Jens Warming: Nieznany pionier

Podczas Duńskiego Szczytu Wolności w Kopenhadze, zorganizowanego wspólnie 19 września 2026 r. przez organizację „Students for Liberty Denmark” oraz młodzieżówkę Liberalnej Koalicji, zostałem zaproszony do wygłoszenia przemówienia na temat Myśl konserwatywno-liberalna w krajach skandynawskich: antologia, wydanej na początku tego roku przez brukselski think tank New Direction, a której wybór tekstów i redakcję przeprowadziłem osobiście. Książka liczy 468 stron, a moje wprowadzenie zajmuje 240 stron. W swoim przemówieniu w Kopenhadze skupiłem się na duńskich myślicielach konserwatywno-liberalnych, którzy wnieśli swój wkład w tę publikację. Jednym z nich był ekonomista Jens Warming (1873–1939), który wniósł do swojej dyscypliny ważny, choć w dużej mierze nieznany wkład.

Ekonomia rybołówstwa

Większość ekonomistów uważa, że podstawy ekonomii rybołówstwa zostały ustanowione w dwóch pracach autorstwa H. Scott Gordon w 1954 roku oraz Anthony Scott w 1955 roku. Jednak, jak powiedział islandzki ekonomista Ólafur Björnsson Gordonowi i Scottowi podczas konferencji FAO konferencja poświęcona rybołówstwu w Rzymie w 1956 roku Warming, jego wykładowca na Uniwersytecie w Kopenhadze, przedstawił identyczną analizę w dwóch artykułach. W jednym z Artykuł z 1911 roku, założył, że ryby poławiano na dwóch łowiskach o różnej żyzności, a dostęp do nich był swobodny. Następnie wykazał, że bardziej żyzne łowisko uległoby nadmiernej eksploatacji. Ogólnie rzecz biorąc, nakład połowowy wzrastałby do momentu, w którym nie dałoby się już osiągnąć zysku, co oznacza, że potencjalna renta z zasobów zostałaby rozproszona w wyniku nadmiernego nakładu. Warming prawidłowo zidentyfikował problem, podobnie jak później Gordon i Scott: swobodny dostęp. Ceny za korzystanie z obu łowisk nie były ustalane zgodnie z ich różną żyznością. Warming zaproponował zatem wprowadzenie opłat za dostęp do łowisk.

Sprawa pułapek na węgorze

W artykule z 1931 roku Warming powrócił do tego problemu , ale w innym kontekście. W Danii węgorze łowi się w pułapkach przybrzeżnych. Prawo do stawiania pułapek na węgorze tradycyjnie przysługiwało rolnikom z wybrzeża, ale często wynajmowali oni to prawo rybakom, którzy teraz domagali się jego zniesienia, czyli wprowadzenia swobodnego dostępu. Warming argumentował, sprzeciwiając się rybakom, że prywatne prawo do stawiania pułapek na węgorze było efektywne ekonomicznie, ponieważ ograniczało dostęp i wyceniało go zgodnie z jego rzeczywistą wartością. Teraz opowiadał się za innym rozwiązaniem problemu swobodnego dostępu: utrzymaniem praw własności prywatnej zamiast nakładania opłat za dostęp.

Ekonomia dobrobytu

Ekonomia dobrobytu to kolejna poddyscyplina ekonomii. Za jej pioniera uważa się zazwyczaj Arthura C. Pigou; w swojej książce „Ekonomii dobrobytu” (1920) wskazał kilka nieoptymalnych skutków transakcji rynkowych. Jeden z przykładów bardzo przypominał opowieść Warminga o dwóch łowiskach. Dwa miasta łączyły dwie drogi: jedna wąska, ale w dobrym stanie, druga szeroka, ale wyboista. Pigou wykazał, że ruch drogowy nie rozłożyłby się efektywnie między te drogi. Zbyt duży ruch trafiłby na lepszą drogę: jej wyższa jakość zostałaby zniwelowana przez zatory. Aby rozwiązać ten problem, zaproponował wprowadzenie opłaty za przejazd lepszą drogą, odzwierciedlającej jej wyższą jakość. Wkrótce jednak zwrócono uwagę, że Pigou pominął możliwość, iż obie drogi byłyby własnością prywatną. W takim przypadku ich właściciele ustalaliby ceny zgodnie z ich różną jakością. Chodzi o to, że nieoptymalne wyniki transakcji rynkowych często można rozwiązać poprzez zdefiniowanie praw własności do zasobów. Właśnie na to zwrócił uwagę Warming w przypadku pułapek na węgorze. Rzeczywiście, można go uznać za pioniera ekonomii dobrobytu, który przedstawił tę samą analizę co Pigou, ale jeszcze przed nim.

Inne artykuły

Dwie prace Warminga można również uznać za wkład w jedną szkołę ekonomiczną oraz dwie jej poddyscypliny. Szkoła ta to ekologia wolnorynkowa, przedstawiona przez Terry’ego Andersona, Donalda Leala i Gary’ego Libecapa, której celem jest ochrona środowiska poprzez określenie praw własności do zasobów ograniczonych, obejmujących nie tylko stada ryb i szyby naftowe, ale także lasy, nosorożce, słonie, rzeki i jeziora. Jedną z poddyscyplin jest teoria Harolda Demsetza ekonomia praw własności, w której prawa własności analizowane są jako narzędzia służące obniżeniu kosztów transakcyjnych. Drugą poddyscypliną jest teoria Elinor Ostrom ekonomia instytucji, w której przeanalizowano różne sposoby, jakie wymyśliły społeczności, aby przezwyciężyć „tragedię wspólnego dobra” (nadmierne wykorzystywanie zasobów wynikające z swobodnego dostępu). Pułapki na węgorze są bez wątpienia jedną z takich instytucji.