Istnieje Europa, kt\u00f3rej nie wida\u0107 w oficjalnych dokumentach Brukseli, na mi\u0119dzynarodowych konferencjach ani w g\u0142\u00f3wnych statystykach gospodarczych. Jest to Europa starsza, a jednocze\u015bnie zaskakuj\u0105co wsp\u00f3\u0142czesna: Europa dzwonnic, orkiestr marszowych, o\u015bwietlonych plac\u00f3w, procesji, tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie, bractw, sto\u0142\u00f3w nakrytych na uczt\u0119 oraz przepis\u00f3w kulinarnych przechowywanych w rodzinach jako forma pami\u0119ci. To Europa, kt\u00f3ra przynajmniej raz w roku gromadzi si\u0119 ponownie na swoim placu i rozpoznaje siebie w rytuale, kt\u00f3ry powsta\u0142 jeszcze przed powstaniem wsp\u00f3\u0142czesnych granic politycznych i nadal przetrwa w ich obr\u0119bie.<\/p>\n
Od W\u0142och po Hiszpani\u0119, od Portugalii po Grecj\u0119, od Chorwacji po Polsk\u0119, a tak\u017ce w katolickich regionach Austrii i po\u0142udniowych Niemiec istnieje wsp\u00f3lna europejska wra\u017cliwo\u015b\u0107, kt\u00f3ra przybiera r\u00f3\u017cne, ale rozpoznawalne formy: \u015bwi\u0119to patrona, uroczysto\u015b\u0107 ku czci \u015bwi\u0119tego lub, cz\u0119sto, Matki Boskiej, procesja, uroczysto\u015b\u0107 religijna, kt\u00f3ra staje si\u0119 jednocze\u015bnie \u015bwi\u0119tem wsi, miasteczka, miasta czy spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>
Kiedy nadchodzi ten dzie\u0144, oblicze tych miejsc ulega przemianie. Ulice, kt\u00f3re przez ca\u0142y rok s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego \u017cycia, nabieraj\u0105 innego, uroczystego charakteru. Okna s\u0105 udekorowane, fasady wyczyszczone, a nad ulicami rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 \u0142uki \u015bwiate\u0142, kt\u00f3re wraz z zapadaj\u0105cym wieczorem o\u015bwietlaj\u0105 geometryczne wzory nad t\u0142umem. Dzwony bij\u0105 d\u0142u\u017cej i z wyj\u0105tkow\u0105 powag\u0105, jakby chcia\u0142y wezwa\u0107 nie tylko tych, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 dzisiaj, ale tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy byli przed nimi. Z ko\u015bcio\u0142\u00f3w unosi si\u0119 zapach kadzid\u0142a; na placach szmer t\u0142umu miesza si\u0119 z d\u017awi\u0119kami orkiestry; g\u0142osy dzieci przeplataj\u0105 si\u0119 z g\u0142osami os\u00f3b starszych.<\/p>\n
Przez kilka godzin przestrze\u0144 publiczna przestaje by\u0107 jedynie miejscem przej\u015bciowym i zn\u00f3w staje si\u0119 tym, czym by\u0142a od wiek\u00f3w: widocznym sercem spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n
\u015awi\u0119to patrona nie jest jedynie folklorystycznym widowiskiem, ani te\u017c imprez\u0105 turystyczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105da si\u0119 z boku. Jest to wsp\u00f3lnotowy rytua\u0142, w ramach kt\u00f3rego spo\u0142eczno\u015b\u0107 odnawia swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. W centrum tego wydarzenia znajduje si\u0119 to, co \u015bwi\u0119te: uroczysta msza, modlitwy, figura patrona wyniesiona z ko\u015bcio\u0142a i powierzona w r\u0119ce m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 jej towarzyszy\u0107 na ulicach. Procesja porusza si\u0119 powoli, w rytm krok\u00f3w os\u00f3b nios\u0105cych figur\u0119 i muzyki orkiestry. Balkony wype\u0142niaj\u0105 si\u0119 lud\u017ami, drzwi dom\u00f3w pozostaj\u0105 otwarte, niekt\u00f3rzy wykonuj\u0105 znak krzy\u017ca, podczas gdy inni obserwuj\u0105 wszystko w milczeniu.<\/p>\n
\u015awi\u0119te obrazy przemierzaj\u0105 te same ulice, po kt\u00f3rych niegdy\u015b st\u0105pali nasi dziadkowie i pradziadkowie. W tej chwili przesz\u0142o\u015b\u0107 nie jest jedynie wspomnieniem: fizycznie powraca do tera\u017aniejszo\u015bci.<\/p>\n
A gdy festiwal odbywa si\u0119 w mie\u015bcie po\u0142o\u017conym nad morzem, samo morze staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 obrz\u0119d\u00f3w obywatelskich i religijnych spo\u0142eczno\u015bci. Figura patrona miasta umieszczana jest na pok\u0142adzie \u0142odzi, a ma\u0142a flota statk\u00f3w rybackich, udekorowanych na t\u0119 okazj\u0119, pod\u0105\u017ca za ni\u0105 wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca. Syreny \u0142odzi odpowiadaj\u0105 na dzwony na brzegu; wody rozst\u0119puj\u0105 si\u0119 przed procesj\u0105, podczas gdy ludzie obserwuj\u0105 j\u0105 z nabrze\u017ca, pomost\u00f3w, okien i taras\u00f3w. Jest to obraz g\u0142\u0119boko \u015br\u00f3dziemnomorski, ale tak\u017ce g\u0142\u0119boko europejski: morze, kt\u00f3re od tysi\u0105cleci \u0142\u0105czy\u0142o ludy, handel, j\u0119zyki i cywilizacje, staje si\u0119 na jeden dzie\u0144 cz\u0119\u015bci\u0105 religijnej pami\u0119ci spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n
To samo dzieje si\u0119, cho\u0107 w r\u00f3\u017cnych formach, w wielu innych regionach kontynentu. \u015awi\u0119ci, muzyka, kolory, architektura i spos\u00f3b, w jaki przemierza si\u0119 ulice, mog\u0105 si\u0119 zmienia\u0107, ale to, co pozostaje rozpoznawalne, to ta sama struktura duchowa: spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra opuszcza swoje prywatne przestrzenie, zajmuje przestrze\u0144 publiczn\u0105 i w jej obr\u0119bie przedstawia w\u0142asn\u0105 histori\u0119.<\/p>\n
W Hiszpanii procesje potrafi\u0105 przekszta\u0142ci\u0107 ca\u0142e dzielnice w miejsca intensywnego udzia\u0142u spo\u0142ecznego; w Polsce kult maryjny i wielkie uroczysto\u015bci religijne mobilizuj\u0105 ca\u0142e miasteczka i miasta; w Grecji festiwale po\u015bwi\u0119cone \u015bwi\u0119tym patronom s\u0105 \u015bci\u015ble powi\u0105zane z \u017cyciem lokalnych spo\u0142eczno\u015bci; w Chorwacji i wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca Adriatyku uroczysto\u015bci religijne podtrzymuj\u0105 wi\u0119\u017a mi\u0119dzy wsi\u0105, morzem i pobo\u017cno\u015bci\u0105; w regionach alpejskich Austrii i po\u0142udniowych Niemiec festiwalom religijnym towarzysz\u0105 orkiestry, tradycyjne stroje, procesje i dawne zwyczaje wsp\u00f3lnotowe.<\/p>\n
Nie s\u0105 to to\u017csamo\u015bci identyczne i b\u0142\u0119dem by\u0142oby pr\u00f3bowa\u0107 je do siebie upodobni\u0107. To w\u0142a\u015bnie ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce s\u0105 one europejskie.<\/p>\n
W ko\u0144cu Europa nie powsta\u0142a z jednolito\u015bci. Jej historia to historia cywilizacji zdolnej do \u0142\u0105czenia g\u0142\u0119bokich r\u00f3\u017cnic za pomoc\u0105 wsp\u00f3lnej tkanki spo\u0142ecznej. Na d\u0142ugo przed powstaniem nowoczesnych pa\u0144stw europejskie spo\u0142eczno\u015bci budowa\u0142y poczucie przynale\u017cno\u015bci wok\u00f3\u0142 miejsc, \u015bwi\u0119tych patron\u00f3w, tradycji, rzemios\u0142a, form pobo\u017cno\u015bci i wsp\u00f3lnych wspomnie\u0144. \u015awi\u0119to patrona jest jednym z najbardziej widocznych przejaw\u00f3w tej staro\u017cytnej architektury spo\u0142ecznej, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do dzi\u015b.<\/p>\n
Z tego powodu stanowi to r\u00f3wnie\u017c wa\u017cn\u0105 wypowied\u017a na temat wsp\u00f3\u0142czesnego kryzysu to\u017csamo\u015bci w Europie. Problem Europy nie polega wy\u0142\u0105cznie na trudno\u015bciach gospodarczych, podzia\u0142ach politycznych czy dystansie mi\u0119dzy instytucjami a obywatelami. Istnieje r\u00f3wnie\u017c cichszy kryzys poczucia przynale\u017cno\u015bci: trudno\u015b\u0107 w udzieleniu odpowiedzi na pytanie, co oznacza poczucie bycia cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3lnej historii.<\/p>\n
To\u017csamo\u015bci nie da si\u0119 zbudowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie za pomoc\u0105 zasad, przepis\u00f3w, wska\u017anik\u00f3w ekonomicznych czy schemat\u00f3w administracyjnych. Instytucje mog\u0105 organizowa\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienie, ale same w sobie nie s\u0105 w stanie stworzy\u0107 emocjonalnej wi\u0119zi z miejscami, lud\u017ami i wspomnieniami, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce spo\u0142eczno\u015b\u0107 naprawd\u0119 t\u0119tni \u017cyciem.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie w tym momencie \u015bwi\u0119to patrona nabiera znaczenia wykraczaj\u0105cego poza granice poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w. Pokazuje ono, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 niekoniecznie jest czym\u015b, co si\u0119 g\u0142osi: jest czym\u015b, co si\u0119 praktykuje. Wida\u0107 to w wolontariuszach przygotowuj\u0105cych dekoracje, w bractwie opiekuj\u0105cym si\u0119 figur\u0105, w muzykach \u0107wicz\u0105cych przez tygodnie, w rodzinach przygotowuj\u0105cych tradycyjne potrawy, a tak\u017ce w sklepikarzach i starszych osobach, kt\u00f3re opowiadaj\u0105 m\u0142odszym pokoleniom, jak \u015bwi\u0119towano te uroczysto\u015bci, gdy sami byli dzie\u0107mi.<\/p>\n
Wida\u0107 to u emigranta, kt\u00f3ry wraca w\u0142a\u015bnie na te dni, poniewa\u017c wie, \u017ce raz w roku nadchodzi chwila, kiedy jego rodzinne miasto nie jest ju\u017c tylko miejscem, kt\u00f3re zostawi\u0142 za sob\u0105, ale miejscem, do kt\u00f3rego wci\u0105\u017c nale\u017cy.<\/p>\n
W tym sensie festiwal stanowi r\u00f3wnie\u017c niezwyk\u0142\u0105 odpowied\u017a na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 samotno\u015b\u0107. W spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym coraz wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia toczy si\u0119 za po\u015brednictwem ekran\u00f3w, platform i relacji opartych na technologii, festiwal wymaga fizycznej obecno\u015bci. Trzeba tam by\u0107 fizycznie. Trzeba razem i\u015b\u0107, sta\u0107 na tym samym placu, s\u0142ucha\u0107 tej samej muzyki, czeka\u0107 na pojawienie si\u0119 procesji, dzieli\u0107 cisz\u0119 tej uroczystej chwili, a zaledwie kilka godzin p\u00f3\u017aniej \u2013 radosny zgie\u0142k orkiestry i t\u0142umu.<\/p>\n
Spo\u0142eczno\u015b\u0107 nie jest ju\u017c abstrakcyjnym poj\u0119ciem: staje si\u0119 zbiorem rozpoznawalnych twarzy.<\/p>\n
Nawet najprostsze \u015bwi\u0119to stanowi form\u0119 edukacji obywatelskiej, kt\u00f3ra cz\u0119sto umyka uwadze wielkich teorii politycznych. Tradycja przetrwa, poniewa\u017c kto\u015b bierze na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za jej przekazywanie. Dziecko uczy si\u0119 rozpoznawa\u0107 melodi\u0119, poniewa\u017c s\u0142ysza\u0142o j\u0105 na ulicach; poznaje znaczenie procesji, poniewa\u017c widzia\u0142o j\u0105 u boku swoich dziadk\u00f3w; uczy si\u0119 nazwy deseru, modlitwy, gestu, opowie\u015bci, poniewa\u017c kto\u015b mu to przekaza\u0142. Kultura, zanim stanie si\u0119 przedmiotem nauki, jest prze\u017cywana.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie jest najg\u0142\u0119bszy sens zachowania. Zachowanie nie oznacza zabalsamowania. Prawdziwie \u017cywa tradycja nie pozostaje w bezruchu: zmienia swoje formy, wykorzystuje nowe technologie, komunikuje si\u0119 za po\u015brednictwem medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, przyjmuje go\u015bci i otwiera si\u0119 na turystyk\u0119 kulturow\u0105. Mo\u017ce to jednak robi\u0107 bez utraty swojego sedna.<\/p>\n
Nowoczesno\u015b\u0107 nie musi wi\u0119c koniecznie sta\u0107 si\u0119 synonimem wymazania przesz\u0142o\u015bci. Mo\u017ce ona r\u00f3wnie\u017c sta\u0107 si\u0119 \u015brodkiem, dzi\u0119ki kt\u00f3remu spo\u0142eczno\u015b\u0107 ponownie uwidacznia to, co odziedziczy\u0142a.<\/p>\n
W tym kontek\u015bcie mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c dostrzec zwi\u0105zek mi\u0119dzy \u015bwi\u0119tem patrona a zasad\u0105 pomocniczo\u015bci. Prawie nigdy tego rodzaju uroczysto\u015bci nie powstaj\u0105 z g\u00f3ry. \u015awi\u0119to kszta\u0142tuje si\u0119 oddolnie: poprzez stowarzyszenia, parafie, bractwa, rodziny, ma\u0142e przedsi\u0119biorstwa, wolontariuszy, muzyk\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Jest to konkretny wyraz spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, z\u0142o\u017conego z podmiot\u00f3w po\u015brednicz\u0105cych i spontanicznych wi\u0119zi, kt\u00f3re stanowi\u0142y jedn\u0105 z wielkich historycznych si\u0142 Europy.<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to mia\u0142 na my\u015bli Edmund Burke, m\u00f3wi\u0105c o spo\u0142ecze\u0144stwie jako wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105cej \u017cyj\u0105cych, zmar\u0142ych i tych, kt\u00f3rzy jeszcze si\u0119 nie narodzili. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 to nie tylko suma jednostek obecnych w danym momencie. To ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w czasie.<\/p>\n
\u015awi\u0119to patrona sprawia, \u017ce ta ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 staje si\u0119 niemal namacalna: ta sama figura, kt\u00f3ra dzi\u015b przechodzi przez ulic\u0119, by\u0142a niegdy\u015b niesiona tymi samymi drogami przez m\u0119\u017cczyzn i kobiety, kt\u00f3rzy ju\u017c dawno odeszli; ta sama melodia grana przez orkiestr\u0119 rozbrzmiewa\u0142a w uszach poprzednich pokole\u0144; ten sam przepis zawiera gesty wyuczone od matek i bab\u0107; ten sam plac zachowuje pami\u0119\u0107 o tych, kt\u00f3rzy gromadzili si\u0119 tam przed nami.<\/p>\n
A jednak europejski sens tych tradycji nie polega na tym, by ka\u017cda spo\u0142eczno\u015b\u0107 zamyka\u0142a si\u0119 w ramach w\u0142asnej, niewielkiej to\u017csamo\u015bci lokalnej. Wr\u0119cz przeciwnie. Osoba, kt\u00f3ra wie, sk\u0105d pochodzi, cz\u0119sto \u0142atwiej rozumie to, co pochodzi z innych stron. Bycie zakorzenionym niekoniecznie oznacza wykluczenie: mo\u017ce to by\u0107 warunek spotkania.<\/p>\n
Ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 sw\u00f3j symboliczny dom, mog\u0105 zaprosi\u0107 do niego kogo\u015b innego. Ci, kt\u00f3rzy znaj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119, potrafi\u0105 wys\u0142ucha\u0107 historii innych, nie czuj\u0105c si\u0119 zagro\u017ceni ich obecno\u015bci\u0105. Jest to by\u0107 mo\u017ce jedna z najwa\u017cniejszych lekcji, jakie ludowe festiwale mog\u0105 da\u0107 Europie: jedno\u015b\u0107 nie wymaga wymazania r\u00f3\u017cnic, lecz pozwala r\u00f3\u017cnicom uzna\u0107 si\u0119 za cz\u0119\u015b\u0107 szerszej cywilizacji.<\/p>\n
Europa, kt\u00f3ra by\u0142aby prawdziwie \u015bwiadoma samej siebie, mog\u0142aby zatem na nowo odkry\u0107 swoj\u0105 jedno\u015b\u0107 nie tylko w stolicach i wsp\u00f3lnych instytucjach, ale tak\u017ce w niezwyk\u0142ej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci swoich plac\u00f3w. Mog\u0142aby uzna\u0107, \u017ce za procesj\u0105 w ma\u0142ym w\u0142oskim miasteczku, festynem w hiszpa\u0144skiej wiosce, uroczysto\u015bci\u0105 ku czci polskiego \u015bwi\u0119tego patrona czy \u015bwi\u0119tem religijnym w adriatyckiej spo\u0142eczno\u015bci kryje si\u0119 to samo ludzkie do\u015bwiadczenie: potrzeba przynale\u017cno\u015bci do czego\u015b, co istnieje przed nami i co \u2013 przynajmniej w idei \u2013 b\u0119dzie trwa\u0107 po nas.<\/p>\n
Gdy zapada wiecz\u00f3r, \u015bwiat\u0142a rozja\u015bniaj\u0105 fasady dom\u00f3w, a plac wydaje si\u0119 zamienia\u0107 w scen\u0119 teatraln\u0105. Orkiestra gra ostatni marsz, ludzie gromadz\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c ulic, dzwony zn\u00f3w rozbrzmiewaj\u0105, a figura patrona powoli wraca w stron\u0119 ko\u015bcio\u0142a. Przez chwil\u0119 miasto wydaje si\u0119 gromadzi\u0107 wok\u00f3\u0142 tego, co od pokole\u0144 spaja jego spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\n
Wtedy zaczynaj\u0105 si\u0119 fajerwerki, niebo rozja\u015bnia si\u0119, a t\u0142um spogl\u0105da w g\u00f3r\u0119. Ale kiedy ostatnie b\u0142yski gasn\u0105, pozostaje co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko widowisko. Pozostaje \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wzi\u0119li\u015bmy udzia\u0142 w czym\u015b, co nale\u017cy do wszystkich i do nikogo z osobna, poniewa\u017c zosta\u0142o nam przekazane z przesz\u0142o\u015bci i powierzone przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie w takich chwilach Europa mo\u017ce sobie przypomnie\u0107, \u017ce jej to\u017csamo\u015b\u0107 nie jest ani nowym wynalazkiem, ani zwyk\u0142ym projektem administracyjnym. Jest to cywilizacja zbudowana z kamienia i dzwon\u00f3w, z m\u00f3rz i g\u00f3r, ze \u015bwi\u0119tych i \u015bwi\u0105t, z r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w i splecionych ze sob\u0105 wspomnie\u0144; cywilizacja, kt\u00f3ra na przestrzeni wiek\u00f3w nauczy\u0142a si\u0119 przekszta\u0142ca\u0107 r\u00f3\u017cnice w r\u00f3\u017cnorodne formy tej samej przynale\u017cno\u015bci.<\/p>\n
Je\u015bli Europa naprawd\u0119 pragnie przezwyci\u0119\u017cy\u0107 poczucie wyobcowania, by\u0107 mo\u017ce powinna ponownie zacz\u0105\u0107 ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w to, co pochodzi z jej najmniejszych spo\u0142eczno\u015bci. Powinna patrze\u0107 mniej z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142, a bardziej od do\u0142u do g\u00f3ry. Powinna obserwowa\u0107, co si\u0119 dzieje, gdy plac wype\u0142nia si\u0119 lud\u017ami, gdy dzwon wzywa ich do zgromadzenia, gdy orkiestra zaczyna gra\u0107, gdy zapalaj\u0105 si\u0119 \u015bwiat\u0142a i ca\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 rozpoznaje w tych symbolach co\u015b z siebie.<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce bowiem Europa, zanim sta\u0142a si\u0119 projektem politycznym, by\u0142a i nadal jest sposobem \u017cycia. A ten spos\u00f3b \u017cycia, w swoich niesko\u0144czonych lokalnych odmianach, wci\u0105\u017c ujawnia si\u0119, ilekro\u0107 ludzie gromadz\u0105 si\u0119 na swoim placu, obserwuj\u0105 przechodz\u0105cego \u015bwi\u0119tego patrona i przez kilka godzin czuj\u0105, \u017ce nale\u017c\u0105 nie tylko do miejsca, ale tak\u017ce do historii si\u0119gaj\u0105cej odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 warto przekaza\u0107 tym, kt\u00f3rzy przyjd\u0105 po nas.<\/p>\n
<\/p>\n<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Istnieje Europa, kt\u00f3rej nie wida\u0107 w oficjalnych dokumentach Brukseli, na mi\u0119dzynarodowych konferencjach ani w g\u0142\u00f3wnych statystykach gospodarczych. Jest to Europa starsza, a jednocze\u015bnie zaskakuj\u0105co wsp\u00f3\u0142czesna: Europa dzwonnic, orkiestr marszowych, o\u015bwietlonych plac\u00f3w, procesji, tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie, bractw, sto\u0142\u00f3w nakrytych na uczt\u0119 oraz przepis\u00f3w kulinarnych przechowywanych w rodzinach jako forma pami\u0119ci. To Europa, kt\u00f3ra […]<\/p>\n","protected":false},"author":93,"featured_media":63433,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[174],"tags":[268,3506,1406,3505,3504,3503],"editorial-positions":[],"regions":[],"types":[455],"class_list":["post-63642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","tag-europe","tag-festivals","tag-identity","tag-patron","tag-squares","tag-streets","types-opinion-pl"],"yoast_head":"\n