Rumuńska burza gospodarcza

Istnieje szczególny rodzaj wyczerpania, które ogarnia kraj, gdy liczby przestają być abstrakcyjne. Kiedy rachunek za zakupy spożywcze rośnie trzeci miesiąc z rzędu, kiedy rachunek za energię elektryczną wydaje się osobistą zniewagą, a wypłata uparcie pozostaje w miejscu. Tak wygląda Rumunia w 2026 r. i jest to rzeczywistość, do której oficjalne statystyki w końcu docierają.
Rumunia oficjalnie weszła w recesję. Rumuński PKB skurczył się o 1,5% w pierwszym kwartale 2026 roku, po spadku o 1,5% w ostatnim kwartale 2025 roku. Rumunia weszła w podręcznikową definicję recesji technicznej, dwóch kolejnych kwartałów spadku, i zrobiła to z ponurą precyzją.

Rumunia i Irlandia były dwoma krajami o największym spadku gospodarczym w 1. kwartale 2026 roku. Podczas gdy spadek Irlandii o -6,3% jest ostrzejszy, jest on w dużej mierze związany ze zmiennym zachowaniem zysków międzynarodowych korporacji, które zniekształcają irlandzki PKB. Z kolei spadek w Rumunii ma charakter strukturalny i jest głęboko odczuwalny. Średnia dla UE w tym samym okresie wyniosła 1%. Rumunia nie tylko pozostaje w tyle; podąża w przeciwnym kierunku niż prawie każde inne państwo członkowskie.

Ekonomista Andrei Rădulescu zauważył bez ogródek, że „dane potwierdzają, że Rumunia stoi w obliczu nowej recesji, po raz pierwszy od pandemii COVID-19”. Przyczyny nie są tajemnicze: załamanie konsumpcji prywatnej, skutki agresywnych środków konsolidacji fiskalnej wprowadzonych w 2025 r. w celu ograniczenia rosnącego deficytu budżetowego oraz gwałtowne spowolnienie inwestycji. Sektory niegdyś uważane za motory wzrostu Rumunii (budownictwo, przemysł motoryzacyjny, handel detaliczny) są obecnie pod widocznym obciążeniem.
Jeśli recesja jest nagłówkiem, inflacja jest nieubłaganym podtekstem. Roczna stopa inflacji w Rumunii wyniosła 9,87% w marcu 2026 r., czyli prawie trzy razy więcej niż średnia UE wynosząca 2,8%. Usługi drożały o 11,05% rocznie, towary nieżywnościowe o 10,89%, a ceny żywności o 7,67%. Dla gospodarstw domowych, które i tak są już zmuszone do oszczędzania z powodu stagnacji płac, nie są to wartości procentowe, ale wybory, których ludzie muszą dokonywać między ogrzewaniem a jedzeniem.
Rumunia przez długi czas dzierżyła nie do pozazdroszczenia tytuł „najwyższej inflacji w UE”. Podczas gdy gospodarki zachodnioeuropejskie w dużej mierze oswoiły wzrost cen po pandemii, Rumunia nadal zmaga się z kombinacją słabości strukturalnych: bank centralny nawigujący między kontrolą inflacji a ryzykiem recesji, rząd, który spędził lata prowadząc jedne z największych deficytów budżetowych w UE, oraz gospodarka, w której koszty energii wpływają bezpośrednio na ceny prawie wszystkiego innego. Rezultatem jest kryzys kosztów utrzymania, którego oficjalne dane nie są w stanie w pełni uchwycić.
Energia jest miejscem, w którym sprzeczności gospodarcze Rumunii stają się niemal surrealistyczne. Kraj, który posiada znaczne rezerwy gazu ziemnego i wykorzystuje energię jądrową, wodną i odnawialną, w jakiś sposób jest w stanie obciążyć swoje gospodarstwa domowe najwyższymi kosztami energii elektrycznej w UE, po uwzględnieniu siły nabywczej.
Wyrażone w PPS („Purchasing Power Standards”, metryka, która usuwa różnice w dochodach, aby pokazać, jakie koszty faktycznie oznaczają dla ludzi), rumuńskie gospodarstwa domowe płacą 49,52 euro za 100 kWh, w porównaniu ze średnią UE wynoszącą 28,96 euro za 100 kWh. To 71% powyżej średniej europejskiej w ujęciu realnym. Dla porównania, w tym samym rankingu Czechy zajmują drugie miejsce z ceną 38,65 euro, a Polska trzecie z ceną 37,15 euro.
Nominalna cena rumuńskiej energii elektrycznej jest nominalnie o około 21% niższa od średniej unijnej, co brzmi uspokajająco, dopóki nie weźmie się pod uwagę faktu, że rumuńskie dochody są również znacznie niższe. Po skorygowaniu o siłę nabywczą, Rumunia jest w rzeczywistości o 15% powyżej średniej UE. Innymi słowy, Rumuni przeznaczają większą część swoich miesięcznych dochodów na opłacenie rachunków za energię elektryczną niż prawie wszyscy inni obywatele Europy.

Rumunia konsekwentnie plasuje się wśród krajów o najniższych godzinowych kosztach pracy w UE. Płace wzrosły w ostatnich latach, ale były systematycznie wyprzedzane przez inflację, koszty energii i rosnące ceny podstawowych usług. Rezultatem netto jest populacja o mniejszej realnej sile nabywczej niż sugerowałby to nominalny wzrost wynagrodzeń.
Konsekwencje społeczne są przewidywalne i już widoczne. Młodzi Rumuni, którzy są wykształceni, wykwalifikowani i coraz płynniej posługują się językiem angielskim, nadal masowo wyjeżdżają. Rumunia ma jeden z najwyższych wskaźników emigracji w UE, krwotok demograficzny, który drenuje siłę roboczą, osłabia bazę podatkową i tworzy pętlę sprzężenia zwrotnego, w której mniej podatników musi finansować te same (lub rosnące) wydatki publiczne. Dla tych, którzy zostają, kalkulacja jest trudniejsza z każdym miesiącem.
Recesja w Rumunii nie jest nieunikniona pod względem czasu trwania. Gospodarki kurczą się, stabilizują i wychodzą na prostą. Ożywienie wymaga jednak warunków, których obecnie nie ma: wiarygodnej ścieżki fiskalnej, która nie dławi popytu krajowego, zreformowanego rynku energii odzwierciedlającego rzeczywiste zdolności produkcyjne Rumunii oraz wzrostu płac, który rzeczywiście przewyższa inflację. Żaden z tych warunków nie zostanie spełniony z dnia na dzień.

Liczby opublikowane tej wiosny przez Eurostat i Narodowy Instytut Statystyki nie mówią o gospodarce w stanie upadku, ale o gospodarce, która pod pewnymi względami żyła ponad stan, a pod innymi poniżej swojego potencjału, a teraz spłaca oba długi jednocześnie. Dla zwykłych Rumunów ta abstrakcyjna kalkulacja jest naprawdę bardzo konkretna: w rachunkach za prąd, w supermarketach i w cichej kalkulacji, czy jest to nadal kraj, w którym ich przyszłość ma sens.