Subscribe
W ciągu ostatnich dwóch dekad udział kobiet w nauce i technologii w Europie odnotował znaczny postęp, choć nadal charakteryzuje się utrzymującą się nierównowagą strukturalną. W 2024 r. ponad 73,8 mln osób w wieku od 25 do 64 lat było zatrudnionych w sektorach nauki i technologii w Unii Europejskiej, co potwierdza strategiczne znaczenie tych dziedzin dla konkurencyjności kontynentu. W ramach tej puli zatrudnienia znacznie wzrosła obecność kobiet: liczba kobiet naukowców i inżynierów wzrosła z 3,4 mln w 2008 r. do 7,9 mln w 2024 r., zgodnie z danymi opublikowanymi przez Eurostat. Wzrost ten wskazuje na strukturalną zmianę w składzie siły roboczej w nauce, ale nie jest jeszcze równoznaczny z osiągnięciem równości. Segregacja pionowa i pozioma nadal charakteryzuje europejski system badań i innowacji, co podkreślono w raportach She Figures 2024 i She Figures 2025 opublikowanych przez Komisję Europejską. Porównanie obu edycji ujawnia złożony obraz, w którym konkretne ulepszenia współistnieją z utrzymującymi się nierównościami.
ZATRUDNIENIE W NAUCE I LUKI SEKTOROWE
Analiza rozmieszczenia kobiet w różnych sektorach badań i innowacji ujawnia zróżnicowany wzorzec. W szkolnictwie wyższym kobiety-naukowcy stanowią 44%, podczas gdy w sektorze rządowym udział ten wzrasta do 45%. Jednak w sektorze biznesowym obecność kobiet jest ograniczona do 22%, co wskazuje na znaczną niedoreprezentację w sektorze prywatnym, gdzie koncentrują się inwestycje, patenty i transfer technologii. Dodatkowa krytyczna kwestia dotyczy samozatrudnienia w sektorach nauki, inżynierii oraz technologii informacyjnych i komunikacyjnych, gdzie tylko 25% specjalistów to kobiety. Ta asymetria sugeruje istnienie barier w dostępie do przedsiębiorczości naukowej i technologicznej, co ma bezpośredni wpływ na innowacyjność i konkurencyjność Europy. Na poziomie terytorialnym dane ujawniają znaczące różnice między państwami członkowskimi i regionami. Najwyższy odsetek kobiet naukowców i inżynierów odnotowano na Łotwie (50,9%), w Danii (48,8%) i Estonii (47,9%). Z kolei Finlandia (30,7%), Węgry (31,7%) i Luksemburg (32,4%) mają znacznie niższe poziomy. Dane dla południowych Włoch są szczególnie znaczące, gdzie udział kobiet naukowców i inżynierów wynosi 31,1%, co plasuje południowe Włochy wśród obszarów o najniższej reprezentacji kobiet w Europie. Liczba ta, niższa niż średnia europejska, podkreśla podwójną niekorzystną sytuację: płciową i regionalną. W niektórych regionach Europy, takich jak Wyspy Kanaryjskie (58,8%), Azory (57,3%) i Madera (56,4%), kobiety przewyższają liczebnie mężczyzn na stanowiskach naukowych, co pokazuje, że równość jest celem możliwym do osiągnięcia.
POCHODZENIE GEOGRAFICZNE I UDZIAŁ KOBIET
Kolejny czynnik różnicujący dotyczy pochodzenia pracownic. Kobiety urodzone poza Unią Europejską są rzadziej zatrudniane jako naukowcy i inżynierowie (36%) niż kobiety urodzone w innym państwie członkowskim (43%) lub w kraju, w którym pracują (42%). W Luksemburgu i Holandii odsetek kobiet urodzonych poza UE zatrudnionych w nauce jest szczególnie niski i wynosi odpowiednio 21% i 26%. Odkrycie to zwraca uwagę na przecięcie płci i migracji, sugerując istnienie wielu barier.
EDUKACJA I ŚCIEŻKI AKADEMICKIE
Oba raporty She Figures (edycje 2024 i 2025) potwierdzają, że kobiety stanowią około połowy absolwentów studiów doktoranckich w UE. W 2025 r. odsetek ten wynosi 48%, bez zmian w porównaniu z 2021 r. Jednak w dziedzinach nauki i inżynierii odsetek ten spada do 37%, co stanowi wzrost o zaledwie jeden punkt procentowy w porównaniu z poprzednim badaniem. Różnica ta wskazuje na utrzymującą się segregację dyscyplinarną. W sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych w 2024 r. tylko 22% doktoratów zostało przyznanych kobietom. Niedobór ten ma bezpośredni wpływ na dostępność zaawansowanych umiejętności w obszarze strategicznym dla cyfrowej transformacji Europy. Porównanie obu edycji pokazuje, że reprezentacja kobiet wśród naukowców i inżynierów pozostaje stabilna na poziomie 41%, podczas gdy wśród badaczy nieznacznie spada do 34% w 2025 r., co stanowi spadek o jeden punkt procentowy w porównaniu z 2021 r. Sugeruje to, że ogólna ekspansja liczbowa nie przekłada się automatycznie na wzmocnienie obecności kobiet na stanowiskach badawczych.
SEGREGACJA PIONOWA I PRZYWÓDZTWO AKADEMICKIE
Rozkład kobiet w hierarchii akademickiej potwierdza zjawisko tak zwanej „luki płciowej”. W 2025 r. kobiety stanowią 47% grupy C, odpowiadającej badaczom ze stopniem doktora habilitowanego, 41% grupy B, odpowiadającej profesorom nadzwyczajnym, i tylko 30% grupy A, tj. profesorów zwyczajnych. Chociaż ta ostatnia kategoria odnotowała wzrost o cztery punkty procentowe w porównaniu z 2021 r., różnica pozostaje duża. Sytuacja jest jeszcze bardziej widoczna w dyscyplinach naukowych i inżynieryjnych, gdzie kobiety na stanowiskach stopnia A stanowią zaledwie 20%. Dane te pokazują, że szklany sufit nadal działa szczególnie silnie w dziedzinach STEM. Ponadto w 2024 r. podkreślono, że tylko 9% wynalazców w UE to kobiety, a 98% europejskich badań naukowych nie uwzględnia wymiaru płci. W 2025 r. mniej niż jeden na dziesięć wniosków patentowych zostanie złożony przez kobietę, co stanowi 9% udziału, co stanowi niewielki spadek w porównaniu z 2021 r. Potwierdza to utrzymujące się wykluczenie kobiet z dziedzin STEM. Potwierdza to utrzymujące się wykluczenie kobiet z procesów ekonomicznej waloryzacji badań.
PUBLIKACJE, ZARZĄDZANIE I FINANSOWANIE
Jeśli chodzi o publikacje naukowe, w 2025 r. kobiety będą stanowić 34% autorów, co stanowi wzrost o trzy punkty procentowe w porównaniu z 2021 r. Postęp ten wskazuje na większą widoczność w produkcji naukowej, ale jeszcze nie na równowagę. Reprezentacja kobiet w zarządach i na stanowiskach kierowniczych osiągnęła 38%, co stanowi znaczny wzrost o siedem punktów procentowych. Pozytywne sygnały pojawiają się również w europejskich programach finansowania: ponad 51% uczestników rad i grup eksperckich programu Horyzont Europa to kobiety, a 81% zaproszeń do składania wniosków uwzględnia wymiar płci. Kobiety naukowcy stanowią 38% uczestników finansowanych projektów, a udział konsorcjów kierowanych przez kobiety wzrósł z 23% do 31%. Wskaźnik sukcesu wniosków o finansowanie pozostaje jednak niższy w przypadku kobiet i wynosi 32%, bez poprawy w porównaniu z rokiem 2021. Różnica ta wskazuje na istnienie przeszkód, które nie zostały jeszcze w pełni pokonane w mechanizmach oceny i selekcji.
AUTOMATYZACJA, SZTUCZNA INTELIGENCJA I RYZYKO ZAWODOWE
Według wspólnego badania przeprowadzonego przez Międzynarodową Organizację Pracy i NASK, w krajach o wysokim dochodzie prawie 10% stanowisk zdominowanych przez kobiety może zostać zastąpionych przez automatyzację, w porównaniu do 3,5% ról zdominowanych przez mężczyzn. Różnica ta odzwierciedla koncentrację kobiet na stanowiskach administracyjnych i powtarzalnych, które są bardziej narażone na sztuczną inteligencję. Jednocześnie od 42% do 66% europejskich pracowników obawia się negatywnego wpływu sztucznej inteligencji na ich pracę. W kontekście chronicznego niedoboru umiejętności technologicznych, z 500 000 do 800 000 wakatów w sektorze technologicznym każdego roku do co najmniej 2035 r., odejście około 60 000 kobiet każdego roku z sektora technologicznego z powodu braku perspektyw zawodowych stanowi znaczną utratę kapitału ludzkiego.
ROLA POLITYKI EUROPEJSKIEJ I PERSPEKTYWY DLA WŁOCH
Od 2012 r. równość płci jest priorytetem Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Wprowadzenie Planu Równości Płci jako wymogu kwalifikowalności do programu Horyzont Europa oraz cel 50% reprezentacji kobiet w komitetach stanowią konkretne narzędzia zmian. W przypadku Włoch wyzwanie to nabiera jednak szczególnego wymiaru terytorialnego. Liczba 31,1% kobiet naukowców i inżynierów w południowych Włoszech oznacza znaczne opóźnienie w porównaniu ze średnią europejską wynoszącą 41%. Luka ta sugeruje potrzebę ukierunkowanych polityk, które integrują środki na rzecz równości płci ze strategiami rozwoju regionalnego, aby zapobiec pogłębianiu się różnic terytorialnych między płciami. Porównanie między She Figures 2024 i 2025 pokazuje, że Europa robi powolne postępy, z poprawą w obszarach takich jak przywództwo i udział w programach finansowania, ale stagnacja lub regres w innych obszarach, takich jak reprezentacja wśród naukowców i w patentach. Wyzwaniem nie jest po prostu zwiększenie liczby, ale strukturalne przekształcenie systemów badań i innowacji, aby w pełni wykorzystać talent kobiet.
STOPNIOWA, ALE NIEPEŁNA ZMIANA
Wspólna analiza najnowszych danych wskazuje na trajektorię stopniowych, ale niepełnych zmian. Wzrost liczby kobiet naukowców i inżynierów, poprawa przywództwa i integracja wymiaru płci z programami europejskimi to zachęcające sygnały. Jednak utrzymująca się niedostateczna reprezentacja w dziedzinach STEM, patentach i na wyższych stanowiskach, w połączeniu z nowymi zagrożeniami związanymi z automatyzacją, wymaga wzmocnienia polityki publicznej. Dla Włoch, a w szczególności dla południowych Włoch, priorytetem jest zniwelowanie różnicy w stosunku do średniej europejskiej, przy jednoczesnym uwzględnieniu aspektu płci i wymiaru regionalnego. Tylko dzięki zintegrowanemu podejściu, zdolnemu do połączenia szkoleń, integracji, innowacji i przekwalifikowania zawodowego, możliwe będzie przekształcenie postępu ilościowego w prawdziwą równość merytoryczną w europejskim systemie badań i innowacji.