Kiedy partie polityczne tracą swoich stałych wyborców

Przyczyny, dla których partie polityczne zyskują lub tracą poparcie w opinii publicznej, mogą być liczne i różnorodne. Jeśli partie tracą na znaczeniu z upływem czasu lub zaczynają wahać się co do tego, jakie kwestie polityczne powinny popierać, może to wynikać z tego, że porzuciły swoich głównych wyborców.

Wiele partii politycznych powstało pierwotnie jako partie reprezentujące interesy konkretnych grup społecznych. W ciągu całego XX wieku w europejskich demokracjach powszechne było, że partie reprezentowały na przykład rolników lub pracowników przemysłowych.

W ciągu ostatnich trzydziestu lat wiele się zmieniło w tej kwestii. Nasze społeczeństwa ewoluowały. Granice między różnymi grupami społecznymi uległy zatarciu. Klasa robotnicza nie jest już tak jednolitą grupą, jak kiedyś. Pojawiły się nowe grupy demograficzne. Kobiety mają obecnie nie tylko prawo głosu, ale także aktywnie uczestniczą w życiu politycznym i społecznym w szerszym zakresie.

Partie powstałe w określonych warunkach społecznych i historycznych mogą mieć trudności z utrzymaniem swojej znaczenia w miarę zmian zachodzących w społeczeństwie.

Doskonałym przykładem tego jest sposób, w jaki tradycyjne partie zorientowane na sprawy pracowników — takie jak Partia Socjalistyczna we Francji, ten Partia Pracy w Wielkiej Brytanii, oraz Socjaldemokraci w Szwecji—zostały podważone i osłabione przez nowe, populistyczne partie prawicowe. Dawne partie robotnicze nie chciały zająć stanowiska wobec imigracji na dużą skalę, przyjmując zamiast tego bardziej idealistyczne podejście, skupiające się na przestrzeganiu praw wszystkich osób. W rezultacie wielu mężczyzn z klasy robotniczej — którzy przez sto lat popierali te partie — przeniosło swoje poparcie na nowe partie konserwatywne. Jest to dobry przykład tego, jak partie, które początkowo bronią interesów konkretnej grupy społecznej, poszerzają swoją potencjalną bazę wyborczą, dystansując się tym samym od grup, które pierwotnie miały bronić.

Wszystkie partie inspirowane marksizmem kierowały się perspektywą uniwersalną. Początkowo wzywały one robotników ze wszystkich krajów do zjednoczenia się. Z biegiem czasu jednak te humanistyczne zasady rozszerzyły się, obejmując całe społeczeństwo, a ostatecznie wszystkich ludzi na całym świecie. W rezultacie partie socjalistyczne zaczęły opowiadać się za imigracją na dużą skalę, nawet jeśli ich pierwotna baza wyborcza nie była tym pomysłem szczególnie zachwycona – lub nie miała z tego żadnych korzyści.

Podobna atrakcyjność może charakteryzować te ugrupowania w Europie, które ostatnio zyskały na sile dzięki sprzeciwowi wobec niekontrolowanej masowej imigracji.

W wyborach parlamentarnych w Szwecji, które odbyły się we wrześniu 2026 r.,poparcie dla Demokratów Szwedzkich – socjokonserwatywnej partii krytycznej wobec imigracji –spadło po raz pierwszy w historii ogólnokrajowych wyborów parlamentarnych. Po uzyskaniu 20,5 procent głosów w 2022 r. poparcie dla tej partii spadło do 17,5 procent.

Jednym z powodów jest to, że partia ta po prostu odniosła sukces. W 2010 roku partia ta, wychodząc z cienia, weszła do parlamentu krajowego, a w kolejnych wyborach stale umacniała swoją pozycję. Po wyborach w 2022 roku stała się częścią koalicji rządzącej, skutecznie wdrażając znaczną część swojej polityki migracyjnej i wymiaru sprawiedliwości dzięki współpracy ze szwedzkimi partiami liberalno-konserwatywnymi.

Co więcej, Szwecja odniosła korzyści dzięki polityce Szwedzkich Demokratów. Imigracja jest obecnie pod kontrolą, a przestępczość gangów związana z imigracją została znacznie ograniczona.

W związku z tym nowi wyborcy Szwedzkich Demokratów nie odczuwają już tak silnej potrzeby dalszego popierania tej partii. To właśnie dlatego partia odnotowała spadek poparcia w porównaniu z wyborami w 2022 roku.

W rezultacie w partii wywiązała się debata na temat dalszego kierunku działań. Wielu członków partii opowiada się za poszerzeniem profilu partii, argumentując, że Szwedzi mają już dość skupiania się na kwestii imigracji. Chcą partii, które oferują bardziej kompleksowy program polityczny obejmujący gospodarkę, edukację, opiekę zdrowotną, sprawy zagraniczne i inne kwestie.

Ryzyko polega tutaj — jak wskazali przedstawiciele innych partii oraz liczne głosy w konserwatywnych mediach — na tym, że partia może w rezultacie zrazić do siebie swoje podstawowe elektorat.

Wielu Szwedów, zwłaszcza tych o szwedzkim pochodzeniu etnicznym, niepokoi obecność islamu w Szwecji. Uważają oni, że zmiany demograficzne posunęły się za daleko. Pragną partii, która nadal będzie gotowa rzucać wyzwanie establishmentowi i zajmować się kwestią migracji w sposób bezkompromisowy – a być może nawet niewygodny.

Obecne kierownictwo partii, na czele z Jimmie Åkessonem, wydaje się niezdecydowane. Chociaż partia dąży do poszerzenia swojego profilu, może również zdawać sobie sprawę, że partia odnosząca sukcesy polityczne nie może być partią dla wszystkich. Być może zatem lepiej byłoby pozostać wiernym pierwotnemu elektoratowi i nadal definiować partię przede wszystkim poprzez jej stanowisko w sprawie imigracji.