Protest pasterzy w Bukareszcie dotyczy przetrwania

Obrazy z Bukaresztu łatwo było przyswoić: podniesione głosy, zatłoczone ulice, napięte wymiany zdań oraz, według doniesień, akty przemocy. Głębszy kontekst trudniej było ująć w jednym nagłówku. Rumuńscy pasterze i rolnicy nie przybyli do stolicy, by wywołać zamieszki. Przybyli, ponieważ przepisy regulujące ich źródła utrzymania sprawiają, że coraz trudniej jest im sprzedawać zwierzęta, przemieszczać stada, zabezpieczać dochody czy planować przyszłość.

Jednak znaczna część relacji medialnych skupiała się przede wszystkim na najbardziej dramatycznych zarzutach związanych z protestem. Skutkiem tego jest dobrze znana forma zniekształcania rzeczywistości przez media: sama konfrontacja staje się tematem wiadomości, podczas gdy powody, które skłoniły ludzi do wyjścia na ulice, są spychane na margines. Nie oznacza to, że należy ignorować zarzuty dotyczące przemocy. Każdy przypadek agresji, zastraszania lub zniszczenia mienia musi zostać rzetelnie zbadany. Jednak odpowiedzialne dziennikarstwo powinno również zadać bardziej fundamentalne pytanie: czego domagali się protestujący i dlaczego doszło do tego, że przybyli do Bukaresztu?

Jednym z najsilniejszych argumentów ekonomicznych wysuwanych przez hodowców owiec i kóz jest załamanie możliwości eksportowych tych zwierząt. Z powodu ognisk choroby zwanej „peste des petits ruminants” oraz ospy owiec i kóz Rumunia została objęta surowymi ograniczeniami weterynaryjnymi. Ograniczono eksport zwierząt do krajów spoza UE, a ograniczenia te wpłynęły również na przemieszczanie zwierząt do innych państw członkowskich UE. Komisja Europejska przedłużyła ograniczenia dotyczące eksportu do państw trzecich do 31 grudnia 2026 r.

Dla rolników, którzy oparli swoją działalność na rynkach eksportowych, oznacza to, że zwierzęta, które wcześniej zostałyby sprzedane, mogą pozostać w gospodarstwie, generując koszty związane z paszą, opieką weterynaryjną i pracą, nie przynosząc przy tym żadnych dochodów. Powagę tego problemu potwierdza samo państwo. Rumuński Krajowy Urząd ds. Higieny Weterynaryjnej i Bezpieczeństwa Żywności (ANSVSA) przedłożył Komisji Europejskiej plan działania mający na celu odblokowanie eksportu. Już sam ten fakt powinien uniemożliwić odrzucenie skarg pasterzy jako zmyślonych lub wywołanych przez politykę.

Kolejny kluczowy postulat dotyczy obowiązkowego uboju całych stad na obszarach dotkniętych chorobą. Istnieją uzasadnione względy związane ze zdrowiem publicznym i weterynarią, które przemawiają za zwalczaniem zakaźnych chorób zwierząt. W pewnych okolicznościach ubój sanitarny może okazać się konieczny. Spór nie dotyczy jednak wyłącznie tego, czy zwalczanie chorób jest konieczne. Chodzi o to, czy likwidacja całego stada powinna stać się automatyczną reakcją, nawet jeśli dostępne są inne środki epidemiologiczne.

Pasterze zwracają się do władz o rozważenie szczepień, izolacji, testów, podziału na strefy oraz innych proporcjonalnych środków, o ile jest to naukowo możliwe. Ich pierwsze żądanie skierowane do rządu miało podobno dotyczyć zaprzestania administracyjnego uboju owiec jako automatycznego rozwiązania. Nawet w samym stanowisku rządu przyznano, że ubój powinien być stosowany wyłącznie wtedy, gdy nie ma realnych alternatyw. To przyznanie zasługuje na znacznie większą uwagę niż krótki materiał telewizyjny pokazujący rozgniewany tłum.

Za tym żądaniem stoją rodziny, które stoją w obliczu utraty całego źródła dochodów. Media rolnicze doniosły o przypadku rolniczki z Tulcey, która opowiedziała, że całe jej stado zostało ubite, co pozbawiło ją środków do życia, z których była zależna. Dla dużego przedsiębiorstwa przemysłowego strata może pojawić się w bilansie. Dla małego pasterza utrata całego stada może oznaczać utratę przyszłości dla całej rodziny.

Trzecią główną skargę hodowców łatwo zrozumieć. Jeśli państwo uniemożliwia rolnikowi sprzedaż zwierząt w celu ochrony zdrowia publicznego i całego sektora rolnego, to dlaczego cała strata finansowa miałaby spoczywać na barkach rolnika?

W swoich oficjalnych postulatach domagają się, by państwo pokryło koszty i straty ekonomiczne spowodowane obowiązkowymi środkami sanitarno-weterynaryjnymi. Rząd dostrzegł ten problem i twierdzi, że we współpracy z organizacjami hodowców opracował propozycję rekompensaty części dodatkowych kosztów paszy. Jednak obietnice rekompensaty to nie to samo, co faktycznie otrzymana rekompensata. Rolnik nadal musi kupować paszę, płacić pracownikom, spłacać kredyty i utrzymywać budynki, czekając na decyzję, zatwierdzenie lub wypłatę. W międzyczasie stado nadal zużywa zasoby.

Niektórzy pasterze nie są również w stanie przenieść swoich stad z górskich pastwisk na tereny zimowiskowe z powodu weterynaryjnych ograniczeń przemieszczania się. W obliczu zbliżającej się pory zimowej nie jest to bynajmniej drobny problem administracyjny. Owce muszą zostać przeniesione na czas, a opóźnienia mogą zagrozić zarówno dobrostanowi zwierząt, jak i zdolności rolnika do przetrwania zimy. Dlatego protestujący domagają się zwolnień z tych ograniczeń oraz jasno określonych „korytarzy”, które umożliwiłyby legalne przemieszczanie stad w kontrolowanych warunkach.

Wskazują oni również na coś, co określają jako niespójność: w niektórych miejscach podobno organizowano wystawy zwierząt, podczas gdy zwykłym rolnikom mówiono, że nie mogą legalnie przemieszczać swoich stad. To konkretne zarzuty wymagają niezależnej weryfikacji w każdym przypadku. Nie należy ich po prostu powtarzać jako ustalonych faktów. Nie należy ich jednak również ignorować.

Poważne medium zbadałoby, czy przepisy są stosowane w sposób spójny, kto otrzymuje zwolnienia, w jaki sposób wydawane są zezwolenia na przemieszczanie się oraz czy obciążenie spoczywa w nieproporcjonalny sposób na małych producentach.

Rolnicy, z którymi rozmawiała rumuńska telewizja, skarżyli się, że cena mleka spadła z około 2–2,40 lei do około 1,60 lei, podczas gdy ceny oleju napędowego, paszy, nawozów, maszyn i finansowania wzrosły. Niektórzy twierdzą, że zostali zmuszeni do sprzedaży zwierząt, aby spłacić raty za traktory, kombajny i inny sprzęt. Mechanizm ekonomiczny jest niezwykle prosty: gdy cena, jaką otrzymuje rolnik, spada, a koszty produkcji rosną, marża zysku gospodarstwa znika. W przypadku działalności finansowanej w ramach leasingu lub kredytu bankowego wynikający z tego kryzys płynności finansowej może szybko stać się zagrożeniem dla przetrwania.

Susza pogorszyła sytuację. Rolnicy domagają się systemów odszkodowań pokrywających rzeczywiste straty, w tym szkody na pastwiskach. Ministerstwo Rolnictwa podobno poparło ten postulat co do zasady, przyznając jednocześnie, że pozyskanie niezbędnych środków finansowych nadal stanowi problem.

Nie są to kwestie drugorzędne. Dotyczą one produkcji żywności, zatrudnienia na obszarach wiejskich, krajowych łańcuchów dostaw oraz zdolności Rumunii do utrzymania sprawnie funkcjonującego sektora rolnego.

• Dlaczego zablokowano lub ograniczono eksport?
• Ile gospodarstw straciło zwierzęta w wyniku przymusowego uboju?
• Jakie odszkodowania faktycznie wypłacono?
• Czy pasterze mogą przenieść swoje stada przed zimą?
• Jak spadające ceny mleka wpłynęły na przetrwanie gospodarstw?
• Które instytucje zostały ostrzeżone przed protestem?
• Jakie alternatywy dla masowego uboju zostały rozważone?

Ignorowanie tych pytań nie jest przejawem neutralności. Tworzy to zniekształcony obraz, w którym widoczna jest reakcja, ale niewidoczna jest przyczyna.

Pasterze nie proszą opinii publicznej, by bez zweryfikowania przyjmowała każde ich zarzuty. Ich twierdzenia powinny być sprawdzane, udokumentowane i w razie potrzeby poddawane krytycznej analizie. Jednak te same standardy muszą obowiązywać w odniesieniu do oficjalnych oświadczeń i sposobu przedstawiania wydarzeń przez media. Domniemane akty przemocy powinny być przedmiotem dochodzenia, a nie służyć jako wygodny substytut zbadania skarg, które doprowadziły do protestu.