Subscribe
Kryzys polityczny w Hiszpanii wszedł w nową i bardziej niebezpieczną fazę dla premiera Pedro Sáncheza. W ciągu kilku dni lider socjalistów stanął w obliczu masowych protestów ulicznych, formalnego aktu politycznego potępienia w Senacie i operacji policyjnej wewnątrz krajowej siedziby jego własnej partii, PSOE.
Każdy epizod z osobna byłby poważny. Razem sugerują coś głębszego: erozję zaufania do rządu, który przez długi czas prezentował się jako strażnik demokracji, przejrzystości i instytucjonalnej przyzwoitości.
Pierwszy obraz pochodzi z ulic Madrytu. W sobotę, 23 maja, dziesiątki tysięcy ludzi przemaszerowało przez stolicę Hiszpanii, domagając się dymisji Sáncheza i przedterminowych wyborów. Protest, zwołany przez Sociedad Civil Española i wspierany przez konserwatywną Partido Popular i Vox, odbył się pod hasłem godności i przeciwko korupcji. Organizatorzy twierdzili, że wzięło w nim udział około 120 000 osób, podczas gdy delegacja rządu centralnego szacowała ich liczbę na około 40 000. Niezależnie od dokładnej liczby, znaczenie polityczne było jednoznaczne: duża część hiszpańskiej opinii publicznej nie postrzega już Sáncheza jedynie jako kontrowersyjnego premiera, ale jako symbol systemu politycznego postrzeganego jako wyczerpany, nieprzejrzysty i coraz bardziej arogancki.
Demonstracja była w dużej mierze pokojowa, ale napięcia pojawiły się w pobliżu Pałacu Moncloa, oficjalnej rezydencji premiera. Według doniesień agencji Reuters i Internazionale, niewielka grupa protestujących próbowała sforsować policyjne barierki, trzy osoby zostały aresztowane, a kilku funkcjonariuszy zostało rannych. Sceny te wywarły dodatkową presję na i tak już kruchy rząd: gniew nie ogranicza się już do debaty parlamentarnej czy konfrontacji w mediach. W widoczny sposób przeniósł się na ulice.
Kryzys przeniósł się następnie na arenę instytucjonalną. W Senacie, gdzie Partido Popular posiada większość, opozycja promowała polityczny akt wotum nieufności wobec Sáncheza. To rozróżnienie jest kluczowe. Nie było to konstytucyjne wotum nieufności zdolne do obalenia rządu. Zgodnie z hiszpańskim porządkiem konstytucyjnym, moción de censura należy do Congreso de los Diputados, a nie do Senatu. Artykuł 113 hiszpańskiej konstytucji stanowi, że Kongres Deputowanych może domagać się politycznej odpowiedzialności rządu poprzez wniosek o wotum nieufności, przyjęty bezwzględną większością głosów.
Oznacza to, że głosowanie w Senacie nie usuwa Sáncheza z urzędu, ani nie powoduje automatycznie przedterminowych wyborów. Jego wartość jest raczej polityczna niż wykonawcza. Ale to nie czyni go nieistotnym. Wręcz przeciwnie, pokazuje, że kryzys przeszedł przez kilka poziomów jednocześnie: mobilizację społeczną, potępienie parlamentarne i kontrolę sądową. Senat nie może zdymisjonować rządu, ale może formalnie zarejestrować, że znaczna część hiszpańskiej architektury instytucjonalnej uważa premiera za politycznie skompromitowanego. Dla Sáncheza jest to kolejny front, który może odrzucić jako ofensywę prawicy. Dla opozycji jest to dowód na to, że autorytet premiera nie jest już tylko kwestionowany, ale otwarcie potępiany w instytucjach państwowych.
Potem nastąpiło najbardziej szkodliwe wydarzenie ze wszystkich. 27 maja hiszpańska policja udała się do krajowej siedziby PSOE w Madrycie w ramach dochodzenia sądowego w sprawie domniemanych prób ingerencji w postępowania sądowe z udziałem partii lub rządu. Reuters podał, że hiszpański Sąd Najwyższy wyjaśnił, że operacja polegała na odzyskaniu konkretnych dokumentów i plików elektronicznych na polecenie sędziego Santiago Pedraza, a nie na ogólnym przeszukaniu. Mimo to obraz polityczny był druzgocący: funkcjonariusze policji wkraczający do siedziby partii rządzącej, podczas gdy premier jest już pod silną presją w związku z zarzutami korupcyjnymi dotyczącymi jego środowiska politycznego.
Dochodzenie koncentruje się na postaciach związanych z orbitą socjalistyczną, w tym Santosie Cerdánie, byłym sekretarzu organizacji PSOE i Leire Díez, byłej członkini partii. Domniemane przestępstwa objęte dochodzeniem obejmują przekupstwo, wykroczenia, nakłanianie do składania fałszywych zeznań i udział w organizacji przestępczej. Proces sądowy jest w toku, a osoby objęte dochodzeniem mają prawo do domniemania niewinności. Ale z politycznego punktu widzenia szkody są natychmiastowe. Dla każdej partii rządzącej widok policji zbierającej materiały z jej siedziby nie jest przypisem proceduralnym. Jest to publiczny symbol instytucjonalnego rozkładu.
Associated Press opisała operację jako część szerszego dochodzenia w sprawie domniemanych nadużyć finansowych i możliwych prób wpływania na procesy sądowe i policyjne. Zauważono również, że sam Sánchez nie jest bezpośrednio zamieszany. Ten punkt ma znaczenie prawne. Ale polityka to nie tylko odpowiedzialność karna. Chodzi również o odpowiedzialność, osąd i kulturę władzy, która rozwija się wokół lidera. Sánchez może nie być osobiście oskarżony, ale jego rząd jest wciągany coraz głębiej w sieć skandali z udziałem byłych urzędników, działaczy partyjnych i członków jego szerszego kręgu.
Sánchez starał się trzymać linii instytucjonalnej. Powiedział, że PSOE będzie współpracować z wymiarem sprawiedliwości i że wszelkie wykroczenia będą stanowczo rozpatrywane. Jednak jego reakcja spotyka się z coraz większym sceptycyzmem. Przez wiele miesięcy hiszpański premier przedstawiał dochodzenia i zarzuty dotyczące jego partii i otoczenia jako część kampanii przeciwko niemu. Strategia ta może nadal pomagać mu mobilizować swoją bazę, ale staje się mniej przekonująca za każdym razem, gdy pojawiają się nowe akta sądowe, operacje policyjne lub zarzuty korupcyjne.
Opozycja wykorzystała ten moment. Alberto Núñez Feijóo, lider Partido Popular, zażądał przedterminowych wyborów, argumentując, że Hiszpania nie może trwać pod rządami rządu trawionego skandalem. Vox poszedł dalej, używając ostrzejszego języka i przedstawiając erę Sáncheza jako moralny i instytucjonalny stan wyjątkowy. Obie siły różnią się tonem i strategią, ale ich główne przesłanie jest zbieżne: premier stracił autorytet do rządzenia.
Problem Sáncheza polega na tym, że jego marka polityczna została zbudowana dokładnie na odwrotnym twierdzeniu. Przedstawiał się jako odpowiedzialny europejski postępowiec, obrońca demokratycznych norm, lider, który ochroni Hiszpanię przed prawicą, populizmem i niestabilnością. Jednak jego przetrwanie zależało od kruchych negocjacji parlamentarnych, kontrowersyjnych sojuszy z siłami separatystycznymi i coraz bardziej agresywnej narracji wobec krytyków. Teraz, wraz z zarzutami korupcyjnymi otaczającymi socjalistyczny ekosystem, to roszczenie do moralnej wyższości załamuje się pod ciężarem wydarzeń.
PSOE nie stoi w obliczu zwykłego kryzysu komunikacyjnego. Stoi w obliczu kryzysu wiarygodności. Kiedy obywatele wypełniają ulice żądając dymisji, kiedy Senat wydaje polityczne potępienie, kiedy policja wkracza do siedziby partii rządzącej, nie chodzi już o to, czy rząd może technicznie przetrwać kolejny tydzień lub miesiąc. Pytanie brzmi, czy nadal ma moralny i polityczny autorytet, by rządzić Hiszpanią.
Sánchez może próbować przetrwać, tak jak robił to wiele razy wcześniej. Jego kariera została zbudowana na taktycznej odporności, manewrowaniu w parlamencie i zdolności do przekształcania słabości w przetrwanie. Ale przetrwanie to nie legitymizacja. Premier może utrzymać się na stanowisku długo po tym, jak jego autorytet zostanie pozbawiony treści. Nadal może liczyć głosy, negocjować umowy i oskarżać swoich przeciwników o spisek. To, czego nie może zrobić, to poprosić kraj o zaufanie rządowi, który wydaje się niezdolny do utrzymania własnego domu w czystości.
Hiszpania obserwuje teraz powolny upadek politycznej narracji. Lewica, która twierdziła, że broni instytucjonalnej czystości, jest otoczona dochodzeniami. Lider, który obiecywał stabilność, stał się centrum niestabilności. Partia, która głosiła demokratyczną odpowiedzialność, jest teraz zmuszona wyjaśnić, dlaczego policja zbiera dokumenty z jej siedziby.
To już nie tylko trudny tydzień dla Pedro Sáncheza. To ostrzeżenie o tym, co dzieje się, gdy władza myli wytrzymałość z legitymizacją. Rządy upadają nie tylko wtedy, gdy przegrywają głosowanie. Upadają również wtedy, gdy obywatele przestają im wierzyć, gdy instytucje obracają się przeciwko ich wiarygodności i gdy każdy nowy nagłówek potwierdza podejrzenie, że system wokół nich stał się zepsuty. Hiszpania nie osiągnęła jeszcze ostatniego aktu ery Sáncheza. Ale kurtyna wyraźnie się przesuwa.