Włoski Narodowy Fundusz Suwerenny: nowa strategia na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i inwestycji długoterminowych

Rząd Meloniego popiera propozycję skierowania kapitału publicznego i prywatnego na infrastrukturę, innowacje oraz branże strategiczne, mając na celu wzmocnienie przyszłości gospodarczej Włoch pomimo zaostrzających się ograniczeń budżetowych.

Włochy wkraczają w decydującą fazę swojego rozwoju gospodarczego. W obliczu zaostrzających się europejskich zasad budżetowych oraz nowych międzynarodowych zobowiązań wymagających zwiększenia wydatków publicznych kraj ten stoi przed coraz trudniejszym wyzwaniem: jak sfinansować inwestycje niezbędne do utrzymania wzrostu gospodarczego, modernizacji infrastruktury i wzmocnienia konkurencyjności przemysłowej bez wywierania dodatkowej presji na finanse publiczne.

W tym kontekście parlamentarzyści popierający większość rządzącą premier Giorgii Meloni przedłożyli we włoskim Senacie projekt ustawy przewidujący utworzenie Narodowego Funduszu Suwerennego – ambitnego instrumentu finansowego, którego celem jest pozyskanie co najmniej 100 mld euro na inwestycje strategiczne. Propozycja ta odzwierciedla szerszą wizję gospodarczą, której celem jest przekształcenie znacznego bogactwa wewnętrznego Włoch w kapitał produkcyjny przy jednoczesnym ograniczeniu uzależnienia od dodatkowego długu publicznego.

Zwolennicy twierdzą, że inicjatywa ta stanowi pragmatyczną odpowiedź na zmieniające się otoczenie gospodarcze. W odróżnieniu od poprzednich okresów, w których nadzwyczajne środki europejskie – przede wszystkim 200 mld euro udostępnione w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Odporności (PNRR) – stanowiły wyjątkowe źródło finansowania inwestycji, oczekuje się, że przyszłe rządy będą działać w znacznie bardziej restrykcyjnych warunkach budżetowych.

Znowelizowany Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu znacznie ograniczy elastyczność budżetową, a zobowiązanie Włoch w ramach NATO do zwiększenia wydatków na obronność spowoduje dodatkową presję na finanse publiczne. Ograniczenia te nieuchronnie zmniejszają zasoby dostępne na infrastrukturę, innowacje technologiczne, politykę przemysłową oraz długoterminowy rozwój gospodarczy.

Zamiast godzić się na spowolnienie wzrostu gospodarczego jako coś nieuniknionego, propozycja ta ma na celu wykorzystanie tego, co jej zwolennicy określają jako największy niewykorzystany atut strategiczny Włoch: ogromne zasoby prywatnych oszczędności w połączeniu ze znacznym portfelem aktywów publicznych.

Włochy dysponują bilionami euro zgromadzonymi przez gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, fundusze emerytalne, instytucje zabezpieczenia społecznego oraz fundacje bankowe. Znaczna część tego kapitału pozostaje albo ulokowana w niskooprocentowanych lokatach bankowych, albo zainwestowana za granicą. Zgodnie z propozycją wyzwaniem nie jest brak bogactwa, lecz brak mechanizmów zdolnych do skierowania części tych środków na produktywne inwestycje krajowe.

Proponowany fundusz suwerenny zostałby początkowo skapitalizowany poprzez przeniesienie i waloryzację aktywów państwowych, w tym udziałów rządowych, nieruchomości, praw oraz innych aktywów publicznych. Dodatkowe środki byłyby pozyskiwane wyłącznie na zasadzie dobrowolności, przy czym rodzinom, przedsiębiorstwom i inwestorom instytucjonalnym gotowym do udziału w funduszu oferowano by konkurencyjne stopy zwrotu.

Co najważniejsze, we wniosku podkreślono, że celem nie jest finansowanie zwykłych wydatków rządowych. Fundusz miałby natomiast funkcjonować jako platforma inwestycji długoterminowych przeznaczona wyłącznie na projekty mogące wzmocnić potencjał produkcyjny Włoch.

Do sektorów priorytetowych należałyby: infrastruktura transportowa, sieci energetyczne, łączność cyfrowa, sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, badania naukowe, innowacje technologiczne oraz strategiczne łańcuchy dostaw w przemyśle — wszystkie te obszary uznaje się za kluczowe dla utrzymania konkurencyjności w coraz bardziej opartej na technologii gospodarce światowej.

Aby ułatwić uczestnictwo, w przepisach wprowadzono dwa specjalne instrumenty finansowe.

Pierwsza z nich obejmuje Krajowe Konta Inwestycyjne (CIN), przeznaczone przede wszystkim dla gospodarstw domowych i małych przedsiębiorstw poszukujących bezpiecznych, długoterminowych możliwości inwestycyjnych bezpośrednio powiązanych z rozwojem gospodarczym Włoch.

Drugim instrumentem byłyby Obligacje na rzecz Rozwoju Krajowego (OSN), skierowane do inwestorów instytucjonalnych oraz podmiotów zapewniających długoterminowy kapitał, takich jak fundusze emerytalne i firmy ubezpieczeniowe.

Jedną z cech wyróżniających tę propozycję jest nacisk na przejrzystość i rozliczalność. Środki pozyskane za pomocą tych instrumentów byłyby przeznaczone na jasno określone projekty strategiczne, a platforma cyfrowa umożliwiłaby inwestorom monitorowanie sposobu alokacji ich kapitału, zapoznawanie się z charakterystyką projektów oraz śledzenie postępów w ich realizacji w czasie rzeczywistym.

Nad ramami operacyjnymi znajdowałby się Krajowy Strategiczny Plan Inwestycyjny, opracowany przez rząd i przedłożony parlamentowi do zatwierdzenia. Zwolennicy tego rozwiązania uważają ten model zarządzania za niezbędny do zapewnienia, by priorytety przemysłowe i infrastrukturalne Włoch były ustalane w ramach przejrzystego, wieloletniego planowania, a nie w oparciu o krótkoterminowe decyzje polityczne.

Zwolennicy w ramach koalicji rządzącej twierdzą, że podejście to jest zgodne z ogólnym naciskiem rządu Meloni na wzmocnienie suwerenności gospodarczej Włoch, przy jednoczesnym zachęcaniu do udziału sektora prywatnego zamiast polegania wyłącznie na wydatkach publicznych.

Wniosek odzwierciedla również filozofię, zgodnie z którą oszczędności krajowe postrzegane są jako strategiczny zasób, który w połączeniu z solidnym systemem zarządzania i rynkowymi zachętami może wspierać rozwój krajowy. Zwolennicy tej koncepcji uważają, że dzięki stworzeniu możliwości dobrowolnych inwestycji powiązanych z konkretnymi projektami krajowymi Włochy mogłyby przyciągnąć długoterminowy kapitał bez nakładania nowych obciążeń na podatników.

Szerszy cel wykracza poza finansowanie poszczególnych projektów. Po latach powolnego wzrostu wydajności i wyzwań stojących przed przemysłem zwolennicy tego rozwiązania twierdzą, że Włochy potrzebują mechanizmu strukturalnego, który pozwoli utrzymać inwestycje znacznie dłużej niż do wygaśnięcia programu PNRR.

W obliczu utrzymującego się wysokiego poziomu długu publicznego i coraz większych ograniczeń w zakresie swobody budżetowej decydenci stoją przed trudnym zadaniem utrzymania tempa wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym przestrzeganiu europejskich zasad budżetowych. Proponowany Krajowy Fundusz Suwerenny przedstawiany jest jako jedna z możliwych odpowiedzi na ten dylemat: połączenie aktywów publicznych, prywatnych oszczędności, kapitału instytucjonalnego oraz przejrzystego zarządzania w celu sfinansowania przyszłości kraju.

Czy Parlament ostatecznie zatwierdzi tę ustawę, dopiero się okaże. Niemniej jednak wniosek ten podkreśla temat, który odgrywa coraz ważniejszą rolę w debacie gospodarczej we Włoszech za rządów Giorgii Meloni: przesunięcie punktu ciężkości z zwiększania wydatków publicznych na mobilizację kapitału krajowego na potrzeby inwestycji strategicznych, przy czym deklarowanym celem jest przywrócenie zrównoważonego wzrostu gospodarczego, wzmocnienie konkurencyjności przemysłowej oraz zapewnienie Włochom większej kontroli nad ich długoterminową przyszłością gospodarczą.

Alessandro Fiorentino