Subscribe
W dniu 3 lipca 2026 r. do włoskiego parlamentu przedłożono trzecie roczne sprawozdanie z realizacji Planu Mattei dla Afryki, zaktualizowane na dzień 30 czerwca tego samego roku i zatwierdzone przez Komitet Sterujący podczas jego szóstego posiedzenia, które odbyło się 26 czerwca 2026 r. w Palazzo Chigi. Przedłożenie dokumentu parlamentowi wynika z wymogu określonego w art. 5 ust. 3 ustawy nr 2 z dnia 24 stycznia 2024 r., która reguluje okresowe monitorowanie inicjatywy poprzez sporządzanie rocznych sprawozdań. W sprawozdaniu podkreślono, że Plan Mattei wyszedł już poza fazę planowania strategicznego i wszedł w fazę pełnej operacyjności, charakteryzującą się konkretną realizacją projektów, wzmocnieniem instrumentów finansowych oraz rozszerzeniem współpracy międzynarodowej. Ewolucja planu świadczy o procesie stopniowej konsolidacji instytucjonalnej, mającej na celu zdefiniowanie nowego modelu współpracy między Włochami a krajami afrykańskimi, opartego na partnerskiej współpracy i ukierunkowanego na wspólny rozwój. Według premier Giorgii Meloni plan ten nabrał znaczenia wykraczającego poza wymiar krajowy, zyskując uznanie na szczeblu europejskim i międzynarodowym. Ewolucji tej towarzyszą konkretne wyniki osiągnięte dzięki zwiększonej mobilizacji zasobów publicznych i prywatnych oraz budowie modelu współpracy opartego na wzajemnym szacunku, zaufaniu instytucjonalnym i waloryzacji wspólnych interesów.
ROZSZERZENIE ZASIĘGU GEOGRAFICZNEGO PLANU I ROZWIJANIE WSPÓŁPRACY PARTNERSKIEJ
Jednym z najważniejszych aspektów wynikających z raportu jest stopniowy wzrost liczby krajów uczestniczących w inicjatywie. Dane liczbowe wskazują na stałe poszerzanie się zasięgu geograficznego Planu – od dziewięciu krajów pilotażowych wskazanych w styczniu 2024 r. do czternastu rok później, a obecnie do osiemnastu. Wzrost odnotowany w marcu 2026 r. wynikał z dołączenia czterech krajów afrykańskich: Gabonu, Demokratycznej Republiki Konga, Rwandy i Zambii. Rozszerzenie to stanowi wzrost o 100% w porównaniu z pierwotnym składem Planu, co podkreśla stopniową ekspansję włoskiej współpracy na nowe obszary kontynentu afrykańskiego. Z perspektywy strategicznej wzrost liczby krajów partnerskich wskazuje zarówno na rosnące możliwości organizacyjne, jak i na większą atrakcyjność tej inicjatywy dla krajów afrykańskich zainteresowanych rozwijaniem programów współpracy z Włochami. Szerszy zasięg geograficzny pozwala również na dywersyfikację działań w oparciu o zróżnicowane potrzeby gospodarcze, infrastrukturalne i społeczne poszczególnych krajów.
ARCHITEKTURA FINANSOWA I MOBILIZACJA ZASOBÓW GOSPODARCZYCH
Jednym z podstawowych filarów Planu Mattei jest jego złożona struktura finansowa, oparta na połączeniu instrumentów publicznych, inwestycji prywatnych oraz partnerstw z międzynarodowymi organizacjami finansowymi. Początkowy budżet Planu wynosi 5,5 mld euro i stanowi podstawę ekonomiczną, na której zaplanowano działania w różnych sektorach strategicznych. Wielkość dostępnych środków podkreśla dążenie do wspierania inicjatyw średnio- i długoterminowych, a nie działań o ograniczonym czasie trwania. Szczególnie ważna jest rola Włoskiego Funduszu Klimatycznego. W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem, od 1 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2026 r., Komitet Techniczny Funduszu zatwierdził środki w wysokości około 936,7 mln euro. Biorąc pod uwagę łączną kwotę zatwierdzonych środków, wynoszącą około 1,2 mld euro i rozdzieloną na piętnaście interwencji w Afryce, okazuje się, że analizowany okres stanowi ponad 78% całkowitej wartości zatwierdzonych środków. Liczba ta wskazuje na znaczne przyspieszenie zdolności operacyjnej Funduszu w ostatnim roku jego działalności. Kolejnym istotnym elementem są gwarancje o wartości 4 mld euro udzielone przez SACE – grupę ubezpieczeniowo-finansową, w 100% należącą do Ministerstwa Gospodarki i Finansów – w celu wsparcia inwestycji w krajach objętych Planem. Kwota tych gwarancji jest szczególnie znacząca, stanowiąc około 73% całkowitego początkowego finansowania Planu Mattei. Świadczy to o tym, jak instrumenty gwarancyjne mają odgrywać kluczową rolę w zachęcaniu inwestorów do udziału oraz w ograniczaniu ryzyka związanego z projektami rozwojowymi. Ramy finansowe uzupełniają włoskie kredyty dwustronne w wysokości 269 mln euro, przeznaczone na przekształcenie w projekty rozwojowe w perspektywie dziesięcioletniej. Prognoza stopniowego przekształcania kredytów w inwestycje produkcyjne świadczy o przyjęciu długoterminowej perspektywy, ukierunkowanej na zrównoważony rozwój gospodarczy i ciągłość inicjatyw.
ROZWÓJ PROJEKTU I MOŻLIWOŚCI OPERACYJNE
Wymiar operacyjny Planu jest szczególnie widoczny w liczbie obecnie realizowanych projektów. Raport odnotowuje 76 aktywnych inicjatyw rozłożonych na różne kraje partnerskie. Liczba ta jest szczególnie znacząca w porównaniu z początkową fazą inicjatywy, pokazując, w jaki sposób Plan stopniowo przechodził od etapu planowania do konkretnej realizacji działań. Duża liczba projektów wskazuje na ugruntowany potencjał organizacyjny oraz strukturę administracyjną zdolną do jednoczesnej koordynacji inicjatyw z różnych sektorów, realizowanych w wielu różnych kontekstach krajowych. Różnorodność działań ma również zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zintegrowanego podejścia do rozwoju, pozwalającego uniknąć koncentracji zasobów na ograniczonej liczbie programów i sprzyjającego zamiast tego uporządkowanemu rozłożeniu inwestycji.
SZCZYTY WŁOCHY–AFRYKA I WZMOCNIENIE WSPÓŁPRACY POLITYCZNEJ
Dyplomatyczny wymiar planu Mattei znajduje również odzwierciedlenie w organizacji szczytów włosko-afrykańskich, które stanowią narzędzia mające na celu wzmocnienie dialogu politycznego między zaangażowanymi rządami. W raporcie przypomniano o dwóch dotychczasowych spotkaniach. Pierwsze z nich odbyło się w Rzymie w styczniu 2024 r., natomiast drugie miało miejsce 13 lutego 2026 r. w Addis Abebie. To ostatnie spotkanie ma szczególne znaczenie symboliczne i polityczne, ponieważ po raz pierwszy w historii konferencji szczyt odbył się bezpośrednio na afrykańskiej ziemi. W wydarzeniu wzięło udział trzydzieści pięć delegacji reprezentowanych na szczeblu szefów państw i rządów, co świadczy o wysokim poziomie zaangażowania instytucjonalnego osiągniętym dzięki Planowi oraz o rosnącym znaczeniu przypisywanym tej inicjatywie w ramach stosunków międzynarodowych między Włochami a kontynentem afrykańskim.
STRATEGICZNE WYTYCZNE DOTYCZĄCE INTERWENCJI
Strategia nakreślona w Planie Mattei opiera się na sześciu głównych obszarach działania, uznanych za sektory priorytetowe dla promowania zrównoważonego rozwoju. Obszary te obejmują gospodarkę wodną, rolnictwo, energetykę, infrastrukturę fizyczną i cyfrową, edukację, szkolenia i kulturę, a także sektor opieki zdrowotnej. We wszystkich tych obszarach kapitał ludzki uznano za centralny element, wokół którego należy budować politykę wzrostu gospodarczego i społecznego. W ciągu ostatniego roku w strategii położono również większy nacisk na transformację cyfrową i rozwój sztucznej inteligencji, uznając rosnącą rolę, jaką technologie cyfrowe odgrywają w rozwoju gospodarczym, innowacjach administracyjnych oraz rozwoju umiejętności zawodowych. Włączenie tych nowych obszarów jeszcze bardziej poszerza zakres planu, umożliwiając mu sprostanie wyzwaniom związanym z transformacją technologiczną i postępującą cyfryzacją gospodarek afrykańskich.
MIĘDZYNARODOWE UZNANIE I SYNERGIE WIELOSTRONNE
Jednym z elementów charakteryzujących ewolucję Planu jest rosnące uznanie, jakim cieszy się on na arenie międzynarodowej. W raporcie podkreślono, że inicjatywa ta jest w coraz większym stopniu włączana do strategii współpracy europejskiej z Afryką, zwłaszcza poprzez koordynację z programem Unii Europejskiej „Global Gateway”. Jednocześnie powstała sieć partnerstw z wiodącymi wielostronnymi instytucjami finansowymi. Na szczególną uwagę zasługuje umowa ramowa z Bankiem Światowym, a także współpraca z Afrykańskim Bankiem Rozwoju w ramach instrumentu finansowego „Plan Mattei – Proces Rzymski”. Architekturę finansową dodatkowo wzmacniają europejskie gwarancje TERRA i RISE, promowane przez Komisję Europejską, natomiast współpraca techniczna i operacyjna obejmuje liczne organizacje międzynarodowe, takie jak Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC), Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa (IFAD), FAO oraz Afrykańska Korporacja Finansowa. Różnorodność tych partnerstw przyczynia się do zwiększenia możliwości finansowania projektów, sprzyja transferowi wiedzy technicznej oraz umożliwia włączenie Planu Mattei do szerszych strategii wielostronnych poświęconych rozwojowi kontynentu afrykańskiego.
WŁOSKI MODEL SYSTEMOWY JAKO CECHĄ WYRÓŻNIAJĄCĄ
W raporcie przypisuje się kluczową rolę tak zwanemu „systemowi włoskiemu”, rozumianemu jako model koordynacji działań podmiotów instytucjonalnych, finansowych, terytorialnych i społecznych. Plan obejmuje liczne ministerstwa, główne krajowe instytucje finansowe, takie jak Cassa Depositi e Prestiti, SACE i SIMEST, a także regiony, władze lokalne, uczelnie, organizacje trzeciego sektora oraz afrykańską diasporę we Włoszech. Takie podejście umożliwia tworzenie sieci łączącej różnorodną wiedzę specjalistyczną oraz sprzyja skoordynowanemu zarządzaniu inicjatywami, przełamując fragmentaryczną wizję współpracy międzynarodowej. Integracja administracji publicznej, systemu finansowego, środowiska akademickiego i społeczeństwa obywatelskiego stanowi jeden z najbardziej innowacyjnych aspektów planu, ponieważ umożliwia wykorzystanie uzupełniających się zasobów oraz opracowywanie działań lepiej dostosowanych do potrzeb zaangażowanych terytoriów. Ogólnie rzecz biorąc, trzecie sprawozdanie roczne podkreśla, że Plan Mattei osiągnął etap pełnej operacyjności, wspierany przez stopniową ekspansję geograficzną, znaczne wzmocnienie zasobów finansowych oraz złożony system współpracy krajowej i międzynarodowej. Analiza danych wskazuje na znaczny wzrost zarówno zakresu terytorialnego, jak i zdolności inwestycyjnych, co jest szczególnie widoczne w zwiększeniu liczby zatwierdzonych środków finansowych, rozszerzeniu gwarancji inwestycyjnych oraz wzroście liczby uruchomionych projektów. Elementy te nakreślają model współpracy, którego celem jest połączenie rozwoju gospodarczego, partnerstwa instytucjonalnego i długoterminowej zrównoważoności poprzez podejście systemowe i wielopoziomowe.