Subscribe
Walka z handlem narkotykami i uzależnieniami stanowi jedno z najbardziej złożonych wyzwań stojących przed instytucjami europejskimi, które muszą zmagać się z międzynarodowymi organizacjami przestępczymi, nieustannie zmieniającymi się rynkami substancji odurzających oraz coraz bardziej wielowymiarowymi skutkami zdrowotnymi i społecznymi. Właśnie w tym kontekście 23 października 2026 r. w społeczności San Patrignano w Emilii-Romanii odbyło się międzynarodowe spotkanie wysokiego szczebla poświęcone profilaktyce uzależnień i rehabilitacji, zainicjowane przez Włochy i Francję. Inicjatywa ta, mająca na celu wzmocnienie współpracy politycznej i instytucjonalnej, zakończyła się przyjęciem Deklaracji ECAD w sprawie profilaktyki uzależnień i resocjalizacji. Wydarzenie to stanowiło znaczący kamień milowy dla Europejskiej Koalicji Przeciwko Narkotykom (ECAD), która została utworzona 2 października 2025 r. z inicjatywy Włoch i Francji. Projekt ten został zaproponowany nieco ponad rok wcześniej w Kopenhadze, podczas posiedzenia Europejskiej Wspólnoty Politycznej, w celu przezwyciężenia fragmentacji krajowych działań oraz stworzenia narzędzia operacyjnego pozwalającego stawić czoła zagrożeniu, które wykracza poza granice i wymaga skoordynowanych działań. Podczas kolejnego spotkania w Erywaniu w Armenii, które odbyło się 4 maja 2026 r., określono trzy główne obszary działania: zwalczanie nielegalnego handlu, działania wymierzone w majątek organizacji przestępczych oraz wzmocnienie polityki w zakresie profilaktyki, leczenia i resocjalizacji. Spotkanie w San Patrignano skupiało się w szczególności na tym ostatnim obszarze.
WŁOCHY JAKO INICJATOR ZINTEGROWANEJ REAKCJI
Stanowisko Włoch w tej kwestii wynika z ich aktywnej roli politycznej oraz gotowości do dzielenia się z innymi krajami doświadczeniem zdobytym na szczeblu krajowym. Rzym nie tylko wspiera międzynarodową koordynację działań przeciwko przemytowi narkotyków, ale proponuje model, w którym działania organów ścigania uzupełniają środki ukierunkowane na profilaktykę, wsparcie i reintegrację społeczną. Decyzja o zorganizowaniu spotkania w San Patrignano – organizacji o wieloletniej tradycji w dziedzinie leczenia uzależnień – pomaga podkreślić to podejście. W swoim przemówieniu Meloni przedstawiła politykę Włoch jako bogate doświadczenie, którym należy dzielić się z partnerami europejskimi. W związku z tym współpraca rozwijana w ramach ECAD ma na celu zapewnienie większej spójności między strategiami krajowymi oraz wzmocnienie powiązań między instytucjami politycznymi, organami ścigania, wymiarem sprawiedliwości, służbą zdrowia i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.
SZLAKI MORSKIE I ZWALCZANIE PRZYCHODÓW POCHODZĄCYCH Z DZIAŁALNOŚCI PRZESTĘPCZEJ
Pierwszym obszarem zainteresowania wskazanym przez koalicję jest nielegalny handel substancjami odurzającymi, ze szczególnym uwzględnieniem szlaków morskich. Według danych przytoczonych przez premier Giorgię Meloni około 80% narkotyków wprowadzanych nielegalnie do Europy trafia tu drogą morską. W związku z tym priorytetami operacyjnymi są kontrola portów, koordynacja obecności sił morskich oraz dostosowanie działań nadzorczych do nowych technologii wykorzystywanych przez handlarzy. Drugi filar dotyczy aktywów finansowych handlarzy narkotyków. W tym kontekście Meloni odwołała się do dziedzictwa włoskich sędziów antymafijnych Giovanniego Falcone i Paolo Borsellino, podkreślając znaczenie śledzenia przepływów finansowych w celu identyfikacji i osłabienia struktur przestępczych. Zasada „podążania za pieniędzmi” przekłada się na potrzebę zwiększenia liczby zajęć i konfiskat, wzmocnienia współpracy finansowej oraz poprawy zdolności do monitorowania transakcji – w tym tych przeprowadzanych za pomocą kryptowalut.
NOWE SUBSTANCJE, SZTUCZNA INTELIGENCJA I PROBLEMY MŁODYCH LUDZI
Trzeci obszar zainteresowania, który stanowił główny temat spotkania w San Patrignano, dotyczy przemian na rynku narkotykowym oraz wpływu nowych substancji na zdrowie publiczne. Zgodnie z analizą przedstawioną przez Meloni, substancje dostępne obecnie różnią się od tych, które dominowały kilkadziesiąt lat temu, pod względem mocy działania, ceny oraz łatwości dostępu. Ponadto w niektórych kontekstach zażywanie narkotyków jest postrzegane jako społecznie akceptowalne, co stwarza ryzyko niedoceniania indywidualnych i zbiorowych konsekwencji tego zjawiska. Szczególnie istotną kwestią jest tempo, w jakim opracowywane i rozprowadzane są nowe substancje syntetyczne. Wykorzystanie sztucznej inteligencji może ułatwić tworzenie nowych cząsteczek, które mogą trafić na rynek, zanim zostaną zidentyfikowane przez władze, sklasyfikowane jako środki odurzające i dodane do oficjalnych wykazów określających je jako nielegalne. Luka między innowacjami na nielegalnym rynku a zdolnością do reagowania regulacyjnego stanowi zatem wyzwanie zarówno dla instytucji krajowych, jak i europejskich.
MODEL WŁOSKI: PROFILAKTYKA, LECZENIE I REHABILITACJA
Przedstawiając krajową strategię działania, Meloni zwróciła uwagę na szereg środków, które rząd uznaje za kluczowe dla wzmocnienia systemu zwalczania uzależnień. Według premier na rok 2026 przeznaczono ponad 210 milionów euro na potrzeby systemu krajowego. Kolejnym kluczowym elementem jest wzmocnienie Krajowego Systemu Wczesnego Ostrzegania o Narkotykach, którego zadaniem jest identyfikowanie nowych substancji i pojawiających się trendów w zakresie ich zażywania oraz przekazywanie niezbędnych informacji odpowiednim organom, aby mogły one interweniować, zanim dojdzie do sytuacji kryzysowych. Strategia porusza również kwestię powiązań między uzależnieniami a systemem wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Meloni zwróciła uwagę na uchwalenie ustawy mającej na celu rozszerzenie i uproszczenie procedury, dzięki której osoby zmagające się z nadużywaniem substancji psychoaktywnych – które popełniły przestępstwa związane z zażywaniem narkotyków – mogą odbyć całą karę lub jej pozostałą część w ramach wspólnoty terapeutycznej.
DEKLARACJA ECAD: WSPÓLNE ZASADY EUROPEJSKIEJ POLITYKI
Dokument przyjęty 23 października 2026 r. przez przedstawicieli państw uczestniczących w Europejskiej Koalicji przeciwko Narkotykom (ECAD) ustanawia wspólne ramy odpowiedzialności politycznej i instytucjonalnej. Tekst przypisuje kluczową rolę profilaktyce opartej na dowodach naukowych i wzywa rządy do wspierania polityk łączących informację, pomoc, leczenie, osobisty powrót do zdrowia oraz reintegrację społeczną, edukacyjną i zawodową. Ponadto deklaracja podkreśla, że dostęp do opieki musi być zagwarantowany bez dyskryminacji i barier. Ścieżki powrotu do zdrowia muszą być spersonalizowane i dostosowane do indywidualnych potrzeb, ze szczególnym uwzględnieniem grup szczególnie wrażliwych oraz osób żyjących w sytuacjach kryzysowych lub konfliktowych, gdzie ryzyko wystąpienia uzależnienia może być zwiększone. Powrót do zdrowia definiuje się jako proces ciągły, mający na celu również zapobieganie nawrotom, wzmacnianie umiejętności osobistych i interpersonalnych oraz wspieranie satysfakcjonującego życia społecznego, edukacyjnego i zawodowego. Aby osiągnąć te cele, dokument wzywa do zapewnienia ciągłości opieki oraz współpracy między służbami zdrowotnymi i socjalnymi, rodzinami, instytucjami edukacyjnymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i społecznościami lokalnymi. Deklaracja odwołuje się również do wspólnego aktu z dnia 2 października 2025 r., na mocy którego utworzono ECAD, oraz potwierdza konieczność działania zgodnie ze strategicznymi ramami Unii Europejskiej w zakresie narkotyków i związanymi z nimi priorytetami.
WSPÓLNY PROGRAM DZIAŁAŃ UNII EUROPEJSKIEJ I ORGANIZACJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH
Zakres tej inicjatywy wykracza poza koordynację działań między krajami należącymi do koalicji. W deklaracji wskazano, że współpraca międzynarodowa stanowi kluczowe narzędzie w walce z handlem narkotykami, koordynacji działań sił policyjnych i organów wymiaru sprawiedliwości wzdłuż szlaków narkotykowych oraz opracowywaniu odpowiednich rozwiązań w odpowiedzi na zmiany na rynku. Jednocześnie podkreśla się znaczenie badań i gromadzenia danych jako środków służących kształtowaniu polityki publicznej i reagowaniu na pojawiające się wyzwania – w tym poprzez opracowywanie farmakologicznych i psychospołecznych metod leczenia zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Sygnatariusze zobowiązują się do promowania polityk krajowych zgodnych z uzgodnionymi zasadami oraz do kontynuowania współpracy w ramach ECAD (European Cities Against Drugs). Celem jest przedstawienie tych wytycznych na forach wielostronnych, w tym w Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz podczas zbliżającego się posiedzenia Komisji ds. Środków Odurzających w Wiedniu. W swoim wystąpieniu Meloni podkreśliła również współpracę z Europejskim Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii oraz Radą Europy. Stanowisko Włoch odzwierciedla zaangażowanie w kształtowanie zintegrowanego podejścia europejskiego – łączącego działania organów ścigania przeciwko działalności przestępczej z profilaktyką ukierunkowaną na zdrowie oraz reintegracją społeczną. Wyzwaniem jest przełożenie zasad zawartych w deklaracji na wspólne narzędzia operacyjne, zdolne do szybkiego dostosowywania się do zmian rynkowych i zapewniające ciągłość opieki. W tym kontekście głównym przesłaniem politycznym spotkania jest to, że walki z narkotykami nie można pozostawić w rękach jednej agencji lub jednego instrumentu. Zwalczanie zysków pochodzących z przestępczości, współpraca wzdłuż międzynarodowych szlaków przemytu, rozpowszechnianie informacji naukowych oraz wspieranie osób zmagających się z uzależnieniem to wzajemnie powiązane elementy jednolitej strategii. Włochy dążą do umocnienia swojej roli jako orędownika tego podejścia, kierując się przekonaniem, że profilaktyka i współpraca międzypaństwowa mają zasadnicze znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego, bezpieczeństwa oraz spójności społecznej społeczeństw europejskich.