Subscribe
23 września Komitet Sterujący ds. Krajowego Planu Odbudowy i Odporności (PNRR) zebrał się w Rzymie na szczególnie ważnym etapie realizacji europejskiego programu mającego na celu wsparcie ożywienia gospodarczego i transformacji strukturalnej Włoch. Spotkanie poświęcone było przeglądowi ósmego sprawozdania dotyczącego stanu realizacji Planu oraz weryfikacji osiągnięcia 156 celów związanych z wnioskiem o dziesiątą i ostatnią transzę środków w łącznej wysokości 28,4 mld euro. Spotkanie to ma szczególne znaczenie instytucjonalne, ponieważ odbywa się w końcowej fazie procesu charakteryzującego się ścisłym powiązaniem między osiąganiem konkretnych wyników, dotrzymywaniem terminów uzgodnionych z instytucjami europejskimi oraz wypłacaniem środków finansowych w ramach programu. W posiedzeniu Komitetu Sterującego – zwołanym i przewodniczonym przez ministra ds. europejskich, PNRR oraz polityki spójności, Tommaso Foti – wzięli udział odpowiedni ministrowie i podsekretarze stanu, a także przedstawiciele Krajowego Stowarzyszenia Gmin Włoskich (ANCI), Związku Prowincji Włoskich (UPI) oraz Konferencji Regionów i Prowincji Autonomicznych. Skład tego gremium podkreśla nieodzowny wielopoziomowy charakter realizacji PNRR, który wymagał skoordynowanego zaangażowania organów rządowych szczebla centralnego oraz władz lokalnych. W tym kontekście przejście do dziesiątej transzy stanowi zwieńczenie całego procesu realizacji. Zgodnie z danymi przedstawionymi przez ministra Foti osiągnięcie celów związanych z tym ostatnim wnioskiem o wypłatę umożliwia zrealizowanie wszystkich 576 etapów i celów pierwotnie przewidzianych w PNRR. Wynik ten należy postrzegać nie tylko pod kątem skali finansowej programu, ale także pod względem zakresu i różnorodności zrealizowanych działań. W rzeczywistości wydatki – z wyłączeniem instrumentów finansowych – przekroczyły 133 mld euro, co podkreśla znaczne zasoby zmobilizowane podczas realizacji Planu. Ocena osiągniętych wyników nie może jednak sprowadzać się wyłącznie do zdolności do wykorzystania dostępnych zasobów. Cechą charakterystyczną PNRR jest powiązanie finansowania, reform i inwestycji, zgodnie z modelem, w którym wypłata funduszy europejskich była uzależniona od osiągnięcia wcześniej określonych celów i etapów. Włochy musiały zatem działać w ramach europejskich charakteryzujących się ścisłymi terminami, okresowymi przeglądami i konkretnymi warunkami, przekładając te ograniczenia na konkretne działania na szczeblu krajowym. W tym sensie zrealizowanie ostatniej transzy stanowi również wynik złożonych wysiłków administracyjnych i instytucjonalnych mających na celu zapewnienie zgodności między zobowiązaniami podjętymi na szczeblu europejskim a ich faktyczną realizacją. Zakres objętych obszarów podkreśla również strukturalne znaczenie Planu. Działania dotyczyły sektorów kluczowych dla modernizacji kraju – od opieki zdrowotnej i infrastruktury po transformację ekologiczną, cyfryzację, edukację i badania naukowe, a także politykę w zakresie kultury, zatrudnienia i integracji społecznej. Obszary te uzupełniały inicjatywy mające na celu reformę administracji publicznej, systemu wymiaru sprawiedliwości, procesów udzielania zamówień publicznych oraz polityki w zakresie konkurencji i uproszczenia regulacji. PNRR stanowi zatem program łączący natychmiast widoczne działania lokalne z przemianami regulacyjnymi i administracyjnymi, mającymi przynieść długotrwałe efekty. Ostatnia faza ma zatem znaczenie wykraczające poza samą formalizację ostatniego wniosku o płatność. W rzeczywistości dokonane inwestycje i wprowadzone reformy będą miały wpływ wykraczający daleko poza formalne zakończenie PNRR, oddziałując na jakość usług publicznych, konkurencyjność systemu gospodarczego, modernizację infrastruktury oraz zdolność kraju do radzenia sobie z przemianami gospodarczymi, technologicznymi i społecznymi nadchodzących lat. W tym kontekście posiedzenie Komitetu Sterującego w dniu 23 września stanowi szczególnie ważny kamień milowy: z jednej strony potwierdza postępy w kierunku zakończenia programu i złożenia wniosku o dziesiątą transzę; z drugiej strony pozwala na ocenę ogólnego zakresu prac przeprowadzonych przez włoskie instytucje w ramach realizacji europejskiego programu o bezprecedensowej skali. Osiągnięcie 576 celów stanowi zatem nie tylko zakończenie serii kroków proceduralnych, ale także wynik procesu transformacyjnego angażującego administrację publiczną, społeczności lokalne oraz strategiczne sektory włoskiej gospodarki i społeczeństwa.
REFORMY STRUKTURALNE
Znaczna część osiągniętych celów dotyczy reform mających na celu zwiększenie efektywności administracyjnej i konkurencyjności włoskiego systemu gospodarczego. Wśród zrealizowanych działań znalazły się inicjatywy dotyczące administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości, a także reformy w zakresie konkurencji i uproszczenia przepisów. Zakres ten obejmuje również działania dotyczące zachęt dla przedsiębiorstw i systemu zamówień publicznych, a także działania w dziedzinie edukacji i badań naukowych. W ramach Planu realizacja tych reform stanowi istotny element – uzupełniający konkretne inwestycje – ponieważ ma na celu zapewnienie długoterminowej trwałości efektów wygenerowanych przez wykorzystane środki.
OPIEKA ZDROWOTNA, MOBILNOŚĆ I INFRASTRUKTURA
Szczególnie znaczące były inwestycje w sektorze opieki zdrowotnej. Utworzono łącznie 1 270 ośrodków zdrowia i 327 szpitali lokalnych; ponadto utworzono ponad 6 000 nowych łóżek na oddziałach intensywnej i półintensywnej terapii oraz zainstalowano około 3 200 sztuk dużego sprzętu medycznego. W elektronicznej dokumentacji medycznej zgromadzono ponad 99% cyfrowych dokumentów klinicznych, a dzięki usługom telemedycznym zapewniono opiekę ponad 566 000 osób. W zakresie mobilności wybudowano około 1 700 kilometrów ścieżek rowerowych, zmodernizowano około 4 000 kilometrów linii kolejowych oraz wyremontowano 73 stacje. Ponadto w ramach inicjatyw mających na celu modernizację transportu i wspieranie transformacji ekologicznej zarejestrowano ponad 3 200 autobusów bezemisyjnych.
EDUKACJA, SZKOLENIA I INFRASTRUKTURA SZKOLNA
Program PNRR stał się również motorem znaczących inicjatyw w ramach systemu edukacji. Utworzono ponad 153 000 miejsc w żłobkach i przedszkolach, a ponadto wybudowano lub wyremontowano ponad 1 100 stołówek i 360 sal gimnastycznych. W sumie wyburzono i odbudowano 176 szkół, a 1 600 kompleksów szkolnych zabezpieczono pod względem konstrukcyjnym. Jednocześnie liczba studentów w wyższych szkołach technicznych przekroczyła 40 000, a dla studentów zapewniono ponad 60 000 nowych miejsc noclegowych – z czego połowa (30 000) zostanie udostępniona dzięki specjalnemu instrumentowi finansowemu.
CYFROWA TRANSFORMACJA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ
Kolejnym filarem strategicznym jest cyfryzacja. 83% szkół i gmin zmodernizowało swoje strony internetowe i usługi cyfrowe, a ponad 2,5 miliona obywateli wzięło udział w programach szkoleniowych z zakresu umiejętności cyfrowych. Łącznie 284 organy administracji centralnej i ponad 12 000 instytucji publicznych przeniosło się do bezpiecznych infrastruktur chmurowych. Działania w zakresie cyfryzacji objęły również około 3 miliony adresów. Ponadto prawie 20 000 szkół i placówek służby zdrowia zostało podłączonych do ultraszybkich sieci światłowodowych, a zasięg sieci 5G obejmuje obszar o powierzchni 23 000 kilometrów kwadratowych.
KULTURA, ZATRUDNIENIE I INTEGRACJA SPOŁECZNA
Działania dotyczyły również dziedzictwa kulturowego i polityki społecznej. Łącznie zapewniono dostęp do 674 obiektów kulturowych i zmodernizowano 4 200 obiektów; ponadto przeprowadzono rewitalizację 21 wsi, a w małych miejscowościach zrealizowano około 3 300 projektów. Działania te uzupełniło około 730 projektów mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa sejsmicznego oraz ochronę dzieł sztuki w miejscach kultu. W sektorze zatrudnienia ponad 882 000 osób uczestniczyło w programach GOL, a ponad 270 ośrodków zatrudnienia zostało zmodernizowanych. W zakresie integracji społecznej około 3 200 osób niepełnosprawnych wkroczyło na ścieżkę prowadzącą do samodzielności, a ponad 12 000 osób bezdomnych skorzystało z usług wsparcia i środków mających na celu walkę z ubóstwem. Ponadto zmodernizowano ponad 1 500 aptek na obszarach wiejskich oraz sfinansowano działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej w około 2 000 budynkach mieszkalnych z zasobów publicznych.
ZAKOŃCZENIE PROCESU I ROLA DZIAŁAŃ KRAJOWYCH
Ostatni etap realizacji PNRR postępuje wraz ze złożeniem ósmego sprawozdania do parlamentu oraz przedłożeniem – 30 września – wniosku o wypłatę dziesiątej i ostatniej transzy. Osiągnięcie tego kamienia milowego jest wynikiem złożonego procesu wdrażania, w ramach którego rząd włoski działał zgodnie z celami, terminami i warunkami ustalonymi przez instytucje europejskie, przekładając swoje zobowiązania na spójny zestaw reform i inwestycji w całym kraju. Z tej perspektywy zrealizowanie 576 celów określonych w planie podkreśla znaczenie pracy wykonanej przez włoskie organy administracyjne w zakresie spełnienia systemu celów i kamieni milowych zdefiniowanych na poziomie europejskim i nierozerwalnie związanych z wypłatą środków. Działania rządu wymagały koordynacji między władzami centralnymi, organami samorządowymi i jednostkami technicznymi, mającej na celu zapewnienie dotrzymania terminów i rzeczywistego wdrożenia zaplanowanych działań. Wynik ten nabiera zatem podwójnego wymiaru: z jednej strony jest to wypełnienie zobowiązań podjętych przez Włochy w ramach europejskiego PNRR; z drugiej – przekształcenie tych zobowiązań w infrastrukturę, usługi, reformy i inwestycje mające wpływ na tkankę gospodarczą i społeczną kraju. W tym sensie wypłata ostatniej transzy stanowi nie tylko administracyjne zakończenie programu, ale także zwieńczenie procesu, w ramach którego rząd włoski działał w ramach z góry określonych ram europejskich, zapewniając jednocześnie konkretną realizację działań na szczeblu krajowym. Rzeczywiście, inicjatywy zrealizowane w sektorach opieki zdrowotnej, cyfryzacji, infrastruktury, edukacji, transformacji ekologicznej, kultury, zatrudnienia i integracji społecznej stanowią operacyjną realizację celów uzgodnionych w ramach Planu. Znaczenie wykonanej pracy polega zatem na zdolności do pomyślnej realizacji programu charakteryzującego się znaczną złożonością instytucjonalną i finansową, przy jednoczesnym zachowaniu powiązania między zobowiązaniami podjętymi wobec Unii Europejskiej a potrzebami modernizacji systemu krajowego. Chociaż formalne zakończenie realizacji PNRR zbiega się z osiągnięciem celów i wnioskiem o wypłatę ostatniej transzy, efekty wdrożonych reform i inwestycji będą trwałe, wpływając na zdolności administracyjne Włoch, ich konkurencyjność oraz spójność gospodarczą i społeczną.