Włoska suwerenność cyfrowa: jak zamienić zależność w szansę

Nasilające się napięcia ze Stanami Zjednoczonymi pokazują, dlaczego Włochy muszą inwestować w niezależność technologiczną i stać się liderem w kształtowaniu cyfrowej przyszłości Europy

Ostatnie napięcia między Włochami a Stanami Zjednoczonymi sprawiły, że kwestia często pomijana ponownie znalazła się w centrum debaty publicznej: suwerenność technologiczna. Chociaż spory dyplomatyczne między sojusznikami nie są niczym nowym, dyskusja ta ujawniła strategiczną słabość, która wykracza daleko poza sferę polityki. Włochy, podobnie jak większość krajów europejskich, stały się w dużym stopniu uzależnione od zagranicznej infrastruktury cyfrowej, platform oprogramowania, usług w chmurze oraz technologii sztucznej inteligencji.

Możliwość, że spory geopolityczne mogłyby wpłynąć na dostęp do usług cyfrowych, może wydawać się mało prawdopodobna. Jednak historia pokazuje, że takie scenariusze nie są czysto teoretyczne. W ostatnich latach dekrety wydawane przez amerykańskie administracje wpływały na działalność największych firm technologicznych, a w niektórych przypadkach ograniczały dostęp do usług cyfrowych dla określonych krajów lub osób. Chociaż jest wysoce mało prawdopodobne, by środki tego rodzaju zostały kiedykolwiek skierowane przeciwko Włochom, sam fakt istnienia takich narzędzi rodzi uzasadnione pytania dotyczące odporności i długoterminowych interesów narodowych.

Zamiast postrzegać tę sytuację jako zagrożenie, Włochy mają szansę przekształcić ją w czynnik stymulujący innowacje i strategiczną odnowę.

Od dziesięcioleci zależność technologiczna stopniowo się pogłębia. Konsumenci i instytucje przyzwyczaili się do ekosystemów oprogramowania, platform chmurowych i usług cyfrowych kontrolowanych przez niewielką liczbę globalnych gigantów technologicznych. To, co początkowo wydawało się kwestią wygody, przekształciło się w strukturalną zależność, która ma wpływ na administrację publiczną, przedsiębiorstwa, a nawet krytyczną infrastrukturę krajową.

Wyzwanie to nie dotyczy wyłącznie Włoch. Praktycznie każdy kraj europejski boryka się z podobnymi problemami. Włochy dysponują jednak kilkoma atutami, które pozwalają im odgrywać wiodącą rolę w ich rozwiązywaniu

Kraj ten szczyci się bogatą tradycją doskonałości inżynieryjnej, światowej klasy uczelniami, zaawansowanymi możliwościami produkcyjnymi oraz rozwijającym się ekosystemem start-upów technologicznych. Włoskie przedsiębiorstwa są coraz bardziej aktywne w takich sektorach, jak cyberbezpieczeństwo, przetwarzanie w chmurze, półprzewodniki, sztuczna inteligencja oraz zaawansowane usługi cyfrowe. W połączeniu z zasobami udostępnionymi w ramach programów europejskich i funduszy na rzecz odbudowy atuty te tworzą fundament, na którym można budować bardziej autonomiczną przyszłość technologiczną.

Sztuczna inteligencja stanowi prawdopodobnie najważniejszy obszar w tej debacie. Wiele systemów sztucznej inteligencji opracowanych w Europie w znacznym stopniu opiera się na sprzęcie, platformach programowych i zbiorach danych pochodzących spoza kontynentu. Ta rzeczywistość rodzi pytania nie tylko dotyczące konkurencyjności gospodarczej, ale także zarządzania, przejrzystości i kontroli strategicznej.

Włochy już udowodniły, że potrafią w znaczący sposób uczestniczyć w rewolucji sztucznej inteligencji. Pojawienie się ambitnych projektów krajowych pokazuje, że włoscy naukowcy i przedsiębiorcy dysponują wiedzą specjalistyczną niezbędną do konkurowania w zaawansowanych sektorach technologicznych. Kolejnym krokiem jest rozszerzenie tych działań poprzez zwiększenie inwestycji w badania naukowe, technologie open source, infrastrukturę danych oraz współpracę europejską.

Prawdziwa suwerenność cyfrowa nie oznacza izolacji technologicznej. Nie wymaga ona odrzucania międzynarodowych partnerstw ani tworzenia od podstaw każdej istniejącej technologii. Oznacza natomiast zapewnienie, by systemy o znaczeniu krytycznym pozostawały dostępne, bezpieczne i podlegały demokratycznej kontroli, niezależnie od rozwoju sytuacji geopolitycznej.

Właśnie w tym miejscu kluczowe znaczenie nabiera wymiar europejski. Żadne państwo europejskie, w tym Włochy, nie jest w stanie samodzielnie osiągnąć skali inwestycji, jaką dysponują największe światowe potęgi technologiczne. Jednak razem narody europejskie dysponują siłą gospodarczą, talentami naukowymi i potencjałem przemysłowym niezbędnymi do stworzenia konkurencyjnych alternatyw w sektorach strategicznych.

Włochy mogą odegrać wiodącą rolę w tych działaniach, opowiadając się za bardziej rygorystycznym egzekwowaniem europejskich przepisów dotyczących gospodarki cyfrowej, zachęcając do inwestycji w lokalne innowacje oraz wspierając inicjatywy mające na celu ograniczenie nadmiernej koncentracji na rynku technologicznym. Takie działania nie tylko wzmocniłyby odporność kraju, ale także przyczyniłyby się do stworzenia bardziej zrównoważonego i konkurencyjnego globalnego ekosystemu cyfrowego.

Debata na temat uzależnienia technologicznego nie jest niczym nowym. Już ponad ćwierć wieku temu włoscy decydenci i eksperci dyskutowali o zagrożeniach związanych z nadmiernym uzależnieniem od zagranicznych systemów technologicznych. W tamtym czasie istniała jeszcze spora swoboda w kształtowaniu niezależnej ścieżki rozwoju cyfrowego. Dzisiaj wyzwanie jest niewątpliwie większe, ale większe są też zasoby, wiedza specjalistyczna i świadomość niezbędne do jego pokonania.

Obecną sytuację należy zatem postrzegać nie jako oznakę słabości, lecz jako sygnał alarmowy. Włochy dysponują talentami, potencjałem przemysłowym i strategicznym położeniem niezbędnymi do tego, by stać się siłą napędową europejskiej agendy w zakresie suwerenności cyfrowej. Jeśli decydenci, przedsiębiorstwa i instytucje wykorzystają tę szansę, kraj ten może wyjść z tej sytuacji silniejszy, bardziej innowacyjny i lepiej przygotowany na wyzwania XXI wieku.

W czasach, gdy infrastruktura cyfrowa ma równie duże znaczenie jak infrastruktura fizyczna, autonomia technologiczna nie jest już luksusem. Dla Włoch staje się ona strategiczną koniecznością – i potencjalnie jedną z kluczowych szans nadchodzącej dekady.

Alessandro Fiorentino