Subscribe
Raport ITUC ostrzega, że ochrona pracy słabnie w demokratycznych społeczeństwach, budząc obawy o przyszłość dialogu społecznego w Unii Europejskiej.
Unia Europejska od dawna prezentuje się jako globalny orędownik ochrony socjalnej, rokowań zbiorowych i praw pracowniczych. Jednak nowa międzynarodowa ocena sugeruje, że nawet ugruntowane europejskie demokracje stoją przed rosnącymi wyzwaniami w zakresie ochrony wolności i ochrony, które stanowią podstawę współczesnych stosunków pracy.
Według Globalnego Indeksu Praw 2026 opublikowanego przez Międzynarodową Konfederację Związków Zawodowych (ITUC), prawa pracownicze pogorszyły się w wielu częściach świata, w tym w regionach tradycyjnie uważanych za bastiony demokratycznych rządów. Europa i obie Ameryki odnotowały najsłabsze ogólne wyniki od czasu wprowadzenia indeksu ponad dekadę temu, podkreślając trend, który coraz bardziej przyciąga uwagę decydentów, związków zawodowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Raport przedstawia obraz rosnącej presji na pracowników i organizacje pracownicze. W wielu krajach pracownicy napotykają przeszkody, próbując organizować się, negocjować zbiorowo lub uczestniczyć w akcjach protestacyjnych. W wielu przypadkach trudności te wiążą się z szerszymi przemianami politycznymi i gospodarczymi, w tym z rozwojem cyfrowych technologii monitorowania, zmieniającymi się rynkami pracy i coraz bardziej spolaryzowanymi środowiskami politycznymi.
Dla Unii Europejskiej ustalenia te pojawiają się w newralgicznym momencie. Bruksela spędziła lata promując model społeczny mający na celu zrównoważenie konkurencyjności gospodarczej z silną ochroną pracowników. Inicjatywy takie jak Europejski Filar Praw Socjalnych miały na celu wzmocnienie standardów związanych z zatrudnieniem, płacami, warunkami pracy i integracją społeczną. Najnowsze dane sugerują jednak, że nadal istnieją znaczne rozbieżności między państwami członkowskimi, a niektóre zabezpieczenia nie mogą być traktowane jako oczywiste.
W kilku krajach europejskich zwrócono uwagę na ograniczenia mające wpływ na organizację pracy i reprezentację zbiorową. W niektórych przypadkach związki zawodowe donosiły o ingerencji w działania organizacyjne, podczas gdy obawy dotyczyły również ograniczeń nałożonych na demonstracje i akcje protestacyjne. Wydarzenia te przyczyniły się do tego, że prawa pracownicze stają się coraz bardziej zagrożone, nawet w zaawansowanych demokracjach.
Francja, jedna z największych gospodarek UE, doświadczyła znacznego spadku ratingu. Ocena kraju pogorszyła się w związku z doniesieniami o napięciach związanych z protestami pracowniczymi i rosnącymi obawami dotyczącymi ograniczeń wpływających na działalność związków zawodowych. Pogorszenie oceny jest szczególnie znaczące, biorąc pod uwagę historyczną rolę Francji w kształtowaniu europejskiej ochrony socjalnej i ruchów pracowniczych.
Hiszpania, Polska, Estonia i Holandia zostały również wymienione w odniesieniu do wyzwań wpływających na zdolność pracowników do swobodnego organizowania się. Chociaż okoliczności różnią się w zależności od kraju, raport sugeruje, że przeszkody dla działań zbiorowych pozostają obecne nawet w krajach o dojrzałych instytucjach demokratycznych.
Włochy przedstawiają bardziej zniuansowany obraz. Kraj ten utrzymał swoją poprzednią ocenę, wskazując na powtarzające się, ale nie systemowe naruszenia praw pracowniczych. Niemniej jednak raport przypomina o incydentach, które wzbudziły obawy organizacji pracowniczych, w tym o atakach na instytucje związków zawodowych i debatach wokół ograniczeń związanych z demonstracjami strajkowymi. Dla wielu obserwatorów epizody te podkreślają znaczenie zachowania czujności w obronie demokratycznego uczestnictwa w miejscu pracy.
Poza Europą, raport podkreśla szersze pogorszenie sytuacji na arenie międzynarodowej. Stany Zjednoczone zostały poddane wzmożonej kontroli ze względu na obawy związane z prawami do rokowań zbiorowych i traktowaniem pracowników zaangażowanych w spory pracownicze. W innych krajach odnotowano dramatyczne spadki, odzwierciedlające szerszą globalną niestabilność w dziedzinie praw pracowniczych.
Jedno z najbardziej niepokojących ustaleń dotyczy wzrostu przemocy skierowanej przeciwko pracownikom i przedstawicielom związków zawodowych. Według raportu, przypadki przemocy stały się bardziej powszechne w kilku regionach, wzmacniając obawy, że napięcia społeczne przekładają się na bezpośrednie zagrożenia dla aktywizmu pracowniczego. Taki rozwój sytuacji wywołał apele o silniejszą ochronę i skuteczniejsze mechanizmy egzekwowania prawa.
Dla Unii Europejskiej wyzwanie to wykracza poza samą politykę zatrudnienia. Debata ta w coraz większym stopniu przecina się z szerszymi kwestiami dotyczącymi odporności demokratycznej, spójności społecznej i sprawiedliwości gospodarczej. Silne instytucje pracy odegrały w przeszłości kluczową rolę w zmniejszaniu nierówności, wspieraniu stabilnych stosunków przemysłowych i zapewnianiu, że wzrost gospodarczy przynosi korzyści szerokiej części społeczeństwa.
W miarę jak Europa przechodzi przez okres naznaczony niepewnością geopolityczną, transformacją technologiczną i konkurencją gospodarczą, ochrona praw pracowniczych może stać się coraz ważniejszym miernikiem kondycji demokracji. Wyniki raportu ITUC przypominają, że utrzymanie dialogu społecznego i zagwarantowanie podstawowych swobód pracowniczych pozostaje kluczowym zadaniem zarówno dla instytucji europejskich, jak i rządów krajowych.
Nadchodzące lata pokażą, czy Unia Europejska może wzmocnić swój model społeczny i odwrócić te niepokojące trendy. Dla wielu decydentów, pracodawców i pracowników odpowiedź pomoże ukształtować nie tylko przyszłość stosunków pracy, ale także szerszy charakter samej demokracji europejskiej.
Alessandro Fiorentino