jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce to w\u0142a\u015bnie on sta\u0142 na czele cz\u0119\u015bci tego procesu centralizacji. <\/p>\n
Zawi\u00f3d\u0142 jako m\u0105\u017c stanu, poniewa\u017c zaniedba\u0142 swoje obowi\u0105zki wobec instytucji, kt\u00f3rymi kierowa\u0142, oraz sprawowanego urz\u0119du. Ostatecznie nie przewidzia\u0142, \u017ce jego nast\u0119pcy wykorzystaj\u0105 sprawowan\u0105 przez niego w\u0142adz\u0119, a raczej \u017ce centralizacja uprawnie\u0144 w jego ministerstwie zasadniczo zmieni struktur\u0119 irlandzkiego rz\u0105du. Jego nast\u0119pcy, w szczeg\u00f3lno\u015bci Brian Cowen, Enda Kenny, Micheal Martin, Leo Varadkar i Simon Harris, okazali si\u0119 s\u0142abymi przyw\u00f3dcami. Je\u015bli system opiera si\u0119 na silnym przyw\u00f3dcy, ale nie jest w stanie zapewni\u0107 takiego przyw\u00f3dztwa, naturalne jest, \u017ce ministerstwa zachowuj\u0105 zdolno\u015b\u0107 do samodzielnego kierowania swoimi sprawami dla wsp\u00f3lnego dobra. Jednak nie w Irlandii. W wyniku trwaj\u0105cej od dziesi\u0119cioleci centralizacji Irlandia sta\u0142a si\u0119 pa\u0144stwem boj\u0105cym si\u0119 korzysta\u0107 z w\u0142asnej w\u0142adzy, a jej zdolno\u015b\u0107 do wdra\u017cania polityki zosta\u0142a os\u0142abiona przez obawy polityk\u00f3w przed publiczn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105. <\/p>\n
Premier nie wykorzystuje ju\u017c swojej w\u0142adzy politycznej do realizacji obietnic wyborczych tak, jak powinien, a stanowisko to sta\u0142o si\u0119 raczej rodzajem \u201eg\u0142\u00f3wnego urz\u0119dnika pa\u0144stwowego\u201d \u2013 rol\u0119 t\u0119 uosabia lider partii Fianna F\u00e1il, Micheal Martin.<\/p>\n
Proste pytanie brzmi: jak pa\u0144stwo tak silnie scentralizowane w r\u0119kach nielicznych mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 tak skromne wyniki? Przy zesztywnia\u0142ej i sparali\u017cowanej biurokracji oraz klasie politycznej, kt\u00f3ra uwa\u017ca si\u0119 za urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, a nie polityk\u00f3w, model sprawowania w\u0142adzy oparty na stanowisku premiera (Taoiseach) stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o wszystkich obecnych problem\u00f3w Irlandii. W\u0142adze lokalne zosta\u0142y pozbawione uprawnie\u0144, a awans zawodowy w instytucjach publicznych postrzegany jest jako wymagaj\u0105cy powi\u0105za\u0144 politycznych z irlandzkim duopolem centrystycznym; duopolem, kt\u00f3ry dysponuje tak wielk\u0105 w\u0142adz\u0105 nad pa\u0144stwem, \u017ce paradoksalnie sta\u0142 si\u0119 uczulony na jej sprawowanie. To w\u0142a\u015bnie jest podstawowa wada irlandzkiej polityki. <\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Irlandia jest jednym z najbardziej scentralizowanych pa\u0144stw w Unii Europejskiej, a mimo to regularnie nie udaje jej si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 rezultat\u00f3w w zakresie poprawy poda\u017cy mieszka\u0144, ograniczenia imigracji czy naprawy zepsutego systemu opieki zdrowotnej. W wyniku subtelnych zmian w irlandzkiej biurokracji administracyjnej, zachodz\u0105cych na przestrzeni dziesi\u0119cioleci, premier (Taoiseach) zgromadzi\u0142 w\u0142adz\u0119 i uprawnienia, na kt\u00f3re \u017caden wyborca […]<\/p>\n","protected":false},"author":77,"featured_media":28381,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[175],"tags":[],"editorial-positions":[],"regions":[],"types":[455],"class_list":["post-61348","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eseje","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\n