Siedem gigafabryk wykorzystujących sztuczną inteligencję: Europa w końcu próbuje zachowywać się jak potęga

Od lat Europa stara się stać się wiodącą światową potęgą regulacyjną w dziedzinie sztucznej inteligencji. 30 lipca Bruksela w końcu zrobiła krok w kierunku uzyskania statusu potęgi technologicznej.

Komisja Europejska ogłosiła zaproszenie do składania wniosków w sprawie utworzenia maksymalnie siedmiu „gigafabryk” sztucznej inteligencji na całym kontynencie. Inicjatywa ta może przyciągnąć około 10 mld euro środków unijnych i krajowych, a jej celem jest pozyskanie co najmniej kolejnych 20 mld euro inwestycji prywatnych. Nowe obiekty będą łączyć zaawansowane procesory, technologie chmurowe, oprogramowanie, szybką łączność oraz centra danych, umożliwiając europejskim przedsiębiorstwom i naukowcom szkolenie najbardziej zaawansowanych modeli sztucznej inteligencji.

To dobra wiadomość. Jest to jednak również przyznanie się do tego, ile czasu straciła Europa.

Podczas gdy Stany Zjednoczone budowały globalne platformy, a Chiny rozwijały ekosystem przemysłowy wspierany ogromnymi inwestycjami publicznymi i prywatnymi, Unia Europejska skupiła znaczną część swoich wysiłków na regulacjach. Przyjmując ustawę o sztucznej inteligencji (AI Act), Bruksela udowodniła, że wie, jak należy regulować sztuczną inteligencję, zanim jeszcze wykazano, że europejskie przedsiębiorstwa są w stanie opracowywać i wdrażać ją na szeroką skalę.

Gigafabryki stanowią zatem niezbędną zmianę kierunku. Europa zaczyna rozumieć, że suwerenności technologicznej nie da się osiągnąć za pomocą dyrektywy. Musi ona być wspierana przez kapitał, infrastrukturę, energię, badania naukowe i moce produkcyjne.

W tej branży odpowiedzią nie może jednak być po prostu powrót do modelu państwa narodowego. Żadne państwo europejskie, działając samodzielnie, nie dysponuje zasobami finansowymi, przemysłowymi i informatycznymi na skalę niezbędną do konkurowania ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami. Nawet Niemcy czy Francja nie są w stanie samodzielnie zbudować kompletnego łańcucha dostaw w dziedzinie sztucznej inteligencji, sfinansować infrastruktury wymaganej przez najbardziej zaawansowane modele oraz stworzyć rynku porównywalnego pod względem wielkości z rynkami amerykańskim czy chińskim.

Wymiar europejski nie jest zatem przeszkodą, którą należy pokonać, lecz strategiczną koniecznością.

Prawdziwe pytanie nie brzmi, czy Bruksela powinna koordynować inwestycje. Chodzi o to, jaka Europa powinna to robić. Mamy do wyboru Europę zdolną do działania jako potęga, skupiającą zasoby w kluczowych sektorach, oraz Europę, która pełni jedynie rolę administracji, centralizując przepisy bez centralizacji siły gospodarczej ani potencjału przemysłowego.

Gigafabryki mogłyby stanowić krok w kierunku realizacji pierwszego modelu. Potencjał obliczeniowy, zaopatrzenie w półprzewodniki, zaawansowane badania naukowe, bezpieczeństwo technologiczne oraz rynki kapitałowe – wszystkie te obszary wymagają działania na skalę kontynentalną. Są to dziedziny, w których rozdrobnienie wynikające z 27 odrębnych strategii krajowych skazałoby Europę na utratę znaczenia.

Centralizacja zasobów nie może jednak oznaczać planowania rozwoju technologicznego wyłącznie z góry. Komisja powinna stworzyć warunki, w których przedsiębiorstwa, uczelnie i inwestorzy będą mogli konkurować, zamiast w sposób biurokratyczny decydować, które technologie lub modele przemysłowe powinny dominować.

Nowe zakłady muszą być zlokalizowane tam, gdzie już istnieją źródła energii, infrastruktura sieciowa, wiedza naukowa oraz przedsiębiorstwa zdolne do ich wykorzystania. Jeśli natomiast projekty będą wybierane pod kątem równowagi geograficznej, politycznego podziału środków lub wyrównywania interesów między rządami, gigafabryki mogą stać się kosztownymi pomnikami europejskiej nieefektywności.

Istnieje również sprzeczność, której Bruksela nie może zignorować. Firmy AMD, Nvidia i Qualcomm wyraziły zainteresowanie dostarczaniem układów scalonych potrzebnych w nowych ośrodkach. Wszystkie trzy są przedsiębiorstwami amerykańskimi. Europa może zatem stać się gospodarzem tej infrastruktury, pozostając jednocześnie zależną od zagranicznych dostawców w zakresie swoich najważniejszych komponentów.

Nie oznacza to jednak, że projekt ten jest bezcelowy. Pokazuje to jednak, że suwerenności technologicznej nie można sprowadzać wyłącznie do lokalizacji geograficznej serwera. Wymaga ona szerszej strategii obejmującej półprzewodniki, usługi w chmurze, oprogramowanie, kapitał oraz szkolenia pracowników.

Drugim poważnym wyzwaniem jest energia. Centra danych przeznaczone do obsługi sztucznej inteligencji wymagają ogromnych ilości stabilnej energii elektrycznej po konkurencyjnych cenach. Europa nie może uznać sztucznej inteligencji za priorytet strategiczny, utrzymując jednocześnie koszty energii, które zniechęcają do inwestycji przemysłowych i cyfrowych.

Kontynent, który chce stać się gospodarzem superkomputerów nowej generacji, musi zainwestować w sieci energetyczne, zwiększyć moce wytwórcze oraz porzucić ideologiczne uprzedzenia wobec poszczególnych źródeł energii, w tym energii jądrowej. Bez realistycznego podejścia do kwestii energetycznych europejskie ambicje technologiczne pozostaną jedynie w komunikatach prasowych Komisji.

Sama moc obliczeniowa również nie wystarczy. Obecnie tylko niewielka część europejskich przedsiębiorstw korzysta ze sztucznej inteligencji. Europa potrzebuje firm zdolnych do przekształcania tej infrastruktury w produkty, zastosowania przemysłowe i konkurencyjne usługi. Potrzebuje głębiej rozwiniętych rynków kapitałowych oraz mniej barier hamujących rozwój start-upów, które zbyt często są przejmowane przez zagraniczne koncerny, zanim zdążą stać się europejskimi liderami.

Inicjatywa Komisji zasługuje zatem na poparcie. Nie dlatego, że Bruksela powinna zastąpić rządy krajowe lub rynek, ale dlatego, że w niektórych sektorach Europa musi wreszcie nauczyć się działać na skalę mocarstwa.

Zasada powinna być prosta: więcej Europy tam, gdzie potrzebna jest skala działania, siła negocjacyjna i inwestycje strategiczne; mniej Europy tam, gdzie centralizacja powoduje jedynie nowe obowiązki i procedury.

Siedem gigafabryk może oznaczać początek bardziej dojrzałego podejścia: Europy zjednoczonej w budowaniu swojej potęgi technologicznej, ale wystarczająco swobodnej, by umożliwić przedsiębiorstwom, naukowcom i państwom wprowadzanie innowacji różnymi ścieżkami.

Aby konkurować z Waszyngtonem i Pekinem, Europa nie musi wybierać między współpracą na szczeblu kontynentalnym a wolnością gospodarczą. Musi nauczyć się łączyć te dwa elementy.

Suwerenności technologicznej nie da się wprowadzić za pomocą przepisów. Nie da się jej jednak również zbudować, jeśli 27 państw będzie działać osobno.

Trzeba to budować wspólnie, nie dając się przytłoczyć biurokracji.