Subscribe
W ostatnich latach europejski system energetyczny przeszedł głęboką transformację, spowodowaną koniecznością zmniejszenia zależności od tradycyjnych źródeł dostaw oraz wzmocnienia bezpieczeństwa dostaw w kontekście międzynarodowym charakteryzującym się rosnącą niestabilnością geopolityczną. Stopniowe ograniczanie importu gazu z Rosji, wynikające ze zmian w międzynarodowej równowadze politycznej i gospodarczej, skłoniło kraje europejskie do poszukiwania nowych partnerów energetycznych i ponownego zdefiniowania strategii zaopatrzeniowych w celu zapewnienia większej ciągłości dostaw i większej odporności kontynentalnego systemu energetycznego. Proces ten doprowadził do przesunięcia punktu ciężkości zaopatrzenia w kierunku regionu Morza Śródziemnego – obszaru, który w ostatnich latach zyskał rosnące znaczenie strategiczne dzięki obecności znacznych zasobów naturalnych, rozwojowi nowej infrastruktury transportowej oraz potencjałowi wzmocnienia współpracy energetycznej między Europą, Afryką Północną i wschodnią częścią basenu Morza Śródziemnego. W tej sytuacji szczególne znaczenie ma zarówno zacieśnienie stosunków z Algierią – historycznym partnerem energetycznym Włoch i Unii Europejskiej – jak i rozpoczęcie eksploatacji zasobów gazu ziemnego zlokalizowanych we wschodniej części Morza Śródziemnego. Zasoby te mają w coraz większym stopniu przyczyniać się do bezpieczeństwa energetycznego Europy oraz zmieniać regionalną równowagę w tym sektorze. Jednym z najważniejszych projektów tej nowej fazy jest zagospodarowanie złoża Cronos, położonego na morzu u wybrzeży Cypru – inicjatywa ta stanowi szczególnie istotny krok w historii energetyki tej wyspy. Dzięki temu projektowi Cypr po raz pierwszy przygotowuje się do dołączenia do grona krajów produkujących i eksportujących gaz ziemny, wykorzystując swoje zasoby morskie i wzmacniając swoją rolę w krajobrazie energetycznym wschodniej części Morza Śródziemnego. Jednocześnie Algieria nadal umacnia swoją pozycję jako główny dostawca Włoch, wnosząc kluczowy wkład w budowę coraz bardziej zróżnicowanej i odpornej sieci dostaw, mniej narażonej na ryzyko wynikające z potencjalnych zakłóceń dostaw z poszczególnych obszarów geograficznych. Rozwój tych dwóch procesów pokazuje, w jaki sposób europejskie bezpieczeństwo energetyczne w coraz większym stopniu opiera się na różnorodności tras, dostawców i infrastruktur, co pozwala zapewnić większą elastyczność systemu i wzmocnić długoterminową autonomię strategiczną kontynentu.
PROJEKT CRONOS A ROZWÓJ SEKTORA GAZOWEGO NA CYPRZE
Realizacja projektu na polu Cronos rozpoczęła się po tym, jak firmy Eni i TotalEnergies, posiadające po 50% udziałów w bloku 6 na morzu u wybrzeży Cypru, podjęły ostateczną decyzję inwestycyjną, umożliwiającą rozpoczęcie etapu budowy projektu. Inicjatywa ta stanowi pierwszą w historii Cypru eksploatację złoża gazu ziemnego, a pierwsze dostawy na rynek mają rozpocząć się do 2028 roku. Złoże zostało zidentyfikowane w 2022 roku, a jego obecność potwierdzono w wyniku prac rozpoznawczych zakończonych w 2024 roku. Znajduje się ono na głębokich wodach, około 185 kilometrów od południowo-zachodniego wybrzeża wyspy, a jego początkowe zasoby wynoszą ponad trzy biliony stóp sześciennych gazu – ilość ta podkreśla jego strategiczne znaczenie dla przyszłości energetycznej regionu. Projekt obejmuje budowę czterech odwiertów podmorskich, zaprojektowanych tak, aby zapewnić dzienną produkcję około 500 milionów stóp sześciennych gazu ziemnego, co odpowiada około 2,8 miliona ton skroplonego gazu ziemnego (LNG) rocznie. Ilości te trafią na rynki międzynarodowe, w szczególności na rynek europejski, wzmacniając dostępność alternatywnych źródeł dostaw.
INTEGRACJA INFRASTRUKTURY Z EGIPTEM
Jednym z najbardziej innowacyjnych aspektów projektu jest decyzja o wykorzystaniu istniejącej infrastruktury – rozwiązanie to znacznie skraca czas realizacji, zmniejsza wymagane nakłady inwestycyjne oraz ogranicza wpływ na środowisko w porównaniu z budową nowego łańcucha produkcyjnego. Gaz wydobywany ze złoża Cronos będzie transportowany podwodnym rurociągiem do Egiptu, gdzie zostanie przetworzony przy użyciu już działających instalacji na złożu Zohr, eksploatowanych przez firmę Eni. Paliwo dotrze następnie do terminalu skraplania w Damietcie, również położonego w Egipcie, gdzie zostanie przekształcone w LNG w celu eksportu na rynki międzynarodowe, ze szczególnym uwzględnieniem popytu europejskiego. Wykorzystanie istniejącej infrastruktury stanowi kluczowy element strategii przemysłowej przyjętej przez Eni i TotalEnergies, która koncentruje się na inwestycjach charakteryzujących się wysoką konkurencyjnością ekonomiczną, niskimi kosztami i mniejszą emisją. Podejście to pozwala na waloryzację istniejących aktywów, unikając powielania infrastruktury i promując większą ogólną zrównoważoność projektu. Rozpoczęcie realizacji projektu stało się możliwe również dzięki sfinalizowaniu ram instytucjonalnych i umownych. W następstwie porozumienia podpisanego w lutym 2025 r. między rządami Cypru i Egiptu sfinalizowano wszystkie niezbędne umowy handlowe dotyczące wykorzystania morskiej infrastruktury Zohr, tranzytu gazu przez terytorium Egiptu, skraplania w zakładzie w Damietcie oraz późniejszej sprzedaży LNG na rynkach międzynarodowych. Według prezesa Eni, Claudio Descalziego, projekt Cronos stanowi konkretny krok w kierunku przekształcenia Cypru w nowego europejskiego producenta i eksportera gazu ziemnego oraz jest kamieniem węgielnym dla stworzenia przyszłego centrum energetycznego we wschodniej części Morza Śródziemnego. Dla TotalEnergies projekt ten ma również znaczenie strategiczne, przyczyniając się do rozszerzenia jej portfela LNG, który firma zamierza zwiększyć do około 60 milionów ton rocznie do 2030 roku. Dla firmy Eni inicjatywa ta dodatkowo umacnia jej obecność we wschodniej części Morza Śródziemnego poprzez wykorzystanie synergii zbudowanych na przestrzeni lat w ramach eksploatacji egipskiego złoża Zohr.
ALGIERIA I BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW Z WŁOCH
Chociaż projekt cypryjski stanowi perspektywę na przyszłość, bezpieczeństwo energetyczne Włoch nadal w znacznym stopniu opiera się na dostawach z Algierii. Prezydent Abdelmadjid Tebboune potwierdził, że Włochy są największym europejskim odbiorcą algierskiego gazu, wyprzedzając Hiszpanię i Francję, choć nie ujawnił ilości przeznaczonych na rynek włoski. Sektor energetyczny pozostaje również kluczowym instrumentem polityki gospodarczej i dyplomatycznej Algierii. Wzmocnienie współpracy dwustronnej potwierdziła również rozmowa telefoniczna między prezydentem Algierii a premier Giorgią Meloni, podczas której ponownie wyrażono chęć dalszego zacieśnienia strategicznego partnerstwa w sektorach energetycznym, przemysłowym i gospodarczym. Wśród omawianych tematów znalazły się również inicjatywy w ramach Planu Mattei dla Afryki, ze szczególnym uwzględnieniem Centrum Doskonałości im. Enrico Mattei w Sidi Bel Abbès, którego celem jest promowanie szkoleń i innowacji w sektorze rolnym.
WŁOSKA STRATEGIA DYWERSYFIKACJI ŹRÓDEŁ ZAOPATRZENIA
Bieżące wydarzenia wskazują na to, że włoska strategia energetyczna w coraz większym stopniu koncentruje się na dywersyfikacji źródeł dostaw. Z jednej strony Algieria nadal zapewnia stabilne dostawy poprzez gazociąg TransMed oraz eksport LNG; z drugiej strony dołączenie Cypru do grona krajów wydobywczych jeszcze bardziej poszerzy zakres dostępnych źródeł wzdłuż południowego korytarza śródziemnomorskiego. Włochy importują około 95% gazu ziemnego przeznaczonego do zużycia i po radykalnym zmniejszeniu zależności od Rosji zbudowały znacznie bardziej zróżnicowany system dostaw. Głównym dostawcą jest obecnie Algieria, która pokrywa około 36% importu poprzez gazociąg TransMed. Kolejne miejsca zajmują: Azerbejdżan, dostarczający około 16% gazu rurociągiem Trans Adriatic Pipeline (TAP), Stany Zjednoczone poprzez LNG oraz kraje Europy Północnej, w szczególności Norwegia i Holandia, a także Katar i Libia. Z ekonomicznego punktu widzenia koszty poszczególnych źródeł dostaw znacznie się różnią. Gaz transportowany rurociągiem z Algierii i Azerbejdżanu jest na ogół bardziej konkurencyjny, ponieważ nie wymaga operacji skraplania, transportu morskiego i późniejszej regazyfikacji, które są niezbędne w przypadku LNG. LNG, pochodzący głównie ze Stanów Zjednoczonych, Kataru i innych międzynarodowych eksporterów, charakteryzuje się wyższymi średnimi kosztami i jest bardziej narażony na międzynarodowe wahania cen, ryzyko geopolityczne oraz wyzwania logistyczne związane z transportem morskim. Niedawne napięcia w Cieśninie Ormuz uwypukliły, jak bardzo trasy z Zatoki Perskiej mogą być podatne na zakłócenia i gwałtowne wzrosty kosztów, co dodatkowo wzmacnia strategiczne znaczenie Morza Śródziemnego jako kluczowego obszaru dla europejskich dostaw energii. W tym scenariuszu projekt Cronos nabiera znaczenia wykraczającego poza zwykłe otwarcie nowego złoża. Stanowi on jeden z elementów, które mają na celu przedefiniowanie europejskiego krajobrazu energetycznego, konsolidując system połączeń międzysystemowych łączących Cypr, Egipt, Algierię i Włochy oraz wzmacniając rolę naszego kraju jako potencjalnej platformy energetycznej pomiędzy Afryką Północną, wschodnią częścią Morza Śródziemnego a rynkiem europejskim.