Europa przechodzi ciężką próbę na Cyprze

Polityka - 2026-11-18

Wydaje się, że przez 43 lata od utworzenia nielegalnego podmiotu politycznego na okupowanych terytoriach Cypru nic się nie zmieniło. Wyspa pozostaje podzielona na dwie części, a armia turecka kontroluje 37% terytorium państwa europejskiego.

W zeszłym tygodniu na okupowanych terytoriach Cypru świętowano utworzenie tak zwanej „Tureckiej Republiki Cypru Północnego”, podczas gdy w Europie tylko nieliczni nadal domagają się tego, co uważają za oczywiste rozwiązanie: wyzwolenie zamiast federacji oraz odrzucenie porozumienia opartego na koncepcji dwóch państw lub dwóch podmiotów.

Jaka była reakcja samej Unii Europejskiej? Jaką presję wywierała ona na Turcję przez te wszystkie lata, od inwazji w 1974 roku aż do dnia dzisiejszego, biorąc pod uwagę, że Turcja nadal jest przez wielu postrzegana jako główna przeszkoda w negocjacjach mających na celu rozwiązanie problemu cypryjskiego? Czy jest to, jak wielu próbowało to przedstawiać w ostatnich latach, po prostu spór między dwiema społecznościami (Cypryjczykami greckimi i cypryjczykami tureckimi)?

Na wstępie należy przyznać, że problem cypryjski jest zasadniczo kwestią inwazji i okupacji. W 1974 roku Turcja dokonała inwazji na Cypr i zajęła 37% powierzchni wyspy, wyznaczając linię podziału na jej terytorium. Pięćdziesiąt dwa lata później sytuacja pozostaje w dużej mierze niezmieniona, a kolejne rządy w tak zwanej Tureckiej Republice Północnego Cypru, działające pod wpływem Ankary, nadal opowiadają się za rozwiązaniami opartymi na podziale wyspy, czy to w formie porozumienia między dwoma państwami, czy też federacji dwustrefowej i dwuwspólnotowej (BBF). Zgodnie z tą perspektywą propozycje takie nie rozwiązałyby problemu ani nie doprowadziłyby do zjednoczenia Cypru.

Poza kryzysem humanitarnym — obejmującym uchodźców, którzy stracili swoje domy, osoby zaginione i przesiedleńców — Cypr pozostaje miejscem, w którym znajduje się ostatnia podzielona stolica Europy. Nikozja nosi głębokie blizny i stanowi widoczne przypomnienie trwającego podziału oraz braku postępów w kierunku rozwiązania konfliktu.

Musimy również pamiętać, że Turcja naruszyła podstawowe postanowienia Karty Narodów Zjednoczonych (ONZ), a także liczne wiążące rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Karta Narodów Zjednoczonych stanowi, że wszystkie państwa członkowskie ONZ muszą powstrzymać się od groźby użycia siły lub jej użycia przeciwko integralności terytorialnej lub niezależności politycznej jakiegokolwiek państwa. Inwazja wojskowa Turcji w 1974 r. stanowiła jednak wyraźne naruszenie tej fundamentalnej zasady, ponieważ Traktat Gwarancyjny z 1960 r. nie przyznawał prawa do jednostronnej interwencji wojskowej mającej na celu naruszenie integralności terytorialnej Cypru.

Rozwiązania proponowane stronie grecko-cypryjskiej na przestrzeni lat były dalekie od trwałości. Z tej perspektywy jedynym skutkiem, jaki może przynieść model federalny w sytuacji takiej jak problem cypryjski, jest legitymizacja zasady, że siła stanowi prawo. Innymi słowy, każdy, kto dysponuje siłą militarną i potencjałem wojskowym, może rościć sobie prawa do terytorium innego kraju i je przejąć.

Czy Federacja to rozwiązanie?

Aby można było utworzyć federację, należy najpierw spełnić pewne kryteria, w tym określić granice terytorialne podmiotów wchodzących w jej skład. Nie ma to miejsca na Cyprze, gdzie podział został narzucony w wyniku tureckiej inwazji i okupacji.

Jednocześnie podział Cypru oparty na modelu federalnym budzi wątpliwości dotyczące zakazu dyskryminacji rasowej wynikającego z zasad jus cogens (norm bezwzględnie obowiązujących prawa międzynarodowego). Zgodnie z konwencją wiedeńską z 1980 r. każda umowa międzynarodowa przewidująca takie naruszenia zostałaby uznana za nieważną. Ponadto utrzymałoby się ryzyko polaryzacji między regionami tworzącymi państwo, co mogłoby potencjalnie wywołać tendencje dzielące, a nie jednoczące.

Podsumowując, jako członkowie Unii Europejskiej musimy pamiętać, że zgodnie z tym stanowiskiem istnieje tylko jedno rozwiązanie: zjednoczone państwo. Problem cypryjski nie dotyczy wyłącznie Cypru; jest to również kwestia europejska, ponieważ terytoria okupowane stanowią nie tylko część Cypru, ale także część terytorium Europy.

Obecnie wyraźnie widać, że pozostałe państwa europejskie powinny wesprzeć Cypr w rozwiązywaniu problemów humanitarnych spowodowanych turecką inwazją i okupacją.

Wczoraj była to Cypr, dziś jest to Ukraina. Które terytorium stanie się następnym przedmiotem negocjacji i targów? Zasady sprawiedliwości i prawa międzynarodowego w Europie są poddawane próbie na okupowanych terytoriach Cypru i wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej muszą to jasno zrozumieć.