Subscribe
Niewiele osób interesowało się Islandią – jałową krainą, która przez długi czas pozostawała pod panowaniem duńskim. Islandia miała jednak kilku dobrych przyjaciół za granicą. Należeli do nich duński erudyta Ole Worm (1588–1654), który uratował przed zniszczeniem wiele starożytnych islandzkich rękopisów; duńskiego króla Fryderyka VI (1843–1912), który szczerze pragnął uznać Islandię za suwerenne państwo; oraz lorda Daniela Hannana (ur. 1971), który elokwentnie bronił Islandii podczas kryzysu bankowego w 2008 roku. Przychodzą mi jednak na myśl tylko dwie osoby z zagranicy, których działania miały kluczowe znaczenie dla Islandii w trudnych chwilach: brytyjski botanik sir Joseph Banks (1743–1820) oraz szwajcarski prawnik dr Carl Baudenbacher (ur. 1947).
Banki uratowały Islandię przed głodem
W 1772 roku sir Joseph Banks sfinansował wyprawę na Islandię, gdzie wraz ze swoją świtą wspiął się na legendarny wulkan Hekla i badał nie tylko faunę i florę wyspy, ale także jej lodowce i gejzery. Banks odwiedził zastępcę gubernatora Islandii, Ólafura Stephensena, i poznał jego dziesięcioletniego syna, Magnúsa. W Islandii Banksowi towarzyszył rysownik John Cleveley Jr., który przedstawił podróżników schodzących z Hekli (patrz powyżej).
W 1807 roku Banks pełnił funkcję prezesa Królewskiego Towarzystwa Naukowego oraz doradcy rządu brytyjskiego. W tym samym roku, w trakcie wojen napoleońskich, wybuchły działania wojenne między Wielką Brytanią a Danią. Królewska Marynarka Wojenna patrolowała północny Atlantyk, aby egzekwować brytyjską blokadę kontynentu. Statki przybywające jesienią z Islandii były przechwytywane, a ich załogi i pasażerowie zatrzymywani. Wśród pasażerów znajdował się główny sędzia Islandii, Magnús Stephensen. W końcu dotarł do Kopenhagi, gdzie zdał sobie sprawę, że Islandii może grozić głód, jeśli transport na wyspę i z niej zostanie wstrzymany na lata. Przypomniał sobie angielskiego gościa, którego spotkał jako chłopiec 35 lat wcześniej, sir Josepha Banksa, i napisał do niego, opisując ich spotkanie oraz obecną trudną sytuację swoich rodaków.
W kolejnych latach Banks uzyskał zezwolenie na żeglugę statków do i z Islandii. Jego osobisty przyjaciel, król Jerzy III, wydał nawet w 1810 roku rozporządzenie Rady Ministrów, w którym stwierdzono, że Islandczycy, choć poddani króla duńskiego, powinni być traktowani jako przyjaciele. Był to prawdopodobnie dokument wyjątkowy w historii wojskowości. W ten sposób, dzięki Banksowi, Islandia uniknęła głodu, który dotknął Norwegię z powodu blokady, opisanego w słynnym wierszu „Terje Vigen” autorstwa Henrika Ibsena.
Baudenbacher uwolnił Islandię z pułapki zadłużenia
Dr Carl Baudenbacher pełnił funkcję prezesa Trybunału EFTA w 2012 roku, kiedy to do Trybunału trafił spór między Islandią z jednej strony a Wielką Brytanią i Holandią z drugiej. W październiku 2008 r. upadły trzy główne banki Islandii. Jeden z nich, Landsbanki, gromadził depozyty w Wielkiej Brytanii i Holandii za pośrednictwem swojego oddziału w Londynie, więc za te depozyty odpowiedzialny był islandzki Fundusz Gwarancji Depozytów. Instytucja ta dysponowała jednak znikomymi środkami. Rządy Wielkiej Brytanii i Holandii natychmiast zwróciły środki deponentom i przedstawiły rządowi islandzkiemu rachunek w wysokości czterech miliardów euro wraz z odsetkami. Była to oszałamiająca kwota jak na islandzkie standardy – połowa rocznego produktu krajowego brutto – a po doliczeniu odsetek była jeszcze wyższa.
Rząd islandzki odrzucił projekt ustawy, argumentując, że odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na masie upadłościowej Landsbanki oraz Islandzkim Funduszu Depozytowym; że państwo islandzkie nie może być pociągane do odpowiedzialności za transakcje prywatne; oraz że przyjęło wymagane ramy regulacyjne. Rząd brytyjski próbował zmusić Islandię do przyjęcia odpowiedzialności, nakładając na nią przepisy ustawy antyterrorystycznej oraz blokując pożyczkę z Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Wyglądało na to, że Islandia znajdzie się w pułapce zadłużenia, podobnie jak Haiti w 1825 roku i Niemcy w 1919 roku. Jednak pod przewodnictwem Baudenbachera Sąd EFTA orzekł na korzyść Islandii, opierając się na solidnych podstawach prawnych. Ostatecznie masa upadłościowa Landsbanki w pełni zrekompensowała straty brytyjskim i holenderskim deponentom, ale odsetki byłyby ogromne: Haiti spłaciło dług dopiero w 1947 r., a Niemcy w 2010 r.
W Islandii Baudenbacher stał się bohaterem narodowym, podobnie jak przed nim Banks. 10 sierpnia 2026 roku Baudenbacher przyjedzie do Islandii, aby doradzić Islandczykom w sprawie pozostania w EOG lub przystąpienia do UE.