Subscribe
Zatwierdzenie przez Parlament Europejski nowelizacji rozporządzenia w sprawie procedury azylowej stanowi istotny krok w ewolucji unijnej polityki migracyjnej. Reforma wprowadza istotną zmianę w zasadach regulujących przekazywanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową do krajów trzecich, w szczególności wpływając na koncepcję „bezpiecznego kraju trzeciego”. Dzięki przychylnemu głosowaniu Zgromadzenia, państwa członkowskie zyskują możliwość uznania wniosków o azyl złożonych w Unii za niedopuszczalne i przeniesienia wnioskodawców do państw, z którymi nie mają wcześniejszych powiązań osobistych, pod warunkiem spełnienia określonych warunków i przestrzegania określonych gwarancji prawnych. Ta interwencja legislacyjna jest częścią szerszej europejskiej strategii mającej na celu outsourcing części zarządzania wnioskami o ochronę międzynarodową poprzez zorganizowaną współpracę z krajami trzecimi. Ta długo dyskutowana i politycznie podzielona decyzja odzwierciedla napięcie między potrzebą wydajności administracyjnej w kontroli przepływów migracyjnych a ochroną praw podstawowych.
PRZEKSZTAŁCENIE KONCEPCJI „BEZPIECZNEGO KRAJU TRZECIEGO”
Głównym elementem reformy jest przedefiniowanie pojęcia „bezpiecznego kraju trzeciego” w rozporządzeniu w sprawie procedury azylowej. Wcześniej możliwość przeniesienia osoby ubiegającej się o azyl do kraju spoza UE zakładała istnienie istotnego związku między wnioskodawcą a krajem docelowym. Wraz z zatwierdzoną zmianą, takie powiązanie nie jest już warunkiem koniecznym. Państwa członkowskie będą mogły stosować koncepcję bezpiecznego kraju trzeciego nawet wobec osób, które nie są obywatelami tego kraju i nigdy w nim nie mieszkały. W konsekwencji wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony na poziomie UE może zostać uznany za niedopuszczalny, jeżeli wnioskodawca zostanie skierowany do państwa trzeciego uznanego za bezpieczne zgodnie z kryteriami ustanowionymi w prawie europejskim. Nowe rozporządzenie wymaga jednak spełnienia co najmniej jednego z trzech alternatywnych warunków: pierwszy dotyczy istnienia związku między wnioskodawcą a państwem trzecim, takiego jak obecność członków rodziny, wcześniejsze miejsce zamieszkania lub więzi językowe i kulturowe; drugi dotyczy tranzytu wnioskodawcy przez państwo, w którym mógł on ubiegać się o skuteczną ochronę przed dotarciem do Unii; trzeci, bardziej innowacyjny, obejmuje istnienie umowy lub porozumienia, zawartego dwustronnie, wielostronnie lub bezpośrednio przez Unię Europejską, w celu przyjęcia osób ubiegających się o azyl, z wyłączeniem małoletnich bez opieki.
GWARANCJE PRAWNE I ZOBOWIĄZANIA PAŃSTW TRZECICH
Aby przekazywanie osób było zgodne z prawem europejskim i międzynarodowym, umowy z krajami trzecimi muszą zawierać wiążącą klauzulę zobowiązującą kraj docelowy do zbadania zasadności każdego wniosku o skuteczną ochronę złożonego przez przekazywane osoby. Innymi słowy, kraj trzeci musi zagwarantować funkcjonujący system azylowy zgodny z międzynarodowymi standardami. Rozporządzenie stanowi, że transfery mogą mieć miejsce wyłącznie do państw uznanych za „bezpieczne”, co oznacza kraje, które gwarantują ochronę przed prześladowaniami i poważną krzywdą, poszanowanie zasady non-refoulement oraz możliwość uzyskania ochrony na mocy Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Należy również zagwarantować prawa pobytu i inne prerogatywy, takie jak dostęp do edukacji i zatrudnienia. Znaczący wyjątek dotyczy małoletnich bez opieki, których wnioski o azyl będą nadal oceniane przez kraje europejskie lub państwa, z którymi mają powiązania lub przez które przejeżdżali. Przepis ten stanowi odpowiedź na potrzebę wzmocnienia ochrony szczególnie wrażliwej grupy.
PIERWSZA EUROPEJSKA LISTA „BEZPIECZNYCH KRAJÓW POCHODZENIA”
Równolegle z reformą koncepcji bezpiecznych krajów trzecich, Parlament Europejski zatwierdził pierwszą wspólną unijną listę „bezpiecznych krajów pochodzenia”. Lista ta obejmuje Bangladesz, Kolumbię, Egipt, Indie, Kosowo, Maroko i Tunezję, a także wszystkie kraje ubiegające się o przystąpienie do Unii Europejskiej, z wyjątkiem Ukrainy. Koncepcja bezpiecznego kraju pochodzenia, w odróżnieniu od koncepcji bezpiecznych krajów trzecich, ma na celu przyspieszenie rozpatrywania wniosków o azyl złożonych przez obywateli państw powszechnie uznawanych za przestrzegające praw podstawowych. W takich przypadkach procedury będą rozpatrywane szybko, przy jednoczesnym zachowaniu prawa wnioskodawcy do wykazania istnienia indywidualnego ryzyka.
DEBATA PARLAMENTARNA I PODZIAŁ POLITYCZNY
Poprawka legislacyjna została przyjęta 396 głosami za, przy 226 głosach przeciw i 30 wstrzymujących się. Wynik ten był możliwy dzięki sojuszowi między Europejską Partią Ludową, Europejskimi Konserwatystami i Reformatorami, Patriotami dla Europy i grupą Europa Suwerennych Narodów. Z kolei grupy Socjalistów i Demokratów oraz Odnowić Europę głosowały w przeważającej większości przeciwko, choć z pewnymi odstępstwami. Głosowanie podkreśliło pęknięcie w sojuszu parlamentarnym wspierającym Komisję kierowaną przez Ursulę von der Leyen, dynamikę, która pojawiła się już w innych dokumentach dotyczących migracji podczas sesji legislacyjnej. Niektórzy lewicowi i liberalni posłowie przedstawili stanowisko mniejszości, nazywając nową koncepcję bezpiecznego kraju trzeciego szczególnie problematyczną i podnosząc obawy dotyczące ryzyka wyzysku przez kraje trzecie.
ROLA WŁOCH I PRECEDENS HUBÓW W ALBANII
Reforma toruje drogę dla umów między państwami członkowskimi UE a rządami państw trzecich, które są gotowe przyjąć osoby ubiegające się o azyl z Europy, w tym w zamian za rekompensatę finansową. Model ten przypomina doświadczenia poprzedniego rządu Wielkiej Brytanii, który podpisał umowę z Rwandą w sprawie transferu nielegalnych migrantów. Projekt ten został następnie zablokowany przez brytyjski Sąd Najwyższy i porzucony przez obecny rząd. W europejskiej debacie na temat outsourcingu procedur azylowych, Włochy zajęły w ostatnich latach pionierską pozycję, promując tworzenie ośrodków do rozpatrywania wniosków o ochronę międzynarodową w Albanii. Inicjatywy te, początkowo przyjmowane sceptycznie, a czasem otwarcie krytykowane w Europie, opierały się na idei wzmocnienia współpracy z krajami trzecimi w celu zmniejszenia presji na krajowe systemy przyjmowania uchodźców. Włoska perspektywa, zorientowana na zewnętrzne i wspólne zarządzanie przepływami migracyjnymi, przez długi czas była uważana za marginalną w kontekście UE. Jednak zmiany regulacyjne, których kulminacją była niedawna nowelizacja rozporządzenia w sprawie procedur azylowych, podkreślają postępującą konwergencję w kierunku rozwiązań promujących ustrukturyzowane porozumienia z krajami trzecimi, pod warunkiem, że towarzyszą im odpowiednie gwarancje prawne. W tym sensie doświadczenia centrów w Albanii mogą być postrzegane jako precedens polityczny, który pomógł ukierunkować europejską debatę na bardziej efektywne modele współpracy zewnętrznej. Decyzja UE o sformalizowaniu, poprzez wspólne ramy regulacyjne, możliwości przekazywania osób ubiegających się o azyl do krajów, z którymi nie mają one osobistych powiązań, stanowi krok, który pomimo różnic operacyjnych, wpisuje się w tę samą logikę wspólnego i zdecentralizowanego zarządzania wnioskami o ochronę.
MIĘDZY WYDAJNOŚCIĄ A OCHRONĄ PRAW
Reforma zatwierdzona przez Parlament Europejski stanowi znaczący punkt zwrotny w prawie azylowym, rozszerzając narzędzia dostępne dla państw członkowskich do zarządzania wnioskami o ochronę międzynarodową. Eliminacja wymogu osobistych powiązań z krajem trzecim poszerza zakres manewru władz krajowych i konsoliduje zewnętrzny wymiar europejskiej polityki migracyjnej. Jednocześnie krytyka podnoszona w parlamencie podkreśla wyzwania, jakie to podejście stwarza w zakresie ochrony praw podstawowych i skuteczności gwarancji proceduralnych. Równowaga między kontrolą przepływu, współpracą międzynarodową i ochroną osób wymagających szczególnego traktowania pozostaje centralną kwestią w polityce, która nadal wywołuje głębokie podziały. W tym kontekście rola Włoch w promowaniu innowacyjnych rozwiązań współpracy z krajami trzecimi wydaje się być częścią szerszej trajektorii, w której Unia Europejska wydaje się być zorientowana na trwałe włączenie narzędzi eksternalizacji do swojej architektury regulacyjnej. Dopiero okaże się, w świetle konkretnego wdrożenia reformy, czy narzędzia te będą w stanie połączyć skuteczność administracyjną z pełną zgodnością z międzynarodowymi standardami ochrony.