Silniejsza europejska obrona – ale zakotwiczona w NATO i rzeczywistości

Debata Parlamentu Europejskiego na temat wzmocnienia zdolności obronnych Europy odbywa się w momencie, gdy bezpieczeństwo nie jest już abstrakcyjnym obszarem polityki, ale codzienną strategiczną troską. Stawką nie jest tworzenie nowych sloganów czy etykiet instytucjonalnych, ale zdolność Europy do wiarygodnego reagowania na coraz bardziej niestabilne środowisko międzynarodowe. Europejska debata obronna toczy się w kontekście rosnącej presji strategicznej, która wykracza daleko poza pole bitwy. W ostatnich dniach Unia Europejska zintensyfikowała dyskusje na temat zaostrzenia ograniczeń gospodarczych i logistycznych wobec Rosji, w tym środków ukierunkowanych na usługi morskie związane z eksportem energii, jednocześnie zmagając się z rosnącą niepewnością w stosunkach transatlantyckich i ponowną niestabilnością w kluczowych stolicach sojuszniczych. Jednocześnie gęsta sekwencja spotkań dyplomatycznych i szczytów bezpieczeństwa ujawniła wspólną świadomość w całej Europie: odstraszanie nie jest już dziś kwestią jednej domeny, ale połączonym testem gotowości wojskowej, odporności gospodarczej i spójności politycznej. Europa nie dyskutuje o obronności abstrakcyjnie. Robi to w momencie, gdy fundamenty pozimnowojennej architektury bezpieczeństwa ulegają widocznym zmianom – politycznym, militarnym i strategicznym. Ta strategiczna zmiana nie ogranicza się do rozmieszczenia wojsk czy doktryn wojskowych. W coraz większym stopniu wiąże się z presją gospodarczą, kontrolą logistyki i odpornością krytycznych łańcuchów dostaw. Decyzje podejmowane na szczeblu UE w sprawie sankcji, usług morskich i przepływów energii są obecnie częścią szerszego równania bezpieczeństwa, zacierając granicę między polityką gospodarczą a strategią obronną i wzmacniając potrzebę spójności między nimi.

Kwestia NATO nie jest już teoretyczna

Dla europejskich konserwatystów punkt wyjścia pozostaje niezmienny: silniejsza europejska obrona musi wzmacniać NATO, a nie z nim konkurować. Każda europejska inicjatywa, która powiela struktury dowodzenia, osłabia interoperacyjność lub tworzy równoległe łańcuchy strategiczne, przyniosłaby efekt przeciwny do zamierzonego.

Ostatnie wydarzenia tylko potwierdzają tę logikę. W całej Europie ten odnowiony nacisk na obronność odzwierciedla raczej klimat strategicznej ponownej oceny niż pojedyncze zdarzenie wyzwalające. Rządy weryfikują założenia, które przez dziesięciolecia były uważane za oczywiste, często w odpowiedzi na skumulowane sygnały niepewności, a nie wyraźne przerwy w polityce. Na tym etapie istnieje ryzyko, że krótkoterminowe reakcje przyćmią długoterminową spójność strategiczną.

Według POLITICOkilka krajów europejskich – w tym Szwecja, Niemcy, Holandia i Norwegia – otwarcie zaczęło dyskutować o pomyśle europejskiego odstraszania nuklearnego zbudowanego w oparciu o francuskie i brytyjskie zdolności, jako formę „ubezpieczenia” przed Rosją. Rozmowy te zostały przyspieszone przez ponowne wątpliwości co do niezawodności amerykańskiego parasola bezpieczeństwa, w następstwie konfrontacyjnej postawy prezydenta Donalda Trumpa wobec sojuszników i jego kontrowersyjnego stanowiska w sprawie Grenlandii.

Ta debata jest odkrywcza, ale także niebezpieczna, jeśli zostanie źle zrozumiana. Odstraszanie nuklearne nie może być improwizowane, ani nie może być oderwane od NATO bez ponoszenia poważnych kosztów strategicznych. Francja i Wielka Brytania posiadają arsenały nuklearne, ale ich doktryny, zdolności i ograniczenia polityczne nie zostały zaprojektowane w celu zastąpienia ram transatlantyckich. Jak zauważa kilku ekspertów cytowanych przez POLITICO, zwiększenie takiego odstraszania byłoby powolne, kosztowne i powodowałoby podziały polityczne – ryzykując eskalację, a nie stabilność.

Innymi słowy, sama dyskusja jest objawem braku bezpieczeństwa, a nie rozwiązaniem.

Wiarygodność obronną buduje się na zdolnościach, a nie sloganach.

Dlatego ECR kładzie nacisk na zasadę często ignorowaną w Brukseli: wiarygodność w dziedzinie obrony nie wynika z deklaracji, ale z konkretnych zdolności.

Prawdziwe słabości Europy nie są nuklearne. Są one konwencjonalne, logistyczne i przemysłowe.

Mobilność wojskowa na całym kontynencie pozostaje rozdrobniona. Infrastruktura krytyczna – od portów po sieci energetyczne – jest nadal nierównomiernie chroniona. Zamówienia publiczne w dziedzinie obronności są powolne, nieefektywne i często zakłócane przez nadmierną centralizację.

Nadchodzący „wielki tydzień dyplomacji kryzysowej” w Brukseli i Monachium, ponownie opisany przez POLITICOdobrze ilustruje ten problem. Przywódcy UE będą dyskutować o Ukrainie, konkurencyjności, strategicznej autonomii i stosunkach transatlantyckich. Jednak bez wiarygodnych zdolności wojskowych dyskusje te mogą pozostać oderwane od rzeczywistości operacyjnej.

Europie nie brakuje spotkań. Brakuje jej gotowości. Gotowości nie buduje się jednak z dnia na dzień. Wymaga ona trwałej woli politycznej, przewidywalnych inwestycji i jasnej hierarchii priorytetów. Przez lata europejska obronność cierpiała z powodu fragmentarycznego planowania i cyklicznej uwagi, z chwilami pilności, po których następowały długie fazy bezwładności. Odwrócenie tego wzorca wymaga nie tylko wyższych wydatków, ale także ciągłości i dyscypliny w sposobie alokacji zasobów i rozwoju zdolności.

Siła przemysłu, a nie biurokratyczna centralizacja

Silniejsza europejska obronność wymaga konkurencyjnej i innowacyjnej bazy przemysłowej. Oznacza to wspieranie dużych przedsiębiorstw obronnych, ale także zapewnienie, że małe i średnie przedsiębiorstwa oraz start-upy mogą odgrywać znaczącą rolę – szczególnie w zakresie cyberbezpieczeństwa, przestrzeni kosmicznej i technologii podwójnego zastosowania.

Nie można tego jednak osiągnąć poprzez nadmierną centralizację na poziomie UE. Innowacje w dziedzinie obronności rozwijają się tam, gdzie proces decyzyjny jest bliski potrzebom operacyjnym. Nadmierny dystans między tymi, którzy definiują wymagania, a tymi, którzy wdrażają zdolności, grozi spowolnieniem innowacji i osłabieniem odpowiedzialności. Zachowanie krajowej odpowiedzialności przy jednoczesnej poprawie koordynacji nie jest zatem sprzecznością, ale warunkiem wstępnym skutecznej integracji obronnej.

Niedawne debaty na temat sankcji wobec Rosji oferują użyteczną analogię. Jak donosi EuronewsKomisja Europejska rozważa wprowadzenie zakazu świadczenia usług morskich związanych z rosyjską ropą naftową, we współpracy z G7. Chociaż cel – zaostrzenie presji na Moskwę – jest jasny, proces ten po raz kolejny podkreśla ograniczenia systemu, który wymaga jednomyślności, złożonej koordynacji i ciągłych negocjacji politycznych. Doświadczenie to uwypukla powtarzające się wyzwanie strukturalne dla Europy: rozdźwięk między intencjami strategicznymi a realizacją operacyjną. Kiedy podejmowanie decyzji staje się nadmiernie proceduralne, nawet dobrze uzasadnione cele mogą stracić na skuteczności. W środowisku bezpieczeństwa definiowanym przez szybkość i zdolność adaptacji, opóźnione wdrożenie może samo w sobie stać się strategiczną słabością.

Polityka obronna jeszcze bardziej ucierpiałaby na takiej sztywności. Skuteczność operacyjna zależy od szybkości, elastyczności i odpowiedzialności narodowej – a nie od powolnych, odgórnych struktur.

Czynnik brytyjski i równowaga transatlantycka

Niestabilność w Wielkiej Brytanii dodaje kolejną warstwę niepewności. Kryzys polityczny w Londynie, wywołany aferą Mandelsona i wynikającą z niej presją na premiera Keira Starmera, grozi osłabieniem jednego z kluczowych europejskich filarów NATO w delikatnym momencie.

Rozproszona lub zwrócona do wewnątrz Wielka Brytania nie tylko wpłynęłaby na wewnętrzną równowagę NATO, ale także skomplikowałaby strategiczne kalkulacje Europy – zwłaszcza, że Londyn pozostaje jednym z dwóch mocarstw nuklearnych na kontynencie i głównym aktorem wojskowym.

Właśnie dlatego wzmacnianie spójności NATO ma większe znaczenie niż kiedykolwiek. Fragmentacja w Europie, w połączeniu z napięciami transatlantyckimi, przyniosłaby korzyści jedynie przeciwnikom. Strategiczni konkurenci wielokrotnie udowadniali, że potrafią wykorzystywać wahania polityczne, rozdrobnienie instytucjonalne i opóźnione reakcje. W tym kontekście odstraszanie nie jest jedynie funkcją zasobów wojskowych, ale wiarygodności w czasie. Spójność sygnałów politycznych i konsekwencja w ich wdrażaniu pozostają kluczowymi elementami każdej skutecznej postawy obronnej.

Realistyczny europejski program obronny

Stanowisko ECR jest często karykaturalnie przedstawiane jako ostrożne lub konserwatywne. W rzeczywistości jest ono pragmatyczne.

Europa musi wydawać więcej na obronność – i to wydawać lepiej. Musi wzmocnić swoją bazę przemysłową, poprawić mobilność wojskową i chronić infrastrukturę krytyczną. Musi też wziąć większą odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo.

Ale musi to zrobić bez złudzeń.

Nie ma wiarygodnej europejskiej obrony poza NATO. Nie ma drogi na skróty poprzez instytucjonalne powielanie. Nie ma też bezpieczeństwa bez zakotwiczenia strategii w rzeczywistości politycznej.

Debata w Parlamencie Europejskim powinna rozpocząć się od tej prostej prawdy: siła Europy nie polega na udawaniu, że zastąpi sojusz atlantycki, ale na wzmocnieniu go – poprzez realizm, zdolność i odpowiedzialność.