Subscribe
Jednym z najważniejszych osiągnięć politycznych europejskiej prawicy w ciągu ostatniej dekady był jej sukces w przesunięciu okna Overtona w kwestiach suwerenności, migracji i preferencji narodowych. Idee, które jeszcze niedawno należały do marginesu dyskursu politycznego, kontrola granic, remigracja, preferencje socjalne dla obywateli, asymilacja kulturowa i priorytetowe traktowanie obywateli w polityce publicznej – teraz zajmują centrum debaty na większości kontynentu. Nawet partie, które nadal publicznie potępiają takie stanowiska, coraz częściej przyjmują ich rozwodnione wersje w praktyce.
Wśród tych idei niewiele zyskało większą popularność niż zasada priorytetu narodowego: teza, że państwo istnieje przede wszystkim po to, aby służyć swoim obywatelom, a zatem obywatele powinni mieć pierwszeństwo w alokacji zasobów publicznych, opieki społecznej, mieszkalnictwa, zatrudnienia i ochrony państwa.
Stanowi to prawdziwe ideologiczne zwycięstwo europejskiej prawicy. Udało jej się wprowadzić do głównego nurtu propozycję, która przez długi czas była traktowana jako moralnie podejrzana, mimo że w ujęciu historycznym była jednym z najbardziej normalnych założeń w życiu politycznym.
Jednak każde polityczne zwycięstwo rodzi nowe obowiązki. Po przeniesieniu narodowego priorytetu do centrum współczesnej debaty, prawica musi teraz zrobić kolejny krok: musi odpowiedzieć na trudne i niewygodne pytanie, które jej własny sukces uczynił nieuniknionym.
Kto dokładnie stanowi naród, do którego odnosi się ten priorytet?
Nie jest to już kwestia drugorzędna czy akademicka. Jest to centralna, nierozwiązana kwestia leżąca u podstaw całej doktryny preferencji narodowych. Chociaż retorycznie skuteczne może być głoszenie „najpierw obywatele” lub „najpierw nasi ludzie”, takie slogany pozostają koncepcyjnie puste, dopóki nie wyjaśni się, kto należy do tej wspólnoty narodowej w kategoriach merytorycznych.
Obecnie znaczna część europejskiej prawicy pozostaje strategicznie niejednoznaczna w tej kwestii. Ta dwuznaczność jest zrozumiała. Precyzyjne zdefiniowanie narodu jest politycznie niebezpieczne. Każda poważna definicja zrazi jakiś elektorat, złamie jakąś koalicję lub wywoła kontrowersje. Jednak dwuznaczność nie może trwać w nieskończoność, gdy ruch chce nie tylko protestować, ale i rządzić.
Jeśli bowiem naród jest po prostu definiowany w kategoriach czysto prawno-administracyjnych – jeśli obywatelem jest tylko ten, kto posiada paszport – wówczas priorytet narodowy niewiele wnosi do istniejących ustaleń. Po prostu ratyfikuje status quo i pozostawia nietknięte głębsze obawy, które ożywiały nacjonalistyczną i konserwatywną krytykę polityki migracyjnej.
Ale jeśli naród jest rozumiany jako coś głębszego niż kategoria prawna – w co wyraźnie wierzą prawie wszyscy poważni narodowi konserwatyści – to prawica musi wyartykułować, jakie istotne cechy uzasadniają członkostwo w nim.
Czy naród jest przede wszystkim kwestią pochodzenia? Czy jest kulturowy i cywilizacyjny, zakorzeniony w tradycjach historycznych, odziedziczonych normach i wspólnej pamięci? Czy jest polityczny, zdefiniowany przez lojalność wobec instytucji i porządku konstytucyjnego? Czy jest to język? Czy jest religijna? Czy jest to jakaś kombinacja tych czynników? I, co najważniejsze, w jakim stopniu osoby z zewnątrz mogą do niej dołączyć poprzez asymilację?
Nie są to kwestie peryferyjne. Są to fundamentalne kwestie filozofii politycznej, ale także zarządzania państwem, które prowadzą do głęboko odmiennych wniosków politycznych.
Naród rozumiany przede wszystkim w kategoriach obywatelskich stworzy jeden system imigracji i obywatelstwa. Naród rozumiany w kategoriach etnokulturowych – inny. Naród pojmowany cywilizacyjnie – czy to w kategoriach chrześcijańskich, europejskich, czy szerzej historyczno-kulturowych – jeszcze inny.
Trudność polega na tym, że wiele partii prawicowych do tej pory wolało odwoływać się do emocjonalnej i politycznej siły tożsamości narodowej bez pełnego określenia jej treści. Pozwoliło im to zbudować szerokie koalicje wyborcze wśród wyborców, którzy podzielają niezadowolenie z liberalnych reżimów migracyjnych, ale mają wyraźnie odmienne poglądy na temat tego, czym właściwie jest sam naród.
W ramach tych koalicji współistnieją legaliści, którzy uważają, że samo obywatelstwo rozstrzyga sprawę; asymilatorzy, którzy wierzą, że pełna integracja kulturowa może uczynić z jednego część narodu; etnonacjonaliści, którzy uważają pochodzenie za decydujące; oraz cywilizacyjni nacjonaliści, którzy definiują przynależność w szerszych kategoriach kulturowo-historycznych. Stanowiska te nie są w pełni kompatybilne. W pewnym momencie zbudowane na nich ruchy polityczne muszą albo rozstrzygnąć między nimi, albo zaakceptować rosnącą wewnętrzną niespójność.
Ten dylemat nie dotyczy tylko jednego kraju. Obecnie stoi on przed prawicą w całej Europie. Francuscy konserwatyści zmagają się z napięciem między republikańskim uniwersalizmem a etnokulturową francuskością. Niemieccy nacjonaliści pozostają podzieleni między patriotyzmem konstytucyjnym a starszymi pojęciami Volk. Włoscy konserwatyści oscylują między obywatelskim nacjonalizmem a cywilizacyjną tożsamością śródziemnomorską. W Hiszpanii pojawiły się debaty na temat tego, czy wspólne latynoskie dziedzictwo cywilizacyjne ma większe znaczenie niż formalna narodowość lub europejska bliskość etnokulturowa. Podobne napięcia można zaobserwować na całym kontynencie, gdzie polityka nacjonalistyczna dojrzewa od protestu do programu.
Uznanie tej trudności nie oznacza krytykowania europejskiej prawicy za poruszenie tej kwestii. Wręcz przeciwnie: zasługuje ona na uznanie za ponowne otwarcie debaty, którą liberalna Europa od dawna starała się stłumić poprzez moralne potępienie, a nie rzetelną dyskusję. Narody są prawdziwymi wspólnotami politycznymi; obywatelstwo nie jest moralnie neutralną etykietą administracyjną (lub nie powinno nią być); a kraje nieuchronnie dokonują oceny tego, kto do nich należy, a kto nie.
Ale właśnie dlatego, że te prawdy są poważne, wymagają poważnego traktowania. Prawica nie może już w nieskończoność polegać na retorycznych skrótach czy strategicznych niejasnościach. Jeśli priorytet narodowy ma stać się spójną doktryną rządzenia, a nie tylko skutecznym sloganem kampanii, jego zwolennicy muszą przedstawić filozoficznie i politycznie możliwy do obrony opis samego narodu.
To zadanie będzie niewygodne. Podzieli opinię i wymusi wybory, których wielu polityków wolałoby uniknąć. Ale taka jest cena intelektualnej powagi w polityce.
Europejska prawica wygrała już bitwę o to, by o priorytetach narodowych można było dyskutować. Udało jej się przesunąć okno Overtona i zmusić główny nurt polityczny do zajęcia się kwestiami, które kiedyś odrzucał.
Kolejne wyzwanie jest trudniejsze. Musi teraz wykazać, że wie, co to znaczy. Dopóki tego nie zrobi, priorytet narodowy pozostanie politycznie silny, ale intelektualnie niekompletny: idea wystarczająco potężna, aby zmobilizować wyborców bez ponoszenia kosztów alternatywnych dla tych, którzy pozostają poza nią. Jednak niewystarczająco zdefiniowana, aby aspirować do udziału w kształtowaniu polityki w niektórych kluczowych obszarach, takich jak polityka migracyjna lub świadczenia państwa opiekuńczego, a co ważniejsze, prawa wyborcze.
Ponieważ kiedy naród nie wie już, jak się zdefiniować, inni zrobią to w jego miejsce – zarówno spoza jego granic, jak i z wewnątrz. A ponieważ najgorszym sposobem zmierzenia się z tak fundamentalnym pytaniem nie jest udzielenie złej odpowiedzi, ale szukanie korzyści politycznych z pytania, starannie unikając odpowiedzi na nie.
Teraz to europejscy konserwatyści muszą go zapewnić. Albo zrobią to inni, a wynik może im się nie spodobać.