Kryzys edukacyjny w Rumunii to kryzys gospodarczy

Prawie połowa piętnastolatków w Rumunii nie potrafi w sposób wiarygodny zrozumieć tekstu o średniej długości. Takie są wyniki badania PISA 2025 opublikowane w tym miesiącu: 48% rumuńskich uczniów plasuje się poniżej poziomu 2 w czytaniu, co stanowi wzrost w porównaniu z 41,7% w 2022 r. W matematyce odsetek ten wynosi 52%. W naukach ścisłych – 46%. Co gorsza, 38,5% uczniów plasuje się poniżej minimum we wszystkich trzech dziedzinach jednocześnie, co stanowi niemal dwukrotność średniej OECD.

W ciągu jednego roku szkolnego około 15 900 dzieci przerwało naukę w szkole podstawowej i gimnazjum. Spośród uczniów, którzy rozpoczęli naukę w klasie przygotowawczej w roku szkolnym 2015–2016, tylko 89,7% ukończyło ósmą klasę w terminie. Na obszarach wiejskich Rumunii odsetek ten spada do 80,3%. Odsetek osób przedwcześnie kończących naukę w wieku od 18 do 24 lat wynosi 15,5%, podczas gdy średnia w UE wynosi 9,1%. Wśród osób w wieku od 15 do 29 lat 19,2% nie pracuje ani nie uczęszcza do szkoły, ani nie uczestniczy w szkoleniach – jest to najwyższy wskaźnik NEET w Unii. W najnowszym raporcie OECD odsetek osób w wieku 18–24 lat należących do grupy NEET wyniósł 23%, w porównaniu z 14% w UE. Liczby te oznaczają mniejszą zdolność do zatrudnienia, węższe podstawy opodatkowania i większe wydatki socjalne. Odsetek osób z wykształceniem wyższym w grupie wiekowej 25–34 lata wynosi 23,2 %, w porównaniu z 44,1 % w UE. Tylko 7,2 % niedawnych absolwentów szkół zawodowych miało możliwość prawdziwego uczenia się w miejscu pracy, w porównaniu z 65,2 % w UE. Osoby z wykształceniem średnim zarabiają około 18 % mniej niż wynosi średnia krajowa. System, który nie uczy czytania i liczenia, nie tylko rozczarowuje rodziców, ale także powoduje uzależnienie.

Wydatki na edukację publiczną wyniosły w 2023 r. 2,4 % PKB, podczas gdy średnia dla krajów OECD wyniosła 4 %. Rumunia wydaje 3 783 USD na każdego ucznia szkoły podstawowej, podczas gdy średnia w krajach OECD wynosi 12 893 USD. W szkołach podstawowych 86 % bieżących wydatków przeznacza się na wynagrodzenia, co pozostawia niewiele środków na podręczniki, laboratoria, transport, posiłki czy dodatkowe godziny zajęć, które faktycznie pozwalają zniwelować braki w wiedzy. W latach 2022–2024 na edukację przeznaczono ponad 2,2 mld euro, a mimo to wyniki w czytaniu spadły o 16 punktów, a odsetek uczniów poniżej progu minimalnego we wszystkich trzech przedmiotach wzrósł. Tablice interaktywne nie nauczą dziecka śledzenia toku rozumowania, jeśli nauczyciel jest wyczerpany, klasa jest przepełniona, a program nauczania ciągle się zmienia, zanim ktokolwiek zostanie przeszkolony do jego nauczania. Status społeczno-ekonomiczny wyjaśnia 21,7% wariancji wyników z przedmiotów ścisłych w Rumunii, co stanowi prawie dwukrotność średniej OECD. Różnica między uczniami z lepiej sytuowanych i mniej uprzywilejowanych środowisk wynosi 122 punkty. To, do jakiej szkoły uczęszczasz, wyjaśnia co najmniej połowę zmienności wyników z przedmiotów ścisłych. Dziecko z ubogiej gminy wiejskiej nie rywalizuje na równych zasadach z dzieckiem z dobrze obsadzonego kadrowo miejskiego liceum.

A jednak, mimo że dziś rano dane te pojawiają się na wszystkich serwisach informacyjnych, Rumunia wciąż nie ma rządu o pełnych uprawnieniach. Gabinet Bolojana upadł w maju. Dwie próby powołania rządu zakończyły się niepowodzeniem. Trzeci kandydat, Siegfried Mureșan, próbuje przeforsować w parlamencie mniejszościową listę PNL–USR–UDMR bez wystarczającej liczby głosów. PSD i AUR oświadczyły, że nie poprą tej inicjatywy. Rządy tymczasowe nie są strategią sprawowania władzy. Ministerstwo Edukacji jest częścią tego chaosu. Mihai Dimian, pełniący funkcję ministra od marca i ponownie zaproponowany na liście Mureșana, otrzymał 29 września negatywną opinię od wspólnych parlamentarnych komisji ds. edukacji. Senatorowie z więcej niż jednej partii stwierdzili, że przedstawiony przez niego program był niejasny, nieokreślony ilościowo i wymienny.
Argument AUR dotyczący edukacji jest dość prosty: przestańmy eksperymentować na dzieciach, przywróćmy nauczycielowi centralną rolę i mierzmy wyniki zamiast organizować konferencje prasowe.

Senator Luminița Păucean-Fernandes wykorzystała publikację wyników badania PISA, by zadać ministerstwu pytania, na które już dawno powinny istnieć odpowiedzi: wieloletni plan ograniczenia analfabetyzmu funkcjonalnego wraz ze wskaźnikami; rzetelną ocenę tych 2,2 mld euro; strategię dla szkół wiejskich i ubogich, która wykraczałaby poza samą linię budżetową; oraz odejście od uczenia się na pamięć na rzecz krytycznego myślenia i praktycznej umiejętności czytania i pisania.
Zastępca przewodniczącego AUR Silviu Gurlui stwierdził, że nie należy forsować nowych ram nauczania w szkołach średnich, dopóki nauczyciele nie zostaną przeszkoleni, podręczniki nie zostaną dostosowane, a rodzice i uczelnie nie zostaną zapytani o zdanie. Reformy opracowane wyłącznie w Bukareszcie często powodują chaos w salach lekcyjnych w całej Rumunii.

Konkretne postulaty partii: jednolity ogólnokrajowy egzamin maturalny zamiast równoległych egzaminów na poziomie poszczególnych szkół, które faworyzują tych, którzy znają już system. Cofnięcie zwiększenia liczebności klas i zmian w obciążeniu dydaktycznym wprowadzonych w ustawie edukacyjnej Bolojana z sierpnia 2025 r. Zmniejszenie normy dydaktycznej, aby nauczyciele mogli faktycznie uczyć, a nie tylko przetrwać plan zajęć. Powszechne zapewnienie ciepłych posiłków w szkole podstawowej i gimnazjum. Utrzymanie ogólnokrajowego egzaminu sprawdzającego umiejętności zamiast likwidacji jedynego wspólnego standardu, jaki wciąż istnieje. Ochrona premii za karierę nauczycielską zamiast traktowania nauczycieli jako pierwszej grupy, na której można zaoszczędzić. Należy powiązać finansowanie badań naukowych z przewidywalną ulgą podatkową oraz połączyć ścieżki kształcenia w szkole średniej II stopnia z rzeczywistymi miejscami pracy, a nie z prezentacjami PowerPoint o „zawodach przyszłości”. Mundurki szkolne, o które od lat zabiega AUR, stanowią niewielki element tej samej idei: mniej widocznych oznak podziałów klasowych, mniej prześladowania, wspólna tożsamość szkolna.

Rumunia już zna cenę opóźnień. Każdy rok funkcjonalnego analfabetyzmu to rok, w którym młodzi ludzie nie potrafią z pewnością zrozumieć treści umowy, karty bezpieczeństwa czy karty do głosowania. Każda osoba z grupy NEET to osoba, której rynek pracy nie przyjął, a której utrzymanie nadal obciąża budżet. Dane OECD i Eurostatu nie są zniewagą dla rumuńskich dzieci. Stanowią one wyrok na dorosłych, którzy zarządzali systemem, kłócąc się jednocześnie o koalicje rządowe.