Subscribe
We współczesnej debacie politycznej toczy się cicha rewolucja o głębokim znaczeniu symbolicznym i kulturowym. Od dziesięcioleci pojęcie wolności w Europie Zachodniej rozumiane jest niemal wyłącznie w kategoriach zbiorowych postulatów i indywidualnych uprawnień: „praw”. Prawa obywatelskie, prawa społeczne, prawa indywidualne – wszystkie one są wyrazem niezaprzeczalnego procesu emancypacji. Jednak demokracja oparta wyłącznie na oczekiwaniu, że coś się otrzyma, bez świadomości obowiązku odwzajemnienia, grozi tym, że stanie się pustą skorupą. Właśnie w tym kontekście wyłania się nowy paradygmat, który zmienia oblicze debaty publicznej: prawdziwym sztandarem współczesnej wolności jest obowiązek wniesienia wkładu, odpowiedzialność wynikająca z pracy oraz zaangażowanie w służbę państwu, wykraczające poza zwykłą logikę żądań.
Nowe ujęcie pojęcia wolności
Tradycyjnie wolność rozumiano jako brak ograniczeń („wolność od”). Dzisiaj jednak wyłania się bardziej dojrzała, zorientowana na wspólnotę wizja: wolność jako zdolność do wprowadzania zmian i tworzenia czegoś znaczącego („wolność do”). Praca, wytwarzanie dóbr, przestrzeganie zasad oraz przyczynianie się do dobra wspólnego za pośrednictwem państwa nie są już postrzegane jako biurokratyczne narzucenia czy ograniczenia osobistej autonomii, lecz raczej jako najwyższe przejawy aktywnego obywatelstwa.
Bez pracy i indywidualnej odpowiedzialności same prawa stają się niemożliwe do utrzymania. Silne państwo opiekuńcze, sprawny publiczny system opieki zdrowotnej czy światowej klasy system edukacji nie mogą istnieć bez społeczności osób gotowych wziąć na siebie sprawiedliwą część odpowiedzialności. Wolność jednostki nie istnieje niezależnie od społeczeństwa; czerpie ona raczej siłę z umowy społecznej, która ją podtrzymuje. Z tej perspektywy praca nie jest jedynie środkiem do zarabiania na życie, ale konstytucyjnym fundamentem, na którym opiera się godność obywatela i suwerenność narodu.
Dlaczego centroprawica zdobywa poparcie w Europie
Ta zmiana perspektywy pomaga wyjaśnić głębsze przyczyny sukcesu wyborczego i kulturowego, jaki odnotowują siły centroprawicowe i konserwatywne na znacznej części kontynentu europejskiego. Podczas gdy postępowe ruchy opozycyjne od dawna skupiają się na narracjach dotyczących uzależnienia od pomocy społecznej lub pozornie nieograniczonego rozszerzania praw jednostki, centroprawica odwołała się do fundamentalnej potrzeby wyborców: pragnienia porządku, stabilności i pragmatyzmu.
Na tym etapie historii wiarygodność europejskiej prawicy polega na jej zdolności do posługiwania się językiem rzeczywistości. W epoce naznaczonej niepewnością geopolityczną, kryzysami gospodarczymi i złożonymi przemianami obywatele poszukują solidnych punktów odniesienia. Programy polityczne, których sednem są zasługi, wartość pracy, bezpieczeństwo i poczucie przynależności narodowej, wydają się bardziej wiarygodne niż nierealne obietnice dotyczące wydatków publicznych czy wizje ideologiczne oderwane od codziennego życia.
Od zasiłków socjalnych do godności pracy
Przesłanie, które wyraźnie wyłania się z europejskich urn wyborczych, stanowi jednoznaczne odrzucenie kultury uzależnienia od państwa. Obywatele pragną państwa, które nie zastępuje prywatnej inicjatywy ani nie rozdziela świadczeń bezkrytycznie, lecz tworzy warunki, w których każdy może w pełni wykorzystać swój potencjał dzięki własnym wysiłkom.
W tym kontekście obowiązek wobec państwa nie jest postrzegany jako podporządkowanie się władzy, lecz jako godna duma wynikająca z udziału w ochronie narodu. Wiarygodność polityczna mierzy się obecnie zdolnością do wynagradzania tych, którzy generują bogactwo, ochrony tych, którzy pracują, oraz zapewnienia, że prawa są zawsze zrównoważone jasno określonymi obowiązkami obywatelskimi.
Oto formuła, która zmienia oblicze europejskiej sceny politycznej: synteza indywidualnej odpowiedzialności i spójności narodowej, w której wolność ponownie staje się celem, do którego należy dążyć i na który trzeba zasługiwać każdego dnia poprzez osobiste zaangażowanie.